Paul vom Rode

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Wersja z dnia 23:36, 23 kwi 2015 autorstwa Schulz (dyskusja | edycje)
(różn.) ← poprzednia wersja | przejdź do aktualnej wersji (różn.) | następna wersja → (różn.)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Paul vom Rode
Superintendent Kościoła Pomorskiego 1535-1563
brak zdjecia
Data urodzenia 4 stycznia 1489
Miejsce urodzenia Berenrode koło Quedlinburga
Data śmierci 12 stycznia 1563
Miejsce śmierci Szczecin
Miejsce spoczynku Szczecin, kościół św. Jakuba,
Lokalizacja grobu [pod nieistniejącą obecnie amboną zobacz na mapie]
Lata działalności 1523-1563
Tytuły i nagrody reformator pomorski
Narodowość niemiecka


Paul vom Rode, także Paulus von Rode, również Paul von Rhoda, a jak sam o sobie pisał Paulus vom R.; ur. 4 stycznia 1489 w folwarku Berenrode koło Quedlinburga w księstwie Anhalt, zm. 12 stycznia 1563 w Szczecinie w wieku 74 lat i został pochowany pod amboną [1] w kościele św. Jakuba. Teolog luterański, reformator i kaznodzieja, a od 1535 do 1563 r. generalny superintendent Kościoła Pomorskiego.

Życiorys

Paul vom Rode, syn Johanna v. R. i nieznanej z imienia matki w mlodości zmuszony byl do zarobkowania w chłopięcych chórkach kolędników (tzw. Currendesänger). Czy faktycznie studiował w Lipsku od 1509 roku, tak do końca nie jest pewne, ale jest wymieniony na liście słuchaczy z dnia 13 kwietnia 1513 roku sprzeciwiających się opłatom na uniwersytecie w Wittenberdze. Tu prawdopodobnie uzyskał w 1520 roku tytuł magistra, tu też zapoznał sie z nauką głoszoną przez reformatora kościoła, Marcina Lutra. Będąc pod jego wpływem udał się do Halberstadt, gdzie publicznie próbował bronić nowej nauki. Następnie został kaznodzieją w Jüterbock w Brandenburgii, skąd w 1523 roku został wysłany przez Lutra do Szczecina. Początkowo nauczał pod gołym niebem na Łasztowni, na placu składowym kamieni młyńskich usytuowanym przy żurawiu portowym. Rada miejska zapewniała mu tylko wynagrodzenie, żywność i odzież. Następnie zwolennicy nowej wiary uzyskali od Rady zgodę na to, by Rode mógł występować w godzinach popołudniowych na ambonie kościoła św. Jakuba. Szerzenie nowej wiary akceptowal również książę Bogusław X. Oprócz Rodego w końcu roku 1524 na terenie Szczecina tezy nowej wiary głosili inni kaznodzieje, jak Johann Knipstro przegoniony z Pyrzyc przez opata kołbackiego, i Mikołaj Tech von Hofe (Nicolaus Hovesch) przybyły z Wittenbergii, który wygłaszał kazania w kościele św. Mikołaja. Dotychczasowy spokojny przebieg wprowadzenia reformacji przez Rodego został zakłócony przez radykalne wystąpienie kaznodziei Johanna Amandusa, w wyniku czego doszło do zaburzeń. Ponadto zwolennicy Amandusa wystapili przeciwko Pawłowi von Rode. Dopiero osadzenie Amandusa w wieży więziennej w Gartz ostudziło przeciwników Rodego. W roku 1526 Rode objął oficjalnie stanowisko kaznodziei w kościele św. Jakuba, gdzie wprowadził mszę w języku niemieckim i komunię pod dwoma postaciami. Jednak w latach 1528-1532 w Szczecinie zaszły wypadki, które poważnie osłabiły ruch reformacyjny. Tarcia w szczecińskiej Radzie Miejskiej wykorzystał kler katolicki, który zażądał usunięcia kaznodziejów luterańskich. Żądania Starego Kościoła poparli w sierpniu 1529 roku książęta pomorscy Jerzy I i Barnim XI, realizujący antyreformacyjne uchwały sejmu Rzeszy. Zniechęcony tymi wydarzeniami Rode na prośbę Rady Miejskiej Goslaru, która zaproponowała mu stanowisko superintendenta, opuścił Szczecin. Do Szczecina wrócił w 1532. W grudniu 1534 w Trzebiatowie książę Filip I i Barnim XI podjęli decyzję wprowadzenia nowej wiary na terenie całego księstwa. W realizacji uchwał sejmu trzebiatowskiego, a także w opracowaniu ordynacji kościelnej i stworzeniu nowej organizacji kościelnej Paul vom Rode brał aktywny udział. W 1535 roku objął urząd superintendenta szczecińskiego, pozostając jednocześnie na stanowisku pastora w kościele św. Jakuba. Pomiędzy rokiem 1535 a 1537 nie mamy o Paulu v. R. żadnych pewnych informacji. W lutym 1537 roku v. Rode (jako „Paul Rhodius, Superintendens 8tetinensis”) został wysłany przez księcia Barnima do Schmalkalden, gdzie wziął udział w podpisaniu tzw. „Artykułów szmalkaldzkich”. [2] Spotkanie w Schmalkalden było pretekstem dla Paula v. R. by na jakiś czas opuścić Szczecin. Na prośbę rady miasta Lüneburga przyjął stanowisko superintendenta. Książę Barnim potraktował to jako rodzaj wypoczynku. Z listu pisanego pod koniec grudnia 1538 roku wynika, że wrócił do Szczecina ku zmartwieniu Lüneburczyków i już w 1539 stał na czele kolejnej wizytacji kościelnej, które wprowadzone uchwałą sejmu w Trzebiatowie miały na cele kontrolę zmian w nowej organizacji kościelnej na terenie całego Pomorza. W dalszym ciągu jednak oficjalnie aż do Wiekanocy 1540 roku pełnił urząd superintendenta w Lüneburgu. Uchwały sejmu w Trzebiatowie zakładały również reformę szkolnictwa na Pomorzu, a także utworzenie w Szczecinie szkoły wyższej, zwanej Pedagogium Książęce. Rode już jako superintendent szczeciński czynnie włączył się w organizację tej uczelni, opracowując dla niej pierwszy 10-cio punktowy statut. Na mocy uchwały synodu duchowieństwa luterańskiego w Greifswaldzie z 1559 roku w Greifswaldzie brał udział wraz ze swoimi współpracownikami w przygotowaniu nowej ordynacji kościelnej, której tekst został zatwierdzony przez sejm w Szczecinie (Landtag Stettin) w poniedziałek po tzw. Laetare [3], tj. po 4. niedzieli Wielkiego Postu 1563 roku i wydany drukiem w 1565 roku. Niestety Paul Rode nie dożył wydania obowiązującej do czasów nowożytnych ordynacji kościelnej - zmarł 12 stycznia 1563 roku.

