Nabrzeże Oko

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Skocz do: nawigacja, szukaj

Geolokalizacja: 53.458441,14.593638


Nabrzeże olejarni szczecińskiej „Stettiner Oelwerke” z lotu ptaka
w latach dwudziestych XX wieku (Nabrzeże Oko i Oko-Basen od 1946 roku)
/źródło: M. Łuczak, Szczecin Gocław, Golęcino. Gotzlow, Frauendorf. Szczecin 2005, wyd. I, s. 46/

Nabrzeże Oko-Odra (Żelechowskie Północne), nabrzeże przy olejarni szczecińskiej (niem. Stettiner Oelwerke) położone nad Odrą przy styku ulic Dębogórskiej i Wiszesława (Dzielnica Północ, osiedle Żelechowa).

Historia

Do połowy lat czterdziestych XX wieku nabrzeże służyło zakładowi „Stettiner Oelwerke” do przeładunku produktów roślinnych służących do produkcji pasz, przede wszystkim soi, a także do składowania i odbioru makuchów oraz śruty z nasion roślin uprawnych. Specjalnością położonego na nabrzeżu zakładu przetwórczego była śruta sojowa o nazwie „Imperial”.

Jedno z kilku nabrzeży przekazanych przez okupacyjne władze radzieckie delegaturze Głównego Urzędu Morskiego w dniu 5 marca 1946 r. (w tym położone obok drugie nabrzeże Oko - Basen). Nabrzeże odbudowano do 1 kwietnia z przeznaczeniem do obsługi pasażerów zgodnie z zawartym porozumieniem polsko-brytyjskim związanym z repatriacją Polaków z Zachodu i wysiedleniem Niemców z terenu Pomorza.[1] Stronę techniczną realizacji przesiedlenia powierzono Państwowemu Urzędowi Repatriacyjnemu. W dniu 4 kwietnia 1946 roku o godzinie 0900 wpłynął pierwszy statek, parowiec „POSEIDON” pod aliancką banderą „C” z 40-osobową załogą, dowodzony przez kapitana Ludwiga Wallnera. Przywiózł on z Lubeki 802 repatriantów polskich, dzień później w drodze powrotnej zabrał 1496 Niemców. [2] Pilotowali go ostatni kapitan portu szczecińskiego, Niemiec Helmut Klug i Polak Antoni Gmitrowicz, uczący się tego zawodu. Klarowała firma Atom, pierwsza szczecińska firma maklerska (właściciel Konstanty Jacynicz), która przez jakiś czas miała wyłączność na te usługi dla statków z repatriantami. [3]
Po zawieszeniu w połowie czerwca 1946 r. przesiedleń ludności niemieckiej do strefy brytyjskiej transportem morskim [4] operację przywozu repatriantów polskich z Zachodu kontynuował statek ISAR. Pomiędzy 23 października a 21 grudnia 1946 roku wykonał dziewięć transportów morskich na trasie Lubeka - nabrz. OKO w Szczecinie przywożąc w sumie 19865 repatriantów polskich.

