Andrzej Dziatlik

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Skocz do: nawigacja, szukaj
Andrzej Dziatlik
artysta plastyk, grafik, satyryk
brak zdjecia
fot. „Petroleum Gazette” (1980)
Data urodzenia 22 listopada 1935
Miejsce urodzenia Warszawa
Data śmierci 9 października 2015
Miejsce śmierci Szczecin
Miejsce spoczynku Cmentarz Centralny w Szczecinie (kw. 81-6-10)
Lokalizacja grobu zobacz na mapie


Andrzej Dziatlik (1935-2015) – artysta plastyk, grafik, satyryk

Życiorys

Andrzej Marek Dziatlik urodził się 22 listopada 1935 roku w Warszawie. Był synem dra inż. Henryka Dziatlika, elektryka, specjalisty od prawa patentowego, i jego żony Janiny z Olszewskich.

Od 1946 roku związany ze Szczecinem, dokąd po rozwodzie rodziców przybył z matką. W 1952 roku ukończył II Liceum Ogólnokształcące im. Mieszka I - słynnego „Pobożniaka”. Do klasy uczęszczał m.in. z przyszłymi dziennikarzami Andrzejem Babińskim i Stefanem Janusiewiczem.

Niezwykły talent plastyczny przejawiał od najmłodszych lat. Zadebiutował na wystawie rysunków dziecięcych w Szczecinie w wieku 12 lat. W wieku 17 lat został zatrudniony w redakcji „Kuriera Szczecińskiego” jako rysownik. Ze względu na okupacyjną przeszłość ojca (przynależność do AK, udział w powstaniu warszawskim) oraz jego późniejszy pobyt w więzieniu za rzekomy sabotaż gospodarczy, nie mógł podjąć studiów.

Po zrehabilitowaniu ojca w 1954 roku, rozpoczął studia w Państwowej Wyższej Szkole Sztuk Plastycznych we Wrocławiu. Naukę kontynuował w pracowni plakatu na Wydziale Grafiki warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych pod kierunkiem prof. Henryka Tomaszewskiego (1956-1959). Dyplom uzyskał w 1960 roku. Wkrótce stał się jednym z popularniejszych grafików i plakacistów w kraju. O młodym artyście pisano: (...) W Szczecinie objawił się niesamowity talent Andrzeja Dziatlika. W swych doskonałych rysunkach, niebywale deformujących ludzkie i zwierzęce postaci, pejzaż i architekturę, wyśmiewa wady ludzkie i bzdurne przejawy życia społecznego. Jest prekursorem stylu, który w ostatnich latach stosują w swych pracach młodzi karykaturzyści (Hanna Górska i Eryk Lipiński, Z dziejów karykatury polskiej, Wiedza Powszechna, Warszawa 1977, s. 316).

Był laureatem licznych nagród w konkursach plastycznych. Swoje grafiki, karykatury i rysunki satyryczne, często opatrzone własnym komentarzem, zamieszczał w prasie ogólnopolskiej, m.in. w „Dookoła Świata”, „Głosie Wybrzeża”, „Szpilkach”, „Trybunie Mazowieckiej”, oraz w prasie lokalnej („Kurier Szczeciński”, „Głos Szczeciński”, „Ziemia i Morze”). W tygodniku „Świat”, redagowanym przez Stefana Arskiego, dostał do dyspozycji dwie strony, na których zamieszczał satyryczne rysunki i komentarze. Był autorem „Dziatlików”, banknotów, które można było wycinać z okładki tego czasopisma.

Przełomowym momentem w życiu artysty stał się kontrakt dla Polskiej Żeglugi Morskiej. W 1963 roku na potrzeby szczecińskiego armatora zaprojektował kalendarz. Jego bohaterem uczynił Rudobrodego Bosmana. Na poszczególnych stronach kalendarza marynarz przeżywał liczne, mniej lub bardziej prawdopodobne przygody, rozgrywające się na morzach i na oceanach świata. Kalendarz o wymiarach 70 x 50 cm wykonała Drukarnia im. Kasprzaka w Poznaniu. Po raz pierwszy autor zaprezentował publicznie swoją pracę 7 grudnia 1963 roku w cyklicznym programie telewizyjnym Kronika Szczecińska. Od 9 grudnia kalendarz był również eksponowany na specjalnej wystawie w Klubie „13 Muz”. Żółty Kalendarz, bo taką nazwę nadano publikacji ze względu na okładkę, szybko okrzyknięto przebojem rynku wydawniczego, mimo iż skierowany był głównie do odbiorców zagranicznych. Zamiast honorarium finansowego autor zdecydował się na odbycie rejsu statkiem PŻM m/s „Bydgoszcz” do Afryki Zachodniej. Zafascynowany Czarnym Lądem, pozostał w Afryce. Mieszkał tam siedem lat, m.in. w Ghanie i w Liberii. Utrzymywał się, pracując w reklamie. Pod pseudonimem Andre Jatlick tworzył grafiki, malował szyldy, projektował plakaty, m.in. dla sieci InterContinental Hotel.

