Sechs Bücher Vom Alten Pommerlande

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
(Przekierowano z Antiquitates Pomeraniae)
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Sechs Bücher Vom Alten Pommerlande
Sechs Bücher Vom Alten Pommerlande
'
Autor Johannes Micraelius
Wydawca Johann Kunckel
Rok wydania 1723


Sechs Bücher Vom Alten Pommerlande[1] (pol. Sześć ksiąg o starym Pomorzu) – historia Pomorza opisana przez Johanna Micraeliusa, obejmująca czasy od pradziejów po rok śmierci księcia Bogusława XIV.

Po raz pierwszy wydana została w 1639-1640 roku w Szczecinie przez Georga Rhetego. Kronika podzielona jest na sześć ksiąg (trzecia składa się z dwóch części). Wszystkie posiadają osobne karty tytułowe, na których w adresie wydawniczym widnieje Anno M. DC. XXXIX.

1. Johannis Micraelii Erstes Buch Deß Alten Pommer-Landes
2. Johannis Micraelii Ander Buch Deß Alten Wendischen Pommerlandes
3.1 Johannis Micraelii Drittes Buch Deß Alten Sächsischen Pommerlandes
3.2 Johannis Micraelii Ander Theil Deß Dritten Buches Vom Alten Sächsischen PommerLandes
4. Johannis Micraelii Erstes Theil Der Letzten Pommerschen Jahr-Geschichten ... Und also Das Vierdte Buch Vom PommerLande
5. Johannis Micraelii Fünfftes Buch Der Pommerschen Jahr-Geschichten
6. Johannis Micraelii Sechstes und Letztes Buch, Von deß Pommerlandes Gelegenheit und Einwohnern

Dwie pierwsze księgi dotyczą dziejów od najdawniejszych do chrystianizacji, trzecia obejmuje czasy od Świętobora do śmierci Bogusława X (XII w.-1523) oraz od następców tegoż do śmierci Bogusława XIII (1523-1606), czwarta dotyczy lat 1606-1626 (wkroczenie wojsk cesarskich na Pomorze), księga piąta zawiera zdarzenia z lat 1627-1637 (śmierć ostatniego Gryfity), szósta to opis kraju i jego mieszkańców.
Całość obejmuje 1288 liczbowanych stron, 72 karty nieliczbowane, 2 rozkładane niesygnowane mapy (Pinacivm i Vandalia Tevtonica Et Gothonica nunc Pomerania) oraz 2 rozkładane tablice genealogiczne (jedna dwustronna). Niesygnowany frontispis[2] datowany Anno 1640 zawiera tytuł: Joh: Micraelii Altes PommerLand. Teutsch. Wendisch Sächsisch Nebenst Historischer Erzehlung, dero in Nähisten Dreißig Iahren, biß auff des Letzten Hertzogen Bogißlai XIV. Todt, in Pommern Vorgegangenen Geschichten. Widnieją na nim m.in. dziewięciopolowy herb Księstwa Pomorskiego oraz portret autora.

Tekst właściwy każdej księgi poprzedzony jest przedmową, w której autor zwraca się do władz miejskich lub przedstawicieli stanu szlacheckiego.
W pierwszej adresatem dedykacji są burmistrzowie, syndycy, kamerariusze i rajcy Stralsundu i Szczecina, w drugiej Greifswaldu i Anklam, w trzecim tomie Kołobrzegu i Koszalina oraz Słupska i Trzebiatowa nad Regą. W kolejnych tomach Micraelius zwraca się m.in. do Kaspara von Eberstein, właściciela Maszewa i Nowogardu, radcy książęcego Paula von Damitz, kamieńskiego kanonika Dubslaffa Christopha von Eickstedt i Heinricha von der Osten, pomorskiego landrata. W kilku księgach odnaleźć można teksty gratulacyjne w języku łacińskim wychwalające autora i jego dzieło, których autorami są m.in.: Jakob Fabricius, Martin Leuschner czy Christoph Schultetus. Po księdze trzeciej oraz na końcu znajdują się indeksy. W publikacji znalazł się także wykaz książek wydanych w latach 1606-1639 na Pomorzu i poza nim. Całość zamyka errata.
W wykazie materiałów, z których korzystał autor podczas pisania, znajdują się m.in.: mapa Petra Artopoeusa, kroniki J. Bugenhagena i T. Kantzowa, roczniki J. Wedla, Descriptio urbis Stetinensis, topographica, historica, cum icone i Das Grosse Pomrische Kirchen Chronicon.

