Zew Morza

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Skocz do: nawigacja, szukaj
s/y „Zew Morza”

„Zew Morza” – jacht

Dane techniczne szkunera gaflowego s/y „Zew Morza”

  • długość całkowita (z bukszprytem): 31 m
  • szerokość: 6,2 m
  • zanurzenie: 3,6 m
  • powierzchnia pomiarowa żagli: 360 m²
  • pojemność brutto: 71 RT
  • wyporność: 140 ton
  • balast zewnętrzny (odlew żeliwny): 10 ton
  • balast ruchomy (kostki żeliwne): 12 ton
  • silnik pomocniczy: Leyland Mielec typ UE-680 o mocy 200 KM, 2200 obr/min, napędzający dwupiórową śrubę stalową
  • pojemność zbiorników wody pitnej: 6 ton
  • pojemność zbiorników paliwowych: 3,5 ton
  • kadłub: elementy konstrukcyjne kadłuba i poszycie wykonane z drewna dębowego, dwie stalowe grodzie wodoszczelne. Pokład z drewna perobowego
  • maszty: wykonane z rur stalowych, bukszpryt, początkowo z drewna dębowego, w 1973 roku zastąpiony bukszprytem stalowym
  • żagle: grot, fok, sztafok, kliwer, latacz, 2 kliwry pasatowe, apsel, topsel foka, topsel grota oraz żagle sztormowe - grottrajsel i foktrajsel
  • wyposażenie dla 27 osób załogi: 6 kabin, 2 mesy, umywalnia, 3 pomieszczenia WC, magazynek bosmański, żagielkoja i kambuz



Historia

Kadłub został zbudowany w 1943 roku w stoczni w Dziwnowie z zamiarem użytkowania przez Marine-Hitlerjugend jako jednostki szkoleniowej. Kadłub zaprojektowany jako replika nowofundlandzkich szkunerów rybackich, miał pływać pod nazwą „Adlerhorst”. Niewykończony kadłub został porzucony w 1945 roku.

Odnaleziony w 1946 roku na terenie dziwnowskiej stoczni przez Ludwika Wałasika, przedwojennego żeglarza, założyciela Szkoły Jungów, kadłub został przejęty przez Państwowe Centrum Wychowania Morskiego (PCWM), którym wówczas kierował Wałasik. Wykończony przez jungów kadłub został przeholowany z niewielkiej stoczni rybackiej w Dziwnowie do Stoczni Północnej w Gdańsku przy pomocy kutra rybackiego. Dokumentację ożaglowania opracował inż. Wojciech Orszulak, biorąc pod uwagę pierwotne założenia konstrukcyjne wzorujące się na szkunerach nowofundlandzkich. Wstępnie wykończona jednostka została początkowo wyposażona w amerykański silnik Hercules o mocy 150 KM, odzyskany z barki desantowej. Napęd ten przysparzał jednak wiele kłopotów mechanikom podczas kolejnych napraw. Powodem były zbyt wysokie obroty silnika wspomagającego jednostkę żeglarską. Podczas inauguracyjnego rejsu okazało się także, że kolumny masztów są zbyt masywne i pomniejszają stateczność jednostki. Po roku wymieniono je na lżejsze, jak również dokonano zmian w długości bomu grotżagla. Tak wykończona jednostka była gotowa do przekazania PCWM, gdzie dokonano prac wykończeniowych pomieszczeń pod pokładem.

Bandera „Zewu Morza” została podniesiona 29 czerwca 1949 roku na uroczystości w basenie jachtowym portu gdyńskiego. Pierwszym kapitanem „Zewu” został Józef Michałowski, ówczesny dyrektor PCWM. W 1951 roku, po rozwiązaniu PCWM, jednostka trafiła na krótko do Szkoły Morskiej w Szczecinie. Po dwóch latach armatorem zostało Przedsiębiorstwo Połowów i Usług Rybackich w Gdyni, a zaledwie rok później Rybacki Klub Sportowy „Arka” w Gdyni. W czerwcu 1957 roku jednostka pod dowództwem kpt. Włodzimierza Jacewicza odbyła rejs do Narviku, pokonując trasę 4500 Mm.