Później przeniósł się do Australii, nadal pracując w zawodzie. Zajmował się reklamą. Był autorem plakatów „Flowers of Petroleum”, zamieszczanych na okładkach „Petroleum Gazette”. Projektował m.in. plakaty bojkotujące Igrzyska Olimpijskie w Moskwie w 1980 roku, które są w posiadaniu National Library of Australia. W Australii ożenił się z Australijką włoskiego pochodzenia. Małżeństwo przetrwało sześć lat.

Po 1985 roku powrócił do Polski, by opiekować się chorą matką. Wtedy też podjął decyzję o pozostaniu w kraju. Początkowo współpracował z gazetami, w których publikował swoje rysunki. Później zaczął uczyć języka angielskiego. Był kolekcjonerem sztuki. Od 1990 ponownie na stałe w Szczecinie.

Jego prace znajdują się w zbiorach Muzeum Karykatury w Warszawie, Muzeum Plakatu w Wilanowie, w Książnicy Pomorskiej w Szczecinie oraz w National Library of Australia w Melbourne.

Zmarł 9 października 2015 roku w Szczecinie. Został pochowany 22 października na Cmentarzu Centralnym (kw. 81-6-10).



Wybrane prace plastyczne

  • 1957Stalin gdyby żył tańczyłby z nami twista (plakat)
  • 1957Powrót taty (plakat)
  • 1964Kalendarz PŻM
  • Bzik komuny (komiks)



Grafiki w miesięczniku kulturalno-społecznym „Ziemia i Morze” (1956-1957) i plakaty



Kalendarz PŻM (1964)



Wystawy (wybór)

  • 1987 – „Polska Karykatura Współczesna” - Münster, Hanower (RFN)
  • 1991 – wystawa zbiorowa - Klub Międzynarodowej Prasy i Książki, Warszawa
  • 1992 – wystawa zbiorowa - Muzeum Narodowe, Galeria Współczesna, Szczecin
  • 1995 – „Szpilki” - sześćdziesiąt lat - Muzeum Karykatury im. Eryka Lipińskiego, Warszawa
  • 1996 – „Prezydenci i nie tylko” - Muzeum Karykatury im. Eryka Lipińskiego, Warszawa
  • 1998 – „Panorama karykatury polskiej 1945-1998” - Muzeum Karykatury im. Eryka Lipińskiego, Warszawa
  • 2005 – „Uśmiech Akademii. W kręgu Henryka Tomaszewskiego, Jego Uczniów, Następców i Przyjaciół” - Muzeum Karykatury im. Eryka Lipińskiego, Warszawa
  • 2013 – „Klinika doktora Dziatlika” - Muzeum Karykatury im. Eryka Lipińskiego, Warszawa
  • 2016 – retrospektywna wystawa twórczości Andrzeja Dziatlika - Książnica Pomorska, Szczecin



Publikacje i artykuły w prasie

  • 1957Jeszcze o wystawie rysunków Guido Recka, „Kurier Szczeciński” 1957 nr 40, s. 6
  • 1982 – Andrzej Gawroński, Do góry nogami (ilustracje Marek Przybylski; karykatura: Andrzej Dziatlik), Contal Co., Melbourne



O Andrzeju Dziatliku w prasie



Nagrody i wyróżnienia

  • 1957 – I i II nagroda (8 + 6 tys. zł) oraz wyróżnienie w Ogólnopolskim Konkursie na Plakat Satyryczny o tematyce społecznej, zorganizowanym przez Wydawnictwo Artystyczno-Graficzne w Warszawie



Ciekawostki

  • W dniu 5 września 2018 roku w Auli Książnicy Pomorskiej w Szczecinie odbyło się spotkanie autorskie z kpt. Józefem Gawłowiczem, który zaprezentował książkę Niezwykły Andrzej Dziatlik. Twórczość, morze, jego czasy



Bibliografia

  • Marek Osajda, Andrzej Dziatlik (1935-2015), „Kurier Szczeciński” z 11 października (wersja elektroniczna)
  • Ewa Podgajna, Andrzej Dziatlik, znakomity artysta karykatury, nie żyje, „Gazeta Wyborcza - Szczecin” z 11 października 2015 (wersja elektroniczna)

Inne źródła

  • Informacje i materiały uzyskane od siostry artysty, Agnieszki Dziatlik





IES64.png
Autor opracowania: Andrzej Androchowicz