Pomimo sprzeciwu dziedziców w 1723 ukazało się drugie wydanie kroniki. Wydał ją w Szczecinie i Lipsku Johann Kunckel. Druk zawiera dwie tablice genealogiczne oraz materiał ilustracyjny wzorowany na pierwowzorze. Frontispis wyrytował lipski miedziorytnik Gabriel Uhlich (1682-1741), a mapy sztycharz z Berlina - Georg Paul Busch ( -1756).
Tytuły ksiąg różnią się nieznacznie od pierwodruku, inna jest też objętość dzieła. W osiemnastowiecznej edycji wyodrębnić można trzy warianty różniące się początkiem tytułu na pierwszej karcie oraz końcowym indeksem (w jednej wersji krótki indeks został zastąpiony pełnym).

A. cały tytuł jest w języku niemieckim Johannis Micrälii Sechs Bücher Vom Alten Pommerlande, książka liczy 872 strony liczbowane i 57 kart nieliczbowanych oraz zawiera dwie mapy i dwie tablice genealogiczne
B. w tytule dodano nagłówek w języku łacińskim Johannis Micraelii Antiqvitates Pomeraniae Oder Sechs Bücher Vom Alten Pommerlande, objętość jak wyżej
C. Johannis Micraelii Antiqvitates Pomeraniae Oder Sechs Bücher Vom Alten Pommerlande, książka liczy 872 strony liczbowane i 61 kart nieliczbowanych oraz zawiera dwie mapy i dwie tablice genealogiczne

Johann Micraelius pozostawił w rękopisie część doprowadzoną do roku 1638, w której opisał panowanie szwedzkie po śmierci Bogusława XIV. Aby uniknąć konfliktu z nowymi władzami świadomie zrezygnował z jej opublikowania. Uczynił to dopiero Wilhelm Böhmer, który w 1835 roku zamieścił tekst na łamach “Baltische Studien”[3].

Dzieło Micraeliusa jest drugim po kronice Kościoła D. Cramera obszernym opracowaniem z pierwszej połowy XVII w. dotyczącym Pomorza. Przy opisywaniu dziejów od czasów najdawniejszych do końca XVI w. autor oparł się głównie na kronice T. Kantzowa. Natomiast w księgach czwartej i piątej przedstawił zdarzenia najbardziej szczegółowo, gdyż opisywał czasy jemu współczesne. Ostatnia księga z opisem kraju dostarcza wartościowych informacji o szlachcie i miastach w pierwszej połowie XVII stulecia.

Przypisy

  1. Pod tym tytułem, pochodzącym z wydania drugiego z roku 1723, dzieło jest najczęściej cytowane.
  2. Ozdobna karta tytułowa wykonana techniką miedziorytniczą.
  3. Rękopis pochodził z biblioteki Samuela Gottlieba Löpera.


Bibliografia

  • Johannis Micraelii Erstes Buch Deß Alten Pommer-Landes, Darinnen beschrieben wird, Was für einen Zustand es darinnen vnter den Alten Teutschen gehabt, vnd was darauß für vornehme Züge in andere Provincien, biß auff diese Zeit, da sich die Wenden hineingesetzet, vorgenommen seyn. Gedruckt zu Alten Stetin : Bey vnd in Vorlegung Georg Rheten, 1639.
  • Johannis Micraelii Antiqvitates Pomeraniae, Oder Sechs Bücher Vom Alten Pommerlande, Das Erste Buch beschreibet, Was es für einen Zustand darinnen den alten Teutschen gehabt, und was daraus für sonderbare Züge in andere Provintzien, biß auf diejenige Zeit, da sich die Wenden hineingesetzet, vorgenommen worden. Nebst denen darzu gehörigen Land-Charten. Stetin und Leipzig : In Verlegung Johann Kunckels, 1723.
  • Johannis Micrälii Sechs Bücher Vom Alten Pommerlande, Das Erste Buch, beschreibet, Was es für einen Zustand darinnen unter den alten Teutschen gehabt, und was daraus für sonderbare Züge in andere Provintzien, biß auf diejenige Zeit, da sich die Wenden hineingesetzet, vorgenommen worden. Nebst denen darzu gehörigen Land-Charten. Stetin und Leipzig : In Verlegung Johann Kunckels, 1723.
  • Bülow, von, Micraelius, Johann. W: Allgemeine Deutsche Biographie 21 (1885), s. 700-701 [online].
  • Böhmer, Wilhelm. Des Johannes Micrälius eigenhändige Fortsetzung seiner Bücher vom alten Pommerlande, enthaltend die Geschichten des Jahres 1638. „Baltische Studien” 1835, Jg. 3, H. 1, s. 128-163.
  • Wachowiak, Bogdan. Stosunki etniczne oraz kultura i sztuka zachodniopomorska w okresie Odrodzenia. W: Historia Pomorza, t. 2, cz. 1, pod red. G. Labudy, Poznań 1976, s. 658, 1027.

Linki zewnętrzne



Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Agata Michalska