Archeologia Cmentarza Centralnego w Szczecinie

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Naczynia gliniane z cmentarzyska – Szczecin-Cmentarz Centralny (stanowisko 1). Muzeum Narodowe w Szczecinie. Przełom późnej epoki brązu i wczesnej epoki żelaza, tj. okres halsztacki C (ok. 900–600 lat przed Chr.). Fot. Anna Ryś

Cmentarz Centralny w Szczecinie (czasy kultury łużyckiej) – na gruncie miejscowej archeologii pojęcie to jest synonimem dużego cmentarzyska (stanowisko 1) z grobami popielnicowymi, datowanego na przełom późnej epoki brązu i wczesnej epoki żelaza, tj. okres halsztacki C (lata ok. 900–600 BC).

Historia badań archeologicznych

Pierwsze informacje o przypadkowym odkryciu, podczas robót ziemnych, urn pradziejowych na terenie Cmentarza Centralnego pojawiły się w lokalnej prasie w kwietniu 1907 roku. Znaleziska te, sześć popielnic i szpilę z brązu, zabezpieczył dr Hugo Lemcke – nauczyciel, historyk, długoletni przewodniczący szczecińskiego Towarzystwa Historii, Starożytności i Kultury Pomorza, honorowy Konserwator Zabytków Kultury.

Nekropola zlokalizowana została w południowo-zachodniej części funkcjonującego cmentarza, w sąsiedztwie holenderskiego wiatraka, istniejącego do chwili obecnej.

Prace wykopaliskowe w obrębie cmentarzyska podjęte zostały natychmiast po zgłoszeniu odkrycia. Prowadził je Adolf Stubenrauch, wieloletni opiekun zbiorów wspomnianego Towarzystwa Starożytności i miłośnik archeologii. W sumie zostało udokumentowanych sześćdziesiąt grobów, były to głównie pochówki popielnicowe bez przystawek (dodatkowych naczyń) i kamiennego obwarowania oraz pojedyncze pochówki bezpopielnicowe (ciałopalne szczątki wsypano bezpośrednio do jamy wydrążonej w ziemi).

Urny miały rozmaite kształty, od słabo profilowanych garnków, dzbanów po brzuchate wazy lub amfory z dwoma uszkami. Spora część naczyń była zdobiona tzw. kanelami ¬ dookolnymi szerokimi rowkami, często w połączeniu z motywami ukośnych pasm liniowych wykonanych w technice rycia. Niektóre urny miały pokrywy w formie mis, zawierały także pojedyncze przedmioty – dary grobowe. Były to brązowe i żelazne szpile z charakterystyczną łabędzią szyjką (5 całych i 3 fragmenty), brązowa pinceta (szczypczyki), brzytwy (2 szt.), kółka (pierścionki i zawieszki – 8 szt.), kilka ułamków drutów, naramiennik z taśmy brązowej oraz igła z dużym uchem czy przęślik gliniany.

Na Cmentarzu Centralnym, w bezpośrednim sąsiedztwie pradziejowego cmentarzyska, odkryto także w 1930 roku okazały, gliniany ciężarek do krosien w kształcie stożka (wysokości 13 cm)oraz nieokreśloną liczbę ułamków ceramiki. Znaleziska te zostały uznane, podobnie jak nekropola, za pozostałości osady społeczności kultury łużyckiej.

Powojenne losy zabytków

Dzięki ilustrowanej publikacji A. Stubenraucha (1914), na temat prowadzonych w 1907 roku badań wykopaliskowych, wiemy dość dokładnie jak wyglądało wyposażenie każdego z sześćdziesięciu wyeksplorowanych grobów. Kolekcja zabytków z rozkopanej nekropoli niestety nie przetrwała w całości ostatniej wojny. Naloty alianckie prowadzone w 1944 roku nad Szczecinem nie oszczędziły także budynku muzealnego przy Luisenstrasse (obecnie ul. Staromłyńska), w którym mieściły się magazyny archeologiczne. Wiele zabytków uległo wtedy częściowemu uszkodzeniu lub zupełnemu zniszczeniu.

W zasobach Działu Archeologii Muzeum Narodowego w Szczecinie znajdują się aktualnie 23 przedmioty metalowe oraz 30 całych naczyń i kilka ich fragmentów ze stanowiska Szczecin - Cmentarz Centralny. Zestaw ten stanowi reprezentację około 40 grobów. Kilka z ocalałych naczyń zostało parę lat temu zidentyfikowanych w zbiorze tzw. pobombardowym, co może dawać nadzieję na kolejne „odkrycia” w istniejącym zasobie.

Stożkowaty ciężarek do krosien z osady (sąsiadującej z cmentarzyskiem) przechowywany jest także po dziś dzień w szczecińskim muzeum, i będzie eksponowany na stałej wystawie archeologicznej pod koniec 2020 roku.

Bibliografia

  • Griesa Siegfried, Die Göritzer Gruppe