Przypisy

  1. Port szczeciński. Dzieje i rozwój do 1970 roku. Praca zbiorowa pod red. B. Dziedziula. Warszawa-Poznań 1975, s. 79, oraz 82.
  2. Informacja o zabraniu przez POSEIDONA podanej tu liczby przesiedleńców niemieckich wydaje się być niepewna. Bardziej prawdopodobne jest, iż w raportach ujęto podobną ilość Niemców wywiezionych transportem samochodowym z punktu zborczego nr 3 przy ulicy Mickiewcza do punktu zborczego nr 4 przy ówczesnej ulicy Białogórskiej, na co wskazuje brak zapisu wejścia tego statku z przesiedleńcami w dokumentacji kapitanatu portu Lubeka i dziwne poprawki w dokumentacji PUR Nr 4 (patrz teczka PUR WO w Szczecinie, Ref. Niemiecki, sygn. 429 w Archiwum Państwowym w Szczecinie), a także podobna ilość przesiedleńców ujęta w dokumencie Archiwum Państwowego w Szczecinie, Repatriacja ludności niemieckiej - raporty dzienne: Raport dzienny Punktu Zborczego Nr. 3 (l. dz. 42) z dnia 4 kwietnia 1946 r. [Strona 0045] (cyt.: „ubyło dnia transp. morski 4 kwietnia rb. 1496 osób”. Stąd też bardziej prawdopodobne jest, iż by zapewnić pełny ładunek kolejnemu statkowi, którym był awizowany na redzie statek s/s ISAR z 2923 repatriantami polskimi, statek s/s POSEIDON do Lubeki wyszedł pusty, a w Szczecinie pojawił się dopiero 15 kwietnia z 751 repatriantami polskimi, zabierając w drogę powrotną kolejny transport Niemców (808 osób); por. notatki w: Kurierze Szczecińskim, nr 75 z dnia 5 kwietnia 1946 r. oraz nr 76 z dnia 6 kwietnia 1946 r., a także tabela ruchu statków z przesiedleńcami w porcie Lubeka opracowana przez kapitana portu Henninga Redlicha w: Vertreibung der deutschen Bevölkerung 1945-1947. Vertreibungslager in Stettin. Stettiner Heft Nr. 19. Herausgegeben vom Historischen Arbeitskreis Stettin. Lübeck 2012, s. 86. Z kolei Tadeusz Białecki w swoim opracowaniu o przesiedleniu ludności niemieckiej z terenu Pomorza, podaje, że pierwszym statkiem, którym zabrał przesiedleńców niemieckich był motorowiec ROTENFELS, tłumacząc to tym, iż statek POSEIDON nie mógł zabrać na pokład więcej niż ok. 800 pasażerów, zob. Białecki. T, Przesiedlenie ludności niemieckiej z Pomorza Zachodniego po II wojnie światowej. Poznań 1969, s. 113; także Dzieje Szczecina. T. 4. Red. Tadeusz Białecki, Zygmunt Silski. Szczecin: Wydawnictwo „13 Muz” Księgarnia Literacka. Szczecin 1998, s. 166 i n., tamże przyp. 7. Według zestawienia Kapitanatu Portu w Lubece pierwszym statkiem, który z przesiedleńcami niemieckimi przybył w dniu 9 kwietnia na redę w Travemünde (Lubeka) był parowiec ISAR. Statek ten przycumował na nab. OKO 5 kwietnia 1946, a do Lubeki wyszedł 7 kwietnia 1946; por. zestawienie w ewidencji APSz PUR WO w Szczecinie, sygn. 429, s. 1-3: w poz. 2, oraz tabelę w: Vertreibung der deutschen Bevölkerung 1945-1947..., op. cit., s. 86, poz. 1. Zdjęcie przedstawiające statek ISAR oraz przesiedleńców na nabrzeżu Oko można obejrzeć na na stronie internetowej PAP Foto – Oddział PAP S.A., „Nabrzeże Oko, 1946”, (zdjęcie: pap_19460101_001.jpg).
  3. R. Techman, Kalendarz Morski. Kalendarium morskie Szczecina. 1946. W: Przegląd Zachodniopomorski, tom XVI (XLV) rok 2001, zeszyt 3; także L. Sowiński, Repatriacja ludności niemieckiej z terenu województwa szczecińskiego. W: PUR na Pomorzu Zachodnim od 1.IV. 1945 do 31.XII.1947. Szczecin 1947, s. 84.
  4. Ostatnim statkiem biorącym udział w operacji „Jaskółka”, mającej na celu wysiedlenie Niemców do brytyjskiej strefy okupacyjnej drogą morską wraz z jednoczesnym przywozem repatriantów polskich z Zachodu, był statek ADMIRAL CARL HERING. W dniu 9 czerwca 1946 roku zabrał z nabrz. OKO na swój pokład 539 przesiedleńców niemieckich; por. zestawienie w ewidencji APSz PUR WO w Szczecinie, sygn. 429, s. 1-3.


Galeria

Bibliografia

  • Port szczeciński. Dzieje i rozwój do 1970 roku. Praca zbiorowa pod red. B. Dziedziula. Warszawa-Poznań 1975.
  • Białecki T., Przesiedlenie ludności niemieckiej z Pomorza Zachodniego po II wojnie światowej. Poznań 1969.
  • Sowiński L., Repatriacja ludności niemieckiej z terenu województwa szczecińskiego W: PUR na Pomorzu Zachodnim od 1.IV. 1945 do 31.XII.1947. Szczecin 1947.
  • Dzieje Szczecina. T. 4. Red. Tadeusz Białecki, Zygmunt Silski. Wydawnictwo „13 Muz”. Szczecin 1998.
  • Techman R., Kalendarz Morski. Kalendarium morskie Szczecina. 1946. W: Przegląd Zachodniopomorski, tom XVI (XLV) rok 2001, zeszyt 3.
  • Łuczak M., Szczecin Gocław, Golęcino. Gotzlow, Frauendorf. Szczecin 2005, wyd. I.
  • Iwańczuk J., Rozmieszczenie punktów zborczych dla przesiedleńców niemieckich na terenie Szczecina w latach 1945-1947 W: Szczeciner. Magazyn Miłośników Szczecina
    Nr 2/2012.
  • Vertreibung der deutschen Bevölkerung 1945-1947. Vertreibungslager in Stettin. Stettiner Heft Nr. 19. Herausgegeben vom Historischen Arbeitskreis Stettin. Lübeck 2012.

Zobacz też

Linki zewnętrzne



IES64.png
Autor opracowania: Jan Iwańczuk