Młynarstwo: Różnice pomiędzy wersjami

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
 
(Nie pokazano 9 wersji utworzonych przez 2 użytkowników)
Linia 1: Linia 1:
'''STRONA W BUDOWIE'''
[[Plik:Młyn_wodny_1625.jpg|300px|thumb|right|Młyn wodny przy Bramie św. Ducha, 1625]]  
[[Plik:Młyn_wodny_1625.jpg|300px|thumb|right|Młyn wodny przy Bramie św. Ducha, 1625]]  
'''Młynarstwo''' jako ważna gałąź produkcji zajmowała szczególnie ważną pozycję w życiu gospodarczym miasta Szczecina i najbliższej okolicy. Z najstarszej księgi miejskiej oraz innych źródeł wynika, że już w [[XIV wiek]]u w mieście i jego okolicy istniały młyny poruszane siłą konną, wiatru i wody. W samym mieście istniała ulica [[Staromłyńska|Młyńska]] z usytuowaną u jej wylotu bramą miejską zwaną [[Brama Młyńska|Młyńską]] i kolejna związana z młynem napędzanym końskim kieratem ([[Szewska|''platea molae equinae'']]). Na położonych wokół wzgórzach usytuowane były liczne wiatraki, a na pobliskich rzeczkach i strumieniach młyny wodne. Pierwsze informacje dotyczą młynów rozłożonych wzdłuż potoku [[Osówka]] w tzw. [[Dolina Siedmiu Młynów|Dolinie Siedmiu Młynów]] i [[Dolina Niemierzyńska|Dolinie Niemierzyńskiej]] koło wsi [[Osów]] i [[Niemierzyn]]. Początkowo były one w rękach prywatnych i kościelnych, a z czasem zostały wykupione przez Radę Miasta i oddane młynarzom w dzierżawę. Źródła informują nas także o młynach książęcych. Wymienione tu młyny przede wszystkim służyły do przemiału ziarna, ale także do mielenia słodu, cięcia drewna, rozdrabniania kory drzewnej dla garbarzy a także wyrobu prochu. Od [[XVII wiek]]u słyszymy o sprzedaży młynów młynarzom, którzy w międzyczasie zrzeszyli się w osobnych organizacjach cechowych. W tej formie młyny funkcjonowały do połowy [[XIX wiek]]u. Potem wskutek modernizacji produkcji i wprowadzenia energii parowej i elektrycznej stopniowo zaprzestały produkcji, a zabudowania młyńskie przystosowano do potrzeb rekreacji i turystyki. Większość młynów, wielokrotnie odbudowywanych po zniszczeniach w trakcie licznych oblężeń miasta, po [[1945]] roku niezagospodarowane uległy zniszczeniu.
'''Młynarstwo''' jako ważna gałąź produkcji zajmowała szczególnie ważną pozycję w życiu gospodarczym miasta Szczecina i najbliższej okolicy. Z najstarszej księgi miejskiej oraz innych źródeł wynika, że już w [[XIV wiek]]u w mieście i jego okolicy istniały młyny poruszane siłą konną, wiatru i wody. W samym mieście istniała ulica [[Staromłyńska|Młyńska]] z usytuowaną u jej wylotu bramą miejską zwaną [[Brama Młyńska|Młyńską]] i kolejna związana z młynem napędzanym końskim kieratem ([[Szewska|''platea molae equinae'']]). Na położonych wokół wzgórzach usytuowane były liczne wiatraki, a na pobliskich rzeczkach i strumieniach młyny wodne. Pierwsze informacje dotyczą młynów rozłożonych wzdłuż potoku [[Osówka]] w tzw. [[Dolina Siedmiu