Na początku lat 60. „Zew Morza” powrócił do szkolnictwa morskiego, tym razem jako jednostka szkolna Szkoły Rybołówstwa Morskiego w Świnoujściu. Po paru latach szkuner został przekazany Państwowej Szkole Morskiej w Szczecinie. W roku 1966 jacht przejął Centralny Ośrodek Szkolenia Żeglarskiego w Trzebieży, gdzie stał się flagową jednostką Ośrodka, a po przejęciu Ośrodka przez Polski Związek Żeglarski, flagowym jachtem PZŻ.

Pod dowództwem kpt. Zdzisława Michalskiego

Wiosną 1967 roku etatowym kapitanem „Zewu Morza” został kpt. Zdzisław Michalski. Od tej chwili kariera żeglarska tego dowódcy na wiele lat pozostawała w ścisłym związku z żaglowcem. Przez 7 lat, w okresie 1966-1972, „Zew Morza” odbywał coroczne szkoleniowe rejsy po Bałtyku i Morzu Północnym, podczas których zaznajamiano ze sztuką żeglarstwa rzesze zwolenników tego sportu z całej Polski. Wiosną 1971 roku szkuner odbył swój pierwszy rejs atlantycki do Casablanki, zawijając w drodze powrotnej do Vigo i A Coruna w Hiszpanii. W latach 1972-1973 szkuner został poddany generalnemu remontowi i przebudowie w Stoczni Remontowej „Gryfia” w Szczecinie. Po zakończonych modernizacjach w sierpniu 1973 roku jacht odbył rejs gwarancyjny do Anglii, Francji i Holandii.

Rejs dookoła świata

Sekcja Żeglarska Klubu Sportowego „Stal” przy Stoczni Szczecińskiej im. Adolfa Warskiego rozważała pomysł rejsu okołoziemskiego na jachcie „Śmiały”, ale z przyczyn organizacyjnych zamiar ten nie doszedł do skutku. Kpt. Michalski wystąpił wówczas z propozycją czarteru „Zewu Morza” do tego celu, i oferta ta spotkała się z przychylnym stanowiskiem i pomocą zarządu Stoczni Szczecińskiej. W listopadzie 1973 roku s/y „Zew Morza” wypłynął w rejs dookoła globu z etatowym kapitanem Zdzisławem Michalskim, mechanikiem Janem Kolenda oraz bosmanem Wojciechem Fokiem. Resztę załogi stanowili pracownicy Stoczni Szczecińskiej. Pełna załoga szkunera jako jednostki szkoleniowej liczyła 27 osób, lecz w 13-miesięczny rejs dookoła świata jacht wyruszył z dwunastoosobową załogą. Trzech członków załogi nie odbyło pełnej trasy rejsu. „Zew Morza” zawitał ponownie do Szczecina z dziewięcioosobową załogą na pokładzie. Trasa rejsu wiodła przez Bałtyk, Morze Północne, gdzie jacht stracił bukszpryt przy huraganowej sile wiatru i wymagał miesięcznych napraw w Amsterdamie. Kolejnym etapem były porty Casablanka w Maroku i Las Palmas na Wyspach Kanaryjskich, a następnie przejście Atlantyku i zawinięcie na wyspę Barbados. Przejście przez Kanał Panamski zakończyło się postojem w porcie Balboa. Kolejny postój miał miejsce już na półkuli południowej, w porcie archipelagu Galapagos. Następnie „Zew” zawinął na Markizy. Kolejnymi przystankami w żegludze przez Pacyfik były archipelag Tuamotu, Tahiti, Wyspy Cooka i Nowa Zelandia. Pomiędzy Nową Zelandią a australijskim Brisbane szkuner przetrwał sześć sztormów, w tym jeden o sile przekraczającej 12 st. B. Po dwutygodniowym postoju w Brisbane „Zew Morza” popłynął do Port Moresby w Nowej Gwinei, na wyspę Timor w Indonezji, następnie przepłynął Ocean Indyjski, wpływając do portów Mauritiusa oraz Madagaskaru i opływając Przylądek Dobrej Nadziei. Z południowej Afryki ostatni etap wędrówki wokół globu wiódł przez Kapsztad do Dakaru. Zamkniecie pętli nastąpiło na wodach przy wejściu do kanału La Manche. Uroczyste powitanie „Zewu Morza” odbyło się 30 listopada 1974 roku na Wałach Chrobrego w Szczecinie. Załodze szkunera przyznano tytuły honorowych sportowców Ziemi Szczecińskiej roku 1974. Kpt. Zdzisław Michalski otrzymał II nagrodę honorową Ministra Handlu Zagranicznego i Gospodarki Morskiej „Rejs Roku” za dowodzenie jednostką w rejsie dookoła świata. W czasie rejsu, trwającego 388 dni „Zew Morza” pokonał 34 835 mil morskich, odwiedził 32 porty w 22 państwach, w tym 8 portów, do których bandera polska zawitała po raz pierwszy.

