21. (und 22.) Gemeindeschule Katholische Schule für Knaben

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
21. (und 22.) Gemeindeschule Katholische Schule für Knaben
21. (und 22.) Gemeindeschule Katholische Schule für Knaben
Katholische Schule für Knaben
Typ Gemeindeschule
Okręg XI Schulbezirk
Katholische Schulen [Szkoły katolickie]
Adres Rosengarten 19 (ul. Podgórna)
Początek budowy przed 1800
Rozbiórka 1967 (!)
[{{{mapa_link}}} Zobacz {{{szkoła_podstawowa_nazwa}}} na mapie. ]

Geolokalizacja: 53.423417,14.553875

Budynek dawnej szkoły katolickiej w latach 30. XX wieku

21. (okresowo także 22.) Gemeindeschule (Katholische Schule), miejska szkoła katolicka stopnia podstawowego dla chłopców (także w pewnym okresie dla dziewcząt), położona przy ulicy Podgórnej (Rosengarten Nr. 19) w latach 1890-1910.

Historia

Pierwszą wzmiankę o istnieniu w tym miejscu szkoły znajdujemy w szczecińskiej księdze adresowej z 1864 roku, z tym że jako szkoła miejska (Bürgersschule) dla dziewcząt została wymieniona w 1880 roku. W latach 1881-1885, a prawdopodobnie do roku 1889 mieściła się tu szkoła miejska dla chłopców. Po reorganizacji szkolnictwa i wprowadzeniu w mieście obwodów szkolnych (XI. Schulbezirk), w 1890 roku powstała tu 21. i 22. szkoła gminna (21./22. Gemeindeschule) dla chłopców i dziewcząt rodzin katolickich mieszkających na Starym Mieście po lewej stronie rzeki Odry i na Nowym Mieście. Szkoła w tej formie istniała w tym miejscu do 1903 r. Następnie w latach 1904-1910 mieściła sie tu tylko 21. szkoła gminna dla chłopców. Po jej przeniesieniu na ulicę Klosterstraße Nr. 1, miasto w 1911 roku umieściło na jej miejscu szkołę specjalną dla dziewcząt i chłopców (1. Hilfsschule), która działała do 1945 roku. [1]

Historia działki na której usytuowano budynek szkoły

Przyszły budynek szkoły został wybudowany na dwóch średniowiecznych parcelach, których opis podaje spis katastralny z początku XVIII wieku wykonany w grudniu 1706 roku przez szwedzkiego geodetę Petera Brodthagena (na arkuszu spisowym wymieniony został jako Brodhagen).
Na obu działkach (nr 79 i 80), usytuowanych na narożniku ulicy Rosengarten i przejścia biegnącego w kierunku murów miejskich, określonego w katastrze jako Freiheitstraße (Freÿheits Straß), stały dwie półbudy o ścianach wykonanych z szachulca [2], a na podwórzu zabudowania gospodarcze. Narożna działka nr 79 należała do wdowy po gorzelniku Petterze Grümbie (określanego także jako Petter Grun). Podpiwniczona piętrowa półbuda, składała się z kilku pomieszczeń mieszkalnych i poddasza, w którym przechowywano zapas zboża niezbędnego do produkcji gorzałki. Na małe podwórze wiodło wąskie przejście bramne, w którym usytuowano pomieszczenie z wmurowanym miedzianym garncem (kotłem) do tzw. palenia gorzałki. Na podwórzu stała zrujnowana suszarnia. Druga z działek nr 80, przyległa do kolejnej działki nr 81 będącej własnością Fundacji klasztornej św. Jana, należała do tkacza Jürgena [Jörgen] Talge. Stała na niej, podobnie jak na poprzedniej parceli, podpiwniczona piętrowa półbuda z przejściem bramnym na małe podwórze, na którym stała stara szopa. Obydwie parcele na tyłach przylegały do będącego własnością miejską niezabudowanego placu (nr 106), tzw. „pustego miejsca” (wüste Stelle), położonego wzdłuż przejścia Freiheitstraße i pokrytego górą nieczystości. [3]
Jak wynika z legendy załączonej do planu miasta Szczecina z 1721 roku opisane w katastrze szwedzkim zabudowania przetrwały oblężenie miasta przez wojska saskie i rosyjskie w na przelomie sierpnia i września 1713 roku. Wykaz z 1721 roku wymienia je pod nr 846 i 847. Nie znamy daty rocznej ich przebudowy na znany nam z przekazu fotograficznego budynek szkoły. Pewnym jest, że miało to miejsce przed 1800 rokiem. W tym czasie aż do drugiej połowy lat 60. XX wieku budynek i przylegajacy do niego plac, stanowiący dziedziniec szkolny, wielokrotnie zmieniał numerację. Na przełomie XVIII/XIX wieku obie działki nosiły numer katastralny Rosengarten 281 (dziedziniec szkolny) i 284 (szkoła), następnie do 1856 roku odpowiednio nr 258 i 259, a po 1856 roku do momentu rozbiórki Rosengarten/Podgórna nr 19. [4] W 1954 roku budynek dawnej szkoły został nawet wpisany do rejestru zabytków ówczesnego województwa szczecińskiego pod numerem 16. [5] Jak wynika z karty ewidencyjnej zabytku w roku 1959 określono budynek jako zrujnowany, i mimo, że przeznaczono go na cele szkolne (laboratorium wodne), w kwietniu 1965 roku Minister Kultury i Sztuki wyraził zgodę na wykreślenie z rejestru zabytków i dokonanie rozbiórki, co zrealizowano „pozytywnie” zgodnie z zarządzeniem Wydziału Budownictwa Urbanistyki i Architektury Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Szczecinie z dnia 23 lutego 1967 roku. [6] Na pustym placu w latach 1997-1999 rozpoczęto w tym miejscu dalszą rozbudowę Książnicy Pomorskiej im. Stanisława Staszica, budując na narożniku ulicy Rybackiej i Podgórnej nowy, nowoczesny gmach.

