Aleksander Rodziewicz

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Skocz do: nawigacja, szukaj
Aleksander Rodziewicz
aktor, reżyser, dyrektor teatrów
brak zdjecia
Aleksander Rodziewicz w 1935 r. (ze zbiorów NAC)
Data urodzenia 8 września 1898
Miejsce urodzenia Warszawa
Data śmierci 25 kwietnia 1981
Miejsce śmierci Szczecin
Miejsce spoczynku Cmentarz Centralny w Szczecinie, Aleja Zasłużonych (kw. 44A-2-3)
Lokalizacja grobu zobacz na mapie



Aleksander Rodziewicz (1898-1981) – aktor, reżyser, dyrektor teatrów

Życiorys

Aleksander Rodziewicz urodził się 8 września 1898 roku w Warszawie (wg innych źródeł w Archangielsku) w rodzinie Bolesława i Aleksandry z Kiewliczów. Uczęszczał do gimnazjum w Irkucku. Po uzyskaniu świadectwa dojrzałości, rozpoczął studia na Wydziale Prawa Uniwersytetu w Kijowie, których nie ukończył. Naukę kontynuował w miejscowym Studium Dramatycznym. W 1916 roku został aktorem Teatru im. Sołowcowa w Kijowie (od 1917 Teatr im. W. Lenina), jednej z ważniejszych scen dramatycznych w Rosji. Występował też w Teatrze Polskim prowadzonym przez Stanisławę Wysocką. W 1923 roku został zaangażowany przez Teofila Trzcińskiego do Teatru im. J. Słowackiego w Krakowie. Później występował w wileńskiej Reducie Juliusza Osterwy (sez. 1926/27). Podjął też pierwsze próby reżyserowania. Kolejno grał i reżyserował w Teatrze Polskim w Poznaniu (1927-1930), Teatrze Narodowym w Warszawie (1930-1931) oraz w Teatrze Wołyńskim im. J. Słowackiego w Łucku (1931-1938). Był również dyrektorem tego teatru, który zajął trwałą pozycję w dziejach teatru w Polsce. Ogromne uznanie środowiska artystycznego i popularność wśród mieszkańców ubogiego kulturalnie regionu wołyńskiego zdobył dzięki licznym objazdom zespołu teatralnego. W uznaniu zasług artystycznych, a szczególnie prowadzenie i działalność Wołyńskiego Teatru Objazdowego, został uhonorowany Srebrnym Wawrzynem Polskiej Akademii Literatury.

Po rezygnacji Władysława Stomy i wygranym konkursie, w kwietniu 1938 roku objął stanowisko dyrektora Teatru Miejskiego w Bydgoszczy. Z jego inicjatywy teatr przyjął imię Karola Huberta Rostworowskiego. W sezonie 1938/1939 wystawił 320 przedstawień, w tym 24 premiery. Organizował także przedstawienia dla dzieci i młodzieży, nie prowadził natomiast akcji objazdowych w terenie. Ściśle współpracował z Rozgłośnią Pomorską Polskiego Radia. Przed wojną wystąpił także w filmowej komedii Milionowy spadkobierca (1928) oraz w jej nowszej wersji Igraszki pieniądza (1930).

Po wybuchu wojny wyjechał do Lwowa. Początkowo grał w teatrze zorganizowanym przez Kolektyw Artystów Scen Polskich. W latach 1940-1941 występował w Polskim Teatrze Dramatycznym zorganizowanym przez władze radzieckie. Później wycofał się z pracy na scenie i utrzymywał z handlu.