Kalendarium rejsu (wg książki Zdzisława Michalskiego Oceany i pasaty)

Data Wydarzenie
8 XI 1973 uroczyste pożegnanie przy Wałach Chrobrego w Szczecinie
11 XI 1973 wyjście w morze ze Świnoujścia. Przejście do Kilonii przy wiatrach o sile 8-10°B
20-21 XI 1973 przejście Kanału Kilońskiego
25 XI 1973 awaria na Morzu Północnym podczas sztormu o sile 11°B. Utrata bukszprytu, wzywanie pomocy i dotarcie o własnych siłach do Ijmujden (Holandia)
28 XI - 24 XII 1973 postój w Amsterdamie (Holandia), naprawa uszkodzeń po sztormie
7-11 I 1974 postój w Casablance (Maroko)
15-20 I 1974 postój w Las Palmas (Wyspy Kanaryjskie)
20 I - 6 II 1974 przejście przez Atlantyk, 3333 mil morskich, średnia prędkość 7,9 węzła, średni dobowy pokonany dystans - 190 mil
6-9 II 1974 postój w Bridgetown na Barbados
17-18 II 1974 postój w Portobelo w Panamie
21 II 1974 przejście Kanału Panamskiego
21 II - 12 III 1974 postój w Balboa (Panama), montaż nowego radiotelefonu
21 III 1974 przekroczenie równika na długości 088"54' W
21-24 III 1974 postój na Galapagos
24 III - 14 IV 1974 przejście Pacyfiku z Galapagos na Markizy, 3190 mil morskich, średnia prędkość 6,3 węzła, średni dobowy pokonany dystans - 152 mile
14-17 IV 1974 postój w zatoce Taiohae na wyspie Nuku Hiva (Markizy)
21-23 IV 1974 postój w Avatoru w atolu Rangiroa (archipelag Tuamotu)
25-27 IV 1974 postój w Papete na Tahiti
4-7 V 1974 postój w Avatiu na Wyspach Cooka
20-24 V 1974 postój w Auckland w Nowej Zelandii
8-11 VI 1974 przetrwanie huraganu na Morzu Tasmana u wybrzeży Australii, o sile przekraczającej 12°B. Jacht dwukrotnie położony masztami na wodę
13-27 VI 1974 postój w Brisbane (Australia)
10-12 VII 1974 postój w Port Moresby (Nowa Gwinea)
12-14 VII 1974 przejście Cieśniny Torresa
22-30 VII 1974 postój w Kupangu na wyspie Timor (Indonezja)
30 VII - 22 VIII 1974 przejście Oceanu Indyjskiego z Timoru na Mauritius, 4023 mil morskich, średnia prędkość 7,3 węzła, średni dobowy pokonany dystans 176 mil morskich
22-23 VIII 1974 postój w Port Louis na wyspie Mauritius
27-28 VIII 1974 postój w Tamatave na Madagaskarze
9-17 IX 1974 opłynięcie Przylądka Dobrej Nadziei na trasie od Point Shepstone do Cape Town. Przetrwanie 5 sztormów na tej trasie o sile 11°B
17-24 IX 1974 postój w Cape Town (Republika Południowej Afryki)
24- 26 IX 1974 postój w Dakarze (Senegal)
30 X 1974 zamknięcie pętli dookoła świata na pozycji 20"40'N i 021"51'W po przebyciu 31631 mil morskich
14-17 XI 1974 postój w Plymouth w Wielkiej Brytanii
19-22 XI 1974 postój w Amsterdamie w Holandii
27 XI 1974 postój w Stralsundzie w NRD
28 XI 1974 wejście do Świnoujscia
30 XI 1974 uroczystości powitania na Wałach Chrobrego w Szczecinie