Rodzina

Paul vom Rode był dwukrotnie żonaty, ale nie znamy danych personalnych obydwu żon. Z pierwszą miał córkę o imieniu Esther, która wyszła za mąż za rektora szkoły miejskiej (Rathsschule), Joachima Grünenberga, późniejszego pastora w kościele Mariackim w Dąbiu. Po raz drugi Rode ożenił się 6 lutego 1560 roku. Ze tego związku miał syna, który zmarł w młodym wieku. Z przekazu z 1564 r. wynika, że Paul v. Rode wraz z żoną przez ostatnie lata swego życia mieszkał w wykupionym przez Radę Miejską domku będącym wcześniej własnością zakonu augustianów z klasztoru w Gartz, i usytuowanym obok tzw. Domu Przeora. [4] Wdowa po nim zmarła na dżumę w 1564 roku.

Przypisy

  1. Zob. cyfra „6” na rzucie kościoła z 1902 roku.
  2. Specjalny zestaw artykułów wiary przygotowany przez Martina Lutra w 1536 roku na życzenie elektora saskiego Jana Fryderyka Wspaniałomyślnego, przedyskutowany z pozostałymi reformatorami i podpisany w Schmalkalden między 23 a 26 lutym 1537 r. Artykuły zwane odtąd „Artykułami szmalkaldzkimi”, w 1580 r. weszły do Księgi zgody (łac. Liber Concordiae) jako wyraz wiary luteranizmu. Dołączony do artykułów „Traktat o władzy i prymacie papieża” Rode podpisał jako „Kaznodzieja w Szczecinie” (Prediger in Stettin).
  3. łac. Laetare ("Radujcie się!"), tu niedziela w środku Wielkiego Postu.
  4. Odtąd domek ten nosił nazwę „M. Pauli” (Magistri Pauli); więcej zobacz w artykule Ferdinanda Bahlowa Das Prioratshaus bei St. Jakobi in Stettin w: Monatsblätter, Jg. 21, Nr. 2. Stettin 1907, s. 19 i n., a także w: Plebania kościoła św. Jakuba.


Bibliografia

  • Thiede F., Chronik der Stadt Stettin, bearbeitet nach Urkunden und den bewährten historischen Nachrichten. Stettin 1849.
  • Franck H., Paulus vom Rode. Ein Beitrag zur Pommerschen Reformations-Geschichte. W: BSt AF Bd. XXII. Stettin 1868.
  • v. Bülow, hasło „Rode, Paulus vom” w: Allgemeine Deutsche Biographie. Band 29. Leipzig 1889, s. 7 i n.
  • Bahlow F., Das Prioratshaus bei St. Jakobi in Stettin. W: Monatsblätter, Jg. 21, Nr. 2. Stettin 1907.

Zobacz też

Link zewnętrzny

Paul vom Rode


IES64.png
Autor opracowania: Jan Iwańczuk