Na początku 1945 roku został mianowany przez Ministerstwo Kultury i Sztuki dyrektorem teatru w Bydgoszczy. Z jego inicjatywy powołano w mieście Szkołę Dramatyczną (9 marca 1945), której został pierwszym dyrektorem i wykładowcą (do 1947). Przez krótki okres kierował połączonymi teatrami Polskim w Bydgoszczy i Ziemi Pomorskiej w Toruniu. Wkrótce jednak zrezygnował z tej funkcji i do 1947 roku prowadził Teatr Polski w Bydgoszczy. W kwietniu 1946 roku utworzył Teatr Powszechny Towarzystwa Uniwersytetów Robotniczych, który był filią Teatru Polskiego. W latach 1947-1949 kierował Teatrem Powszechnym w Krakowie. Po powrocie do Bydgoszczy w 1949 roku został dyrektorem i kierownikiem artystycznym Państwowych Teatrów Ziemi Pomorskiej w Bydgoszczy. Oprócz klasyki chętnie sięgał do współczesnego repertuaru polskiego i radzieckiego. Do września 1951 roku wyreżyserował 13 sztuk, m.in. Mazepę J. Słowackiego, Żeglarza J. Szaniawskiego, Igraszki z diabłem J. Drdy, Śluby panieńskie A. Fredry, Moralność pani Dulskiej G. Zapolskiej.

W latach 1953-1957 reżyserował i grał w Teatrze Dramatycznym im. C.K. Norwida w Jeleniej Górze (1953-55), w Teatrze im. S. Jaracza w Olsztynie (sez. 1955/1956) oraz w Teatrze Wybrzeże w Gdańsku (1956/1957).

Od maja 1957 roku aż do śmierci związany był ze Szczecinem. Do września 1963 roku był dyrektorem i kierownikiem artystycznym Państwowych Teatrów Dramatycznych. W czasie trwającej ponad sześć lat dyrekcji, wystawił 80 premier (w tym 10 prapremier), dał 4373 przedstawienia, w których uczestniczyło 1 305 830 widzów. Dzięki swojemu autorytetowi, umiejętnościom organizatorskim, a także ciekawemu doborowi repertuaru (m.in. sięgał do sztuk zachodnich), wydźwignął szczeciński teatr z kryzysu i pozwolił mu zaistnieć na ogólnopolskiej mapie kulturalnej. Pod jego dyrekcją zrealizowano wiele wysoko ocenionych przez krytyków spektakli, m.in. Sen nocy letniej w reż. Zbigniewa Kopalki (1959), Pamiętnik Anny Frank w reż. Jana Maciejowskiego (1959), Kordiana w reż. Ryszarda Sobolewskiego (1960), Widok z mostu (1959), Zemstę (1960) i Wesele (1963) w reż. Józefa Grudy. Sam z dużym sukcesem wyreżyserował Cyda (1957), Beatrix Cenci i Marię Stuart (obie w 1959). Do współpracy przy realizacji spektakli zaprosił 23 reżyserów, 18 scenografów i 11 kompozytorów. Nawiązując do swoich doświadczeń z okresu wołyńskiego, niektóre spektakle przygotowywał specjalnie z myślą o terenie. Zapoczątkował także długoletnią współpracę szczecińskich teatrów z Teatrem Ludowym w Rostocku. Zaangażował się w inicjatywę zorganizowania w szczecińskim Klubie „13 Muz” Teatru Propozycji (1958).

Jubileusz 45-lecia pracy artystycznej, 35-lecia pracy reżyserskiej i 30-lecia pracy na stanowisku dyrektora i kierownika artystycznego obchodził w 1960 roku. Uroczystość odbyła się 27 czerwca w Klubie „13 Muz”. W 1964 roku przeszedł na emeryturę, uzyskując specjalną rentę „z tytułu szczególnych zasług dla PRL”, przyznaną przez premiera. Mimo przejścia na emeryturę, nadal reżyserował. W 1965 roku obchodził jubileusz półwiecza pracy w teatrze. Z tej okazji 19 lutego wystawiono Moralność pani Dulskiej w jego reżyserii. W 1966 roku w szczecińskim Ośrodku Telewizyjnym wyreżyserował sztukę W małym domku T. Rittnera. W latach 1968-1973 współpracował ze szczecińskim Teatrem Muzycznym jako konsultant repertuarowy.

Znany był z aktywnej działalności społecznej. W 1961 roku został radnym Wojewódzkiej Rady Narodowej w Szczecinie. Był także członkiem Komisji Kultury i Komisji Mandatowej WRN.

Żonaty z aktorką Jadwigą Okońską (1911-1986).

Zmarł 25 kwietnia 1981 roku w Szczecinie. Został pochowany na Cmentarzu Centralnym w Alei Zasłużonych (kw. 44A-2-3).