Bilans rejsu:

  • długość trasy: 34 835 mil morskich
  • czas trwania rejsu: 389 dni
  • w tym postoju w portach: 129 dni
  • odwiedzonych portów: 32
  • odwiedzonych państw: 20
  • przebytych sztormów: 21
  • dni sztormowych: 61





W Europie i w Stanach Zjednoczonych

W sierpniu 1975 roku s/y „Zew Morza” uczestniczył w zlocie żaglowców „Sail Amsterdam 700” zorganizowanym z okazji 700-lecia Amsterdamu. Tego samego lata szkuner popłynął do Anglii, gdzie uczestniczył w regatach „London Clipper”, które były częścią obchodów Londyńskiego Festiwalu Żagli - London Sail Festival. Jesienią tego samego roku „Zew Morza” odbył także rejs do Leningradu i Tallina. W rejsie tym większość załogi stanowili dziennikarze miesięcznika „Żagle”. W 1976 roku „Zew Morza”, nadal pod dowództwem kpt. Zdzisława Michalskiego wziął udział w regatach Plymouth-Santa Cruz de Tenerife, gdzie zajął 4 miejsce w swojej klasie.



Po zakończonych regatach szkuner opuścił Wyspy Kanaryjskie i przekroczył Atlantyk, aby uczestniczyć w Operation Sail w Nowym Jorku. Impreza ta, w 1976 roku związana z uroczystymi obchodami 200-lecia Stanów Zjednoczonych (American Bicentennial), zakończona była paradą żaglowców na trasie New York-Newport. Następnie „Zew Morza” popłynął do Savannah w stanie Georgia, gdzie załoga szkunera przekazała burmistrzowi miasta (Mayor) urnę z ziemią z Warki, miejsca urodzin Kazimierza Pułaskiego. Pułaski, wsławił się podczas amerykańskiej wojny o niepodległość (1777-1779), ratując życie pierwszego prezydenta George'a Washingtona w bitwie pod Savannah, a także jako „ojciec amerykańskiej kawalerii”. Uroczystość przekazania ziemi z Warki odbyła się przed pomnikiem Pułaskiego. Uczestniczył w niej m.in. gubernator stanu Georgia. Po uroczystościach w Georgii „Zew Morza” wyruszył do Miami, dokąd dotarł z uszkodzonym silnikiem. Załoga sama dokonała niezbędnych napraw i po parutygodniowym pobycie na Florydzie „Zew Morza” miał w planie rejs na Bermudy. Ze względu na ostrzeżenie o zbliżającym się tam huraganie, nastąpiła zmiana kursu na północ i „Zew Morza” przekroczył Atlantyk jesienią 1976 roku. Po krótkim postoju w Amsterdamie szkuner zawitał ponownie do Szczecina po półrocznym rejsie. W kwietniu 1977 roku „Zew Morza” popłynął do Helsinek, by wziąć na pokład załogę składającą się z fińskiej młodzieży w wieku 14-18 lat, miłośników żeglarstwa. Przez miesiąc szkuner pływał z młodą załogą po Bałtyku, zawijając także do Polski i zatrzymując się w Ośrodku Szkolenia Zeglarskiego w Trzebieży.



Pod nowym dowództwem

Wiosną 1978 roku władze Polskiego Związku Żeglarskiego podjęły kontrowersyjną decyzję o tymczasowym przekazaniu dowództwa „Zewu Morza” kapitanowi Krzysztofowi Baranowskiemu i jego Bractwu Żelaznej Szekli. Zapadła także decyzja o uczestnictwie „Zewu Morza” w Operation Sail w sierpniu tego roku pod dowództwem kpt. Baranowskiego i załogi złożonej z reprezentacji PZŻ. Kpt. Zdzisław Michalski odwołał się do PZŻ w sprawie tej decyzji. Związek zaproponował mu oddanie ponownie dowództwa „Zewu Morza”, ale dopiero po zakończonym sezonie z kpt. Baranowskim. Kapitan Michalski nie przystał na tę propozycję i złożył rezygnację z dowodzenia s/y „Zew Morza”, na którym etatowym kapitanem był przez ponad 11 lat.