Młynów|Dolinie Siedmiu Młynów]] i [[Dolina Niemierzyńska|Dolinie Niemierzyńskiej]] koło wsi [[Osów]] i [[Niemierzyn]]. Początkowo były one w rękach prywatnych i kościelnych, a z czasem zostały wykupione przez Radę Miasta i oddane młynarzom w dzierżawę. <ref>Dostepne źródła początkowo wymieniają tylko 5 młynów wykupionych przez Radę w tzw. [[Dolina Siedmiu Młynów|Dolinie Siedmiu Młynów]]: najniżej położony „Młyn Kukułczy” (''die underste Mhuele mitt Namen der Kukuk''), „Młyn Topolowy” (''die muele die Poplione''), „Młyn Muthgebera” (''die Muele Modttgeuersche genanndtt''), „Młyn Górski” (''die Bergmuele'') i położony najwyżej z nich „Młyn Górny” (''die Ouermole so alleroberst gelegenn Ist''); zob. Heinrich Karl Wilhelm Berghaus, ''Geschichte der Stadt Stettin, der Hauptstadt von Pommern topographisch-statistisch beschrieben nach allen Richtungen ihres politischen, bürgerlichen, merkantilischen und kirchlichen Lebens.'' Berlin- Wriezen/O [[1876]]. Th. 2, Bd. 9., s. 223.</ref> Źródła informują nas także o młynach książęcych. Wymienione tu młyny przede wszystkim służyły do przemiału ziarna, ale także do mielenia słodu, cięcia drewna, rozdrabniania kory drzewnej dla garbarzy a także wyrobu prochu. Od [[XVII wiek]]u słyszymy o sprzedaży młynów młynarzom, którzy w międzyczasie zrzeszyli się w osobnych organizacjach cechowych. W tej formie młyny funkcjonowały do połowy [[XIX wiek]]u. Potem wskutek modernizacji produkcji i wprowadzenia energii parowej i elektrycznej stopniowo zaprzestały produkcji, a zabudowania młyńskie przystosowano do potrzeb rekreacji i turystyki. Większość młynów, wielokrotnie odbudowywanych po zniszczeniach w trakcie licznych oblężeń miasta, po [[1945]] roku niezagospodarowane uległy zniszczeniu. <ref>[[Tadeusz Białecki|Białecki T.]], [[Lucyna Turek-Kwiatkowska|Turek-Kwiatkowska L.]], ''Szczecin stary i nowy. (Encyklopedyczny zarys dziejów historycznych dzielnic i osiedli oraz obiektów fizjograficznych miasta).'' Szczecin [[1991]], s. 327.</ref>
====Podział i położenie młynów====
====Podział i położenie młynów====
* Młyny wodne
* Młyny wodne
** Młyn Bollinken (Golęcino)
** Młyn Bollinken ([[Golęcino]])
** [[Wyszyna|Młyn Górny]] (Dolina Siedmiu Młynów)
** [[Wyszyna|Młyn Górny]] (Dolina Siedmiu Młynów)
** [[Nagórnik|Młyn Górski]] (Dolina Siedmiu Młynów)
** [[Nagórnik|Młyn Górski]] (Dolina Siedmiu Młynów)
** [[Zazulin|Młyn Kukułczy]] (Dolina Siedmiu Młynów)
** [[Zazulin|Młyn Kukułczy]] (Dolina Siedmiu Młynów)
** [[Kückenmühle|Młyn Kurzy]] (Niemierzyn)
** [[Kückenmühle|Młyn Kurzy]] ([[Niemierzyn]])
** [[Lübsche Mühle|Młyn Lübschego]] (Niemierzyn)
** [[Lübsche Mühle|Młyn Lübschego]] (Niemierzyn)
** [[Łomot|Młyn Łomot]] (Dolina Siedmiu Młynów)
** [[Łomot|Młyn Łomot]] (Dolina Siedmiu Młynów)
** [[Młyn Miedziany]] (Bolinko)
** [[Młyn Miedziany]] ([[Bolinko]])
[[Plik:Mapa_Lubinus.jpg|400px|thumb|right|Młyny wodne k./ Szczecina na Wielkiej Mapie Księstwa Pomorskiego, 1618<br/>nazwy młynów podkreślono na czerwono]]