Adam Grzymała-Siedlecki nazwał Rodziewicza jedną z najbardziej intensywnych osobowości w teatrze polskim.



Twórczość artystyczna (Szczecin)

Teatr

Tytuł Autor Reżyseria Forma twórczości Rola Teatr Data premiery
Żeglarz Jerzy Szaniawski Aleksander Rodziewicz reżyseria Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Współczesny) 28 września 1957
Cyd Stanisław Wyspiański Aleksander Rodziewicz reżyseria Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Współczesny) 20 grudnia 1957
Przygoda florencka Ludwik Hieronim Morstin Aleksander Rodziewicz reżyseria Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Współczesny) 1 lipca 1958
Walka kobiet Ernest Legouve, Eugeniusz Scribe Aleksander Rodziewicz reżyseria Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Polski) 1 sierpnia 1958
Romans z wodewilu Władysław Krzemiński Aleksander Rodziewicz reżyseria Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Polski) 11 października 1958
Beatrix Cenci Juliusz Słowacki Aleksander Rodziewicz reżyseria, obsada aktorska Kardynał Orsini Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Współczesny) 16 grudnia 1958
Konik Garbusek Piotr Jerszow Nina Burska adaptacja sceniczna Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Współczesny) 18 lutego 1959
Maria Stuart Friedrich Schiller Aleksander Rodziewicz reżyseria, obsada aktorska Szeryf hrabstwa Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Współczesny) 14 marca 1959
Szklanka wody Eugene Scribe Aleksander Rodziewicz reżyseria Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Współczesny) 27 lipca 1959
Cudotwórca Anatol Stern Aleksander Rodziewicz reżyseria Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Polski) 22 września 1959
Doradca królewski Kuo Mo-Żo Aleksander Rodziewicz reżyseria, obsada aktorska Król Huaj Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Współczesny) 31 października 1959
Młyn Lope de Vega Zespół pod kier. Aleksandra Rodziewicza inscenizacja Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Polski) 10 kwietnia 1960
Niebo i piekło (jednoaktówka) Prosper Merimee Aleksander Rodziewicz reżyseria Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Polski) 8 października 1960
Prawo męża (jednoaktówka) Guy de Maupassant Aleksander Rodziewicz reżyseria Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Polski) 8 października 1960
Godzina dwunasta Aleksiej Arbuzow Aleksander Rodziewicz reżyseria Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Polski) 5 listopada 1960
Wielki bluff Juliusz Głowacki Aleksander Rodziewicz reżyseria, obsada aktorska Generał Thomas Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Współczesny) 16 lutego 1961
Złoty cielak Ilia Ilf, Eugeniusz Pietrow Andrzej Makarewicz obsada aktorska Dyrektor Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Polski) 8 września 1961
Obrona Ksantypy Ludwik Hieronim Morstin Aleksander Rodziewicz reżyseria, obsada aktorska Agaton Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Współczesny) 7 listopada 1961
Kordian Juliusz Słowacki Ryszard Sobolewski obsada aktorska Papież Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Współczesny) 16 stycznia 1962
Odwety Leon Kruczkowski Aleksander Rodziewicz reżyseria Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Polski) 3 lutego 1962
Idiotka Marcel Achard Irena Grywińska-Adwentowicz obsada aktorska Edward Lablache Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Polski) 24 kwietnia 1962
Umierają dobrzy ludzie... Ryszard Liskowacki Aleksander Rodziewicz reżyseria Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Współczesny) 4 maja 1962
Czy to jest miłość Zofia Bystrzycka Aleksander Rodziewicz reżyseria Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Polski) 11 września 1962
Psie czasy, sierżancie... Ira Lewin, Mac Hyman Zbigniew Bogdański obsada aktorska Generał Pollard Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Współczesny) 19 września 1962
Maison de France Bohdan Drozdowski Ryszard Sobolewski obsada aktorska Dyrektor Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Polski) 24 stycznia 1963
Hamlet William Shakespeare Aleksander Rodziewicz reżyseria, obsada aktorska Aktor Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Współczesny) 19 kwietnia 1963
W małym domku Tadeusz Rittner Aleksander Rodziewicz reżyseria Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Polski) 24 czerwca 1964
Moralność pani Dulskiej Gabriela Zapolska Aleksander Rodziewicz reżyseria Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Współczesny) 19 lutego 1965
Jego wysokość bobasek Ryszard Sielicki Aleksander Rodziewicz reżyseria Państwowy Teatr Muzyczny 21 kwietnia 1966
Lekkomyślna siostra Włodzimierz Perzyński Aleksander Rodziewicz reżyseria Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Polski) 9 czerwca 1966
Przygoda z Vaterlandem Leon Kruczkowski Aleksander Rodziewicz, Janusz Marzec (współpraca) reżyseria Państwowe Teatry Dramatyczne (Teatr Polski) 24 maja 1967