W sierpniu 1978 roku „Zew Morza” pod dowództwem kpt. Krzysztofa Baranowskiego wziął udział w regatach Operation Sail, nie odnosząc jednak sukcesów regatowych. Po jednym sezonie kpt. Baranowski zrezygnował z dowództwa jachtu i przez następne 3 lata przez szkuner będący nadal flagową jednostką Ośrodka Żeglarskiego w Trzebieży przewinęło się szereg kapitanów jachtowych. Ze względu na brak stałego gospodarza jednostki, po paru latach stan techniczny jachtu gwałtownie pogorszył się. Niedokładnie i nieprawidłowo wykonane prace remontowe w 1980 roku jeszcze bardziej pogłębiły stan zaniedbania szkunera.

Zatonięcie

W takim stanie 23 października 1981 roku „Zew Morza” pod dowództwem kpt. Bogusława Kraczkowskiego wyruszył w rejs na Morze Śródziemne. Oprócz kapitana, mechanika i bosmana, załogę stanowili amatorzy, miłośnicy żeglarstwa, którzy zapłacili za uczestnictwo w rejsie. W pierwszych dniach rejsu w rejonie Helgolandu przy ciężkiej pogodzie większość żagli uległa poważnym zniszczeniom. Pomimo tego rejs kontynuowano. W dniu 12 grudnia 1981 roku na Morzu Śródziemnym, 80 mil morskich od Korsyki w drodze z Barcelony, szkuner napotkał sztorm o sile 7°B. Z uwagi na braki w balaście ruchomym, przerdzewiałe sworznie balastowe, nieprawidłową metodę sztormowania na samym takielunku bez wspomagania żaglami lub silnikiem, jacht uderzony silną falą położył się na prawym boku i już nie powstał. Dowódca jednostki podjął decyzję o ewakuacji i osiemnastoosobowa załoga opuściła szkuner na tratwach ratunkowych. Wkrótce po ewakuacji załogi „Zew Morza” zatonął. Rozbitków przejęła na pokład przebywająca w pobliżu jednostka francuska „Ville de Dunkerque”. Zatonięcie nie pociągnęło za sobą ofiar w ludziach.

Izba Morska w Szczecinie w lutym 1983 roku pod przewodnictwem sędziego Sądu Wojewódzkiego Zdzisława Wunscha po rozpatrzeniu okoliczności wypadku wydała orzeczenie w sprawie przyczyny zatonięcia jednostki. Główną winę przypisano Centralnemu Ośrodkowi Żeglarskiemu w Trzebieży, który zaniedbał utrzymywanie dokumentacji balastu jachtu oraz dokumentacji właściwego wyposażenia. Następnie winą został obciążony Zarząd Główny PZŻ, który dopuścił się rażących zaniedbań w doborze kwalifikowanych kapitanów dla tej jednostki. Izba Morska orzekła także winę kpt. Kraczkowskiego, który nieumiejętnie prowadził jacht w warunkach sztormowych - bez silnika i żagli, jednocześnie ignorując wcześniejsze oznaki niewłaściwie rozłożonego i niewystarczającego balastu oraz ogólnego zaniedbania stanu technicznego jachtu. Kpt. Bogusław Kraczkowski został pozbawiony praw kapitana na okres 5 lat. Kosztami postępowania sądowego został obciążony Ośrodek Żeglarski w Trzebieży.

„Zew Morza” spoczywa na dnie Morza Śródziemnego na głębokości około 2000 m, co uniemożliwiło wszelkie plany odzyskania wraku żaglowca.

Bibliografia

  • Zdzisław Michalski, Oceany i pasaty, Wydawnictwo Morskie, Gdańsk 1976 (seria: Sławni żeglarze)
  • Zdzisław Michalski, „Zewem Morza” dookoła świata, Wydawnictwo Morskie, Gdańsk 1976 (seria: Miniatury morskie

Inne źródła

  • Materiały archiwalne ze zbiorów Lidii Epp





IES64.png
Autor opracowania: Lidia Epp