Cmentarz przykościelny przy ul. św. Ducha

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Skocz do: nawigacja, szukaj
Cmentarz przykościelny przy ul.św.Ducha
Cmentarz przykościelny przy ul.św.Ducha
teren dawnego cmentarza
Osiedle Stare Miasto
Adres ul. św.Ducha 9
Powierzchnia 0,26 ha
Wyznanie ewangelicki
Data powstania XIV w.
Stan obecny zlikwidowany
Zobacz cmentarz na:
Mapa Google.
Google Street View.

Cmentarz przykościelny przy ul. św. Ducha – nieistniejący cmentarz funkcjonujący przy obecnym kościele pw. św. Jana Ewangelisty.

Historia cmentarza

zarys granicy dawnego cmentarza

Cmentarz znajdował się przy ówczesnym kościele pw. Jana Chrzciciela, dziś znanym jako parafia św. Jana Ewangelisty. Wybudowana na przełomie XIII i XIV w. świątynia wraz z zabudowaniami klasztornymi należała do zakonu franciszkanów, który przybył do Szczecina w 1240r. Wedle zwyczaju przy kościele, od strony zachodniej i południowej, powstał niewielki cmentarz przeznaczony głównie dla mieszkających w klasztorze zakonników.

Jednym ze źródeł dochodów franciszkanów było udostępnianie kościelnych krypt na cele pogrzebowe. Pochowano w nich m.in. w 1374 r. burmistrza Johanna von Gartza, czy w 1412 r. Otto von Jageteufela – burmistrza Szczecina i fundatora kolegium szczecińskiego, tj. fundacji zajmującej się wychowaniem i nauką chłopców. Najcenniejszym zabytkiem z franciszkańskiego okresu funkcjonowania kościoła jest zachowana do dnia dzisiejszego gotycka płyta nagrobna małżeństwa Heinricha i Gertrudy Rabenstrop z 1378r., stanowiąca przykład kunsztu średniowiecznych rzeźbiarzy w charakterystyce postaci zmarłych. Ukazano na niej sylwetki małżonków w pozycji frontalnej z rękoma złożonymi na piersiach w modlitewnych gestach, zaś całość jest bogato zdobiona ornamentyką roślinną i elementami biblijnymi. Brak daty śmierci Gertrudy wskazuje na to, iż to ona ufundowała płytę ku czci zmarłego męża. Niewątpliwie takowych płyt wewnątrz świątyni znajdowało się niegdyś o wiele więcej.

Gdy w 1525 r. kościół przejęli protestanci, nadal pełnił on funkcje grzebalne, o czym świadczą zachowane płyty z XVII i XVIII w., m.in. Benigny Schenings i jej dzieci z 1676r., znajdująca się w posadzce nawy północnej. Zabudowania klasztorne ulokowane obok świątyni zostały opuszczone przez franciszkanów w 1527r. Protestanci zamienili je na przytułek dla ubogich i szpital św. Jana, zaś zmarłych pacjentów grzebano na dawnym przyklasztornym cmentarzu.

W 1793r. przełożony przytułku wystosował do władz miasta prośbę o wyznaczenie nowego terenu na pochówki, gdyż dotychczasowy nie dość, że był zapełniony, to znajdujące się na nim groby były zbyt blisko okolicznych domostw. Czy prośba została spełniona – nie wiadomo.

W połowie XIX w. zaczęto burzyć stare budynki klasztorne, aby w ich miejsce postawić nowe pomieszczenia dla mieszkańców przytułku. Podczas tych prac w 1864r. natrafiono na ślady dawnego cmentarza przykościelnego, wydobywając z ziemi wiele zbutwiałych trumien i kości. Prawdopodobnie w tym samym okresie, gdy prowadzono remont samej świątyni, część ze znajdujących się w niej płyt nagrobnych wykorzystano do budowy chodnika, po północnej stronie prezbiterium (znajdowały się tam do aż 2004r).

Bibliografia

  • Agata Freindorf, Funkcje estetyczno – kulturowe ewangelickich cmentarzy Szczecina do 1945 roku, Szczecin 2010 [praca magisterska obroniona w IHiSM US]
  • Henryk Grecki, Cmentarze Szczecina - karty cmentarzy wykonane na zlecenie Biura Dokumentacji Zabytków i Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Szczecinie, Szczecin 1996
  • Kazimiera Kalita-Skwirzyńska, Kościół pw. Św. Jana Ewangelisty, Szczecin 2006

Zobacz też



IES64.png
Autor opracowania: Agata Freindorf