Na scenie

(fot. Grażyna Wyszomirska)



Telewizja

Tytuł Autor Reżyseria Realizacja telewizyjna Data premiery
W małym domku Tadeusz Rittner Aleksander Rodziewicz Jan Maciejowski 18 marca 1966 (transmisja „na żywo” z Teatru Polskiego)



Nagrody

Płyta nagrobna



Odznaczenia

  • 1937 – Złoty Krzyż Zasługi
  • 1937 – Srebrny Wawrzyn Polskiej Akademii Literatury
  • 1958 – Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski
  • 1960Złota Odznaka Honorowa Gryfa Pomorskiego (z okazji 45-lecia pracy artystycznej, 35-lecia pracy reżyserskiej i 30-lecia pracy dyrektorskiej)
  • 1974 – Pierścień im. Konrada Ekhofa za zasługi na polu nawiązania współpracy między teatrami Szczecina i Rostocku



Z prasy

  • (...) Czy inscenizacja szczecińska, w szczególności reżyseria Al. Rodziewicza, wykorzystała w pełni te możliwości? Rodziewicz wywodzi się z rosyjskiej szkoły aktorskiej, tradycje teatru rosyjskiego są mu szczególnie bliskie. Wydaje mi się jednak, że w reżyserii swojej zbyt wiernie trzymał się dawnych konwencji, które w stosunku do współczesnej sztuki często zawodzą. Potraktowano w naszym przedstawieniu sceniczne postacie „Godziny dwunastej” zbyt dosłownie, z nadmierną, powiedziałbym, powagą - podczas gdy zwiększona doza ironii nadawałaby przedstawieniu głębszy sens, a postaciom więcej życia. (Feliks Jordan, „Godzina dwunasta” Arbuzowa. Prapremiera w Teatrze Polskim, „Kurier Szczeciński” z dn. 9 listopada 1960)


  • (...) To, co nie udało się Klaudiuszowi z Hamletem, udało się reżyserowi szczecińskiego przedstawienia, dyr. A. Rodziewiczowi, z Szekspirem: jest to Szekspir oswojony. (...) Stwierdzano już wielokrotnie, że „Hamlet” jest wielkim scenariuszem, otwartym dla najróżnorodniejszych interpretacji reżyserskich. Interpretacja A. Rodziewicza jest niewątpliwie uproszczona, ale popełnilibyśmy niesprawiedliwość, gdybyśmy określili ją jako rodzaj popularnego streszczenia - „komiksu”, mimo że skreślenia reżyserskie budzić mogą dużo zastrzeżeń. (Feliks Jordan, „Hamlet” Williama Szekspira w Teatrze Współczesnym, „Kurier Szczeciński” z dn. 16 maja 1963)



Źródła

Bibliografia

  • Artur D. Liskowacki, Aleksander Rodziewicz 1898-1981. Osobowość w teatrze polskim, [w:] Ku Słońcu 125. Księga z miasta umarłych (pod red. Mariusza Czarnieckiego), Wyd. Glob, Szczecin 1987
  • Wojciech Myślenicki, Nad Odrą i Bałtykiem, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1965
  • Teatry Dramatyczne w Szczecinie 1945-1965 (pod red. Danuty Piotrowskiej), Wydawnictwo Artystyczno-Graficzne RSW Prasa, Poznań 1965

Inne



IES64.png
Autor opracowania: Andrzej Androchowicz