Gryfici

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Wersja z dnia 23:21, 1 sie 2012 autorstwa Woti (dyskusja | edycje) (Utworzył nową stronę „__NOTOC__'''Gryfici''' – jedna z najdłużej panujących w Europie (ponad 600 lat: od około 1046 do 1637) dynastii książęcych, wywodząca się spośró...”)
(różn.) ← poprzednia wersja | przejdź do aktualnej wersji (różn.) | następna wersja → (różn.)
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Gryfici – jedna z najdłużej panujących w Europie (ponad 600 lat: od około 1046 do 1637) dynastii książęcych, wywodząca się spośród możnowładców współczesnego Pomorza Zachodniego. Jej nazwa pochodzi od herbu - Gryfa Pomorskiego, który od XII wieku był ich godłem rodowym i często widniał na godłach oraz w herbach należących do nich miast i ziem.

Najstarszy zapis historyczny mówiący o księciu pomorskim Siemomyśle (łac. Zemusil pochodzi z 1046[1].

Gryfici władali Pomorzem, a więc nadbałtyckimi terytoriami położonymi po obu stronach Odry. To powodowało, że w różnych okresach byli lennikami Polski oraz Cesarstwa Rzymskiego (Królestwa Niemieckiego). Księstwo Pomorskie było okresowo podzielone na dzielnice ze stolicami w Szczecinie, Wołogoszczy, Bardzie, Darłowie, Dyminie, |Słupsku i Stargardzie Szczecińskim. Należy podkreślić, że ziemie Gryfitów siegały na zachodzie do Roztoku (niem. Rostock), a na wschodzie aż po Sławno (okresowo).

Ostatnim księciem Pomorza w linii męskiej był Bogusław XIV Towarzyski (ur. 31 marca 1580 w Bardo, zm. 10 marca 1637 w Szczecinie]]). Ostatnią władczynią z tego rodu była Anna de Croy Gryfitka), córka Bogusław XIII. Zmarła 7 lipca 1660 roku w Słupsku[2].

Ostatnim znanym przedstawicielem rodu Gryfitów był jezuita, Ernest de Croyengreif (zmarł bezdzietnie po roku 1680. Był nieślubnym synem (ale uznanym i uszlachconym) tytularnego biskupa kamieńskiego, księcia Rzeszy, Ernesta Bogusława de Croÿ i mieszczki, Doroty Levins z Roztoku.


Protoplaści Gryfitów

W rzeczywistości początki tej dynastii nie są znane i dlatego kilka sąsiednich narodów, w tym Polacy, próbowali dowodzić „stosownych” związków Gryfitów z własnymi rodami możnowładczymi, a nawet królewskimi (PiastowieBłąd rozszerzenia cite: Brak znacznika zamykającego </ref> po otwartym znaczniku <ref>, [3];

Dość często przyjmuje się, aczkolwiek niezbyt pewnie udokumentowaną, genealogię wywodzącą Gryfitów od Siemomysła[4], którego synem miał być wyżej wspomniany Świętobor „kołobrzeski”, a dalej znani już lepiej bracia Warcisław I i [[Racibor I| Racibor I].

Istnieją słabo udowodnione hipotezy, że władcami Pomorza mogli być także:

Za pewnego założyciela dynastii Gryfitów uważa się księcia [[Warcisław I|Warcisława I]. Został on odnotowany w dokumentach historycznych jako władca Pomorza, wspólnie z Raciborem I, w roku 1124. Gdy został zamordowany (1135) w [[w:Stolpen|Stołpiu nad Pianą (niem. Stolpe)[5] - władzę po nim przejął brat Racibor I, który do swojej śmierci (1155) sprawował opiekę nad nieletnimi synami Warcisława – Bogusława I (początkowo objął władztwo nad Księstwem Szczecińskim, a następnie także dymińskim) i Kazimerzem I (objął Księstwo Dymińskie przy podziale Pomorza po śmierci Racibora I).

Dynastia Gryfitów

Nad całym Pomorzem panowali:

1106 – 1135 – 1155 (lub 1156)

Po 1220 Księstwo Pomorskie ulega rozbiciu na mniejsze księstwa (okresowo jednoczone), z których najważniejsze były Księstwo Wołogoskie i Księstwo Szczecińskie. Całością Księstwa Pomorskiego władali:

W 1295 księstwo podzielono na szczecińskie i wołogoskie (które ulegały dalszym podziałom). Zjednoczonym w roku 1478 Księstwem Pomorskim władali:

W 1532 Księstwo Pomorskie znów zostaje podzielone – do 1625:

Linia szczecińska Gryfitów

1187 - 1220/21

(siedziba w Szczecinie)

1295 - 1344
1368 – 1372, z bratem Świętoborem I
1372 – 1404
1413 – 1434, w tym z Ottonem II: 1413 - 1428
1451 - 1464
1464 - 1474
Wielki: 1474 - 1523 (książę całego Pomorza od 1478)
  • Jerzy I: 1523-1531
  • Filip I: 1531 – 1532 (współrządca ze stryjem, Barnimem, później księstwo wołogoskie)
  • Barnim IX/XI Pobożny: 1541 – 1569 (ale od 1523 jako współrządca Jerzego I - bez dzielnicy, a od 1532 objął ziemie na wschód od Odry);
  • Jan Fryderyk
1569 - 1600
1603
1603 - 1606
1606 - 1618
1618 - 1620
1620 - 1637


Przypisy

  1. Edward Rymar: Rodowód Książąt Pomorskich. Książnica Pomorska, Szczecin 2005, s. 77, ISBN 83-87879-50-9
  2. Edward Rymar: Rodowód Książąt Pomorskich. Książnica Pomorska, Szczecin 2005, s. 474 – 476, ISBN 83-87879-50-9
  3. Thomas Kantzow: Pomerania – Kronika pomorska z XVI w., T I (Księga 1 i 2). Wyd. Uniwersytet Szczeciński, Archiwum Państwowe, Szczecin 2005, s. 113, 119-120, ISBN 83-89341-18-2
  4. Jan M. Piskorski (red.): Pomorze Zachodnie poprzez wieki. Zamek Książąt Pomorskich, Szczecin 1999, s. 33, ISBN 83-910291-0-7
  5. Stolpe (Stołpie nad Pianą) [dostęp: 18.07.2012]
  6. Tadeusz Białecki (red.): Encyklopedia Szczecina, T1 (A-O), Wyd. US-Instytut Historii, Szczecin 1999, s. 217, ISBN 83-87341-45-2


Zobacz też

Linki zewnętrzne