Przypisy

  1. Zob. szczecińskie księgi adresowe z lat 1864-1943.
  2. budy, także półbudy - niewielkie domy, zamieszkałe przede wszystkim przez rzemieślników; często stosowane określenie średniowiecznej zabudowy miejskiej, położonej na niewielkich działkach, nazywane tak w przeciwieństwie do budynku szczytowego, tj. domu kupieckiego. Określenie to nie było jednoznaczne z szerokością frontu działki i wielkością budynku przy ulicy, z zasady jednak budy i półbudy bywały węższe i niższe od domów na pełnych prawach własnościowych.
  3. Opis obydwu działek pochodzi z katastru szwedzkiego (LAGw, Rep. 6a, Bd. 71), przetłumaczonego przez niemieckiego archiwistę i historyka Dirka Schleinerta; por. Die schwedische Landesaufnahme von Vorpommern 1692-1709. Karten und Texte. Städte. Bd. 3, Teil 2: Stettin. Passauer Viertel. Verlag Ludwig. Kiel 2005, s. 79 i n. (tłum. Dirk Schleinert).
  4. Zob. plany miasta Szczecina Grundriss der Stadt Stettin z roku 1811, 1814 i 1828 oraz szczecińskie księgi adresowe z lat 1829-1943.
  5. Zob. Johann-Sebastian-Bachinstitut Stettin, Budynki szkół podstawowych w śródmieściu Szczecina do 1945 r. W: sedina.pl magazyn Rocznik Miłośników Dawnego Szczecina. Nr 2, 2007, s. 53.
  6. Johann-Sebastian-Bachinstitut Stettin, Budynki szkół podstawowych... op. cit., s. 53.


Bibliografia

  • Die schwedische Landesaufnahme von Vorpommern 1692-1709. Karten und Texte. Städte. Bd. 3, Teil 2: Stettin. Passauer Viertel. Verlag Ludwig. Kiel 2005 (tłum. Dirk Schleinert).
  • Johann-Sebastian-Bachinstitut Stettin, Budynki szkół podstawowych w śródmieściu Szczecina do 1945 r. W: sedina.pl magazyn Rocznik Miłośników Dawnego Szczecina. Nr 2, 2007.

Zobacz też

Źródła






IES64.png
Autor opracowania: Historia-Jan Iwańczuk