** [[Zacisze|Młyn Muthgebera]] (Dolina Siedmiu Młynów)
** [[Zacisze|Młyn Muthgebera]] (Dolina Siedmiu Młynów)
** [[Jezioro Goplany|Młyn Piaskowy]] (Dolina Niemierzyńska)
** [[Jezioro Goplany|Młyn Piaskowy]] (Dolina Niemierzyńska)
Linia 19: Linia 18:
** [[Leśniczówka Czerwona|Młyn Steinfurtha]] (Dolina Niemierzyńska)
** [[Leśniczówka Czerwona|Młyn Steinfurtha]] (Dolina Niemierzyńska)
** [[Uroczysko|Młyn Topolowy]] (Dolina Siedmiu Młynów)
** [[Uroczysko|Młyn Topolowy]] (Dolina Siedmiu Młynów)
** Młyn Wodny przy Bramie św. Ducha   
** Młyn Wodny przy [[Brama Świętego Ducha|Bramie św. Ducha]]  
* Wiatraki
* Wiatraki
** Wiatrak Garnek (Nowe Miasto)
** Wiatrak Garnek ([[Nowe Miasto]])
** [[Brama Passawska|Wiatrak Holenderski]] (Górne Miasto, fundamenty Bramy Passawskiej)
** [[Brama Passawska|Wiatrak Holenderski]] (Górne Miasto, fundamenty Bramy Passawskiej)
** Wiatrak Korona (Nowe Miasto)
** Wiatrak Korona (Nowe Miasto)
** Wiatrak Koronny (Dolny Wik)
** Wiatrak Koronny ([[Dolny Wik]])
** [[Nagórnik|Wiatrak Koźlak]] (Dolina Siedmiu Młynów)
** [[Nagórnik|Wiatrak Koźlak]] (Dolina Siedmiu Młynów)
** Wiatrak Nowy (Nowe Miasto)
** Wiatrak Nowy (Nowe Miasto)
** Wiatrak Otto (Gumieńce)
** Wiatrak Otto ([[Gumieńce]])
** [[Młyn Pedagogium|Wiatrak Pedagogium]] (Dolny Wik)
** [[Młyn Pedagogium|Wiatrak Pedagogium]] (Dolny Wik)
** Wiatrak Piękny (Nowe Miasto)
** Wiatrak Piękny (Nowe Miasto)
** Wiatrak Pływak (Nowe Miasto)
** Wiatrak Pływak (Nowe Miasto)
** Wiatrak (Szaniec Gwiaździsty)
** Wiatrak ([[Szaniec Gwiaździsty]])
** Wiatrak Żakiet (Nowe Miasto)
** Wiatrak Żakiet (Nowe Miasto)
* Młyny kieratowe
* Młyny kieratowe
** Młyn Garbarski (Łasztownia)
** Młyn Garbarski ([[Łasztownia]])
** Młyn Kieratowy przy Bramie św. Ducha
** Młyn Kieratowy przy Bramie św. Ducha
** Młyn Kieratowy przy Bramie Passawskiej
** Młyn Kieratowy przy Bramie Passawskiej
** Młyn Kieratowy ? (Górne Miasto, ulica [[Ulica Księdza Kardynała Stefana Wyszyńskiego|Szeroka]])
** Młyn Kieratowy ? (Górne Miasto, ulica [[Ulica Księdza Kardynała Stefana Wyszyńskiego|Szeroka]])
** Młyn Książęcy (Górne Miasto, ulica Młyńska)
** Młyn Książęcy (Górne Miasto, ulica [Ulica Staromłyńska|Młyńska]])
** Młyn Książęcy (Zamek Książąt Pomorskich
** Młyn Książęcy ([[Zamek Książąt Pomorskich]])
** Młyn Rady Miejskiej (Górne Miasto, Rynek Koński)
** Młyn Rady Miejskiej (Górne Miasto, [[Plac Orła Białego|Rynek Koński]])
** Młyn Kieratowy (Górne Miasto, ulica Szewska)
** Młyn Kieratowy (Górne Miasto, ulica [[Ulica Szewska|Szewska]])
* Pozostałe młyny i wiatraki
* Pozostałe młyny i wiatraki
** Młyn Garbarski (Nowy Wik)
** Młyn Garbarski ([[Nowe Miasto|Nowy Wik]])
** Młyn Prochowy (Łasztownia)
** Młyn Prochowy (Łasztownia)
{{przypisy}}
{{przypisy}}


== Bibliografia ==
== Bibliografia ==
* Brüggemann L. W., ''Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor – und Hinter – Pommern''. Bd. 1., Stettin 1779.
* Brüggemann L. W., ''Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor – und Hinter – Pommern''. Bd. 1., Stettin 1779.
* Berghaus H. K. W., Geschichte der Stadt Stettin, der Hauptstadt von Pommern topographisch-statistisch beschrieben nach allen Richtungen ihres politischen, bürgerlichen, merkantilischen und kirchlichen Lebens. Berlin-Writzen/O 1875, Th. 2, Bd. 8.
* Berghaus H. K. W., ''Geschichte der Stadt Stettin, der Hauptstadt von Pommern topographisch-statistisch beschrieben nach allen Richtungen ihres politischen, bürgerlichen, merkantilischen und kirchlichen Lebens''. Berlin-Wriezen/O 1875. Th. 2, Bd. 8.
* Berghaus H. K. W., ''Geschichte der Stadt Stettin, der Hauptstadt von Pommern topographisch-statistisch beschrieben nach allen Richtungen ihres politischen, bürgerlichen, merkantilischen und kirchlichen Leben''s. Berlin- Writzen/O 1876, Th. 2, Bd. 9.   
* Berghaus H. K. W., ''Geschichte der Stadt Stettin, der Hauptstadt von Pommern topographisch-statistisch beschrieben nach allen Richtungen ihres politischen, bürgerlichen, merkantilischen und kirchlichen Leben''s. Berlin- Wriezen/O 1876. Th. 2, Bd. 9.   
* ''Die älteren Stettiner Straßennamen im Rahmen der älteren Stadtentwicklung'' – von H. Lemcke, zweite neubearbeitete Auflage von C. Fredrich. Stettin Leon Sauniers Buchhandlung 1926.
* ''Die älteren Stettiner Straßennamen im Rahmen der älteren Stadtentwicklung'' – von H. Lemcke, zweite neubearbeitete Auflage von C. Fredrich. Stettin Leon Sauniers Buchhandlung 1926.
* C. Fredrich, Die Baugeschichte Stettins unter König Friedrich Wilhelm I W: BSt NF Bd. XXXI, Stettin 1929.  
* C. Fredrich, Die Baugeschichte Stettins unter König Friedrich Wilhelm I W: BSt NF Bd. XXXI, Stettin 1929.
* Białecki T., Turek-Kwiatkowska L., ''Szczecin stary i nowy. (Encyklopedyczny zarys dziejów historycznych dzielnic i osiedli oraz obiektów fizjograficznych miasta).'' Szczecin 1991.  
* ''Regestenbuch der Urkundensammlung der Stadt Stettin 1243 - 1856''. Auf Grund des Manuskriptes von Karl Otto Grotefend zum Druck vorbereitet von Dr. Bogdan Frankiewicz und Mag. Jerzy Grzelak, Bd. 1. – 2. Szczecin 1996.  
* ''Regestenbuch der Urkundensammlung der Stadt Stettin 1243 - 1856''. Auf Grund des Manuskriptes von Karl Otto Grotefend zum Druck vorbereitet von Dr. Bogdan Frankiewicz und Mag. Jerzy Grzelak, Bd. 1. – 2. Szczecin 1996.  
== Zobacz także ==
* [[Dolina Siedmiu Młynów]]


{{Autor|[[User:Schulz|Jan Iwańczuk]]}}
{{Autor|[[User:Schulz|Jan Iwańczuk]]}}
[[Kategoria:Historyczne młyny i wiatraki]]
[[Kategoria:Historyczne młyny i wiatraki]]
[[Kategoria:Etap I 2013 - 02 Architektura historyczna]]
{{FB|2013.05.14|150}}

Aktualna wersja na dzień 19:32, 19 lut 2020

Młyn wodny przy Bramie św. Ducha, 1625

Młynarstwo jako ważna gałąź produkcji zajmowała szczególnie ważną pozycję w życiu gospodarczym miasta Szczecina i najbliższej okolicy. Z najstarszej księgi miejskiej oraz innych źródeł wynika, że już w XIV wieku w mieście i jego okolicy istniały młyny poruszane siłą konną, wiatru i wody. W samym mieście istniała ulica Młyńska z usytuowaną u jej wylotu bramą miejską zwaną Młyńską i kolejna związana z młynem napędzanym końskim kieratem (platea molae equinae). Na położonych wokół wzgórzach usytuowane były liczne wiatraki, a na pobliskich rzeczkach i strumieniach młyny wodne. Pierwsze informacje dotyczą młynów rozłożonych wzdłuż potoku Osówka w tzw. Dolinie Siedmiu Młynów i Dolinie Niemierzyńskiej koło wsi Osów i Niemierzyn. Początkowo były one w rękach prywatnych i kościelnych, a z czasem zostały wykupione przez Radę Miasta i oddane młynarzom w dzierżawę. [1] Źródła informują nas także o młynach książęcych. Wymienione tu młyny przede wszystkim służyły do przemiału ziarna, ale także do mielenia słodu, cięcia drewna, rozdrabniania kory drzewnej dla garbarzy a także wyrobu prochu. Od XVII wieku słyszymy o sprzedaży młynów młynarzom, którzy w międzyczasie zrzeszyli się w osobnych organizacjach cechowych. W tej formie młyny funkcjonowały do połowy XIX wieku. Potem wskutek modernizacji produkcji i wprowadzenia energii parowej i elektrycznej stopniowo zaprzestały produkcji, a zabudowania młyńskie przystosowano do potrzeb rekreacji i turystyki. Większość młynów, wielokrotnie odbudowywanych po zniszczeniach w trakcie licznych oblężeń miasta, po 1945 roku niezagospodarowane uległy zniszczeniu. [2]

Podział i położenie młynów

Młyny wodne k./ Szczecina na Wielkiej Mapie Księstwa Pomorskiego, 1618
nazwy młynów podkreślono na czerwono

Przypisy

  1. Dostepne źródła początkowo wymieniają tylko 5 młynów wykupionych przez Radę w tzw. Dolinie Siedmiu Młynów: najniżej położony „Młyn Kukułczy” (die underste Mhuele mitt Namen der Kukuk), „Młyn Topolowy” (die muele die Poplione), „Młyn Muthgebera” (die Muele Modttgeuersche genanndtt), „Młyn Górski” (die Bergmuele) i położony najwyżej z nich „Młyn Górny” (die Ouermole so alleroberst gelegenn Ist); zob. Heinrich Karl Wilhelm Berghaus, Geschichte der Stadt Stettin, der Hauptstadt von Pommern topographisch-statistisch beschrieben nach allen Richtungen ihres politischen, bürgerlichen, merkantilischen und kirchlichen Lebens. Berlin- Wriezen/O 1876. Th. 2, Bd. 9., s. 223.
  2. Białecki T., Turek-Kwiatkowska L., Szczecin stary i nowy. (Encyklopedyczny zarys dziejów historycznych dzielnic i osiedli oraz obiektów fizjograficznych miasta). Szczecin 1991, s. 327.


Bibliografia

  • Brüggemann L. W., Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preußischen Herzogthums Vor – und Hinter – Pommern. Bd. 1., Stettin 1779.
  • Berghaus H. K. W., Geschichte der Stadt Stettin, der Hauptstadt von Pommern topographisch-statistisch beschrieben nach allen Richtungen ihres politischen, bürgerlichen, merkantilischen und kirchlichen Lebens. Berlin-Wriezen/O 1875. Th. 2, Bd. 8.
  • Berghaus H. K. W., Geschichte der Stadt Stettin, der Hauptstadt von Pommern topographisch-statistisch beschrieben nach allen Richtungen ihres politischen, bürgerlichen, merkantilischen und kirchlichen Lebens. Berlin- Wriezen/O 1876. Th. 2, Bd. 9.
  • Die älteren Stettiner Straßennamen im Rahmen der älteren Stadtentwicklung – von H. Lemcke, zweite neubearbeitete Auflage von C. Fredrich. Stettin Leon Sauniers Buchhandlung 1926.
  • C. Fredrich, Die Baugeschichte Stettins unter König Friedrich Wilhelm I W: BSt NF Bd. XXXI, Stettin 1929.
  • Białecki T., Turek-Kwiatkowska L., Szczecin stary i nowy. (Encyklopedyczny zarys dziejów historycznych dzielnic i osiedli oraz obiektów fizjograficznych miasta). Szczecin 1991.
  • Regestenbuch der Urkundensammlung der Stadt Stettin 1243 - 1856. Auf Grund des Manuskriptes von Karl Otto Grotefend zum Druck vorbereitet von Dr. Bogdan Frankiewicz und Mag. Jerzy Grzelak, Bd. 1. – 2. Szczecin 1996.

Zobacz także



IES64.png
Autor opracowania: Jan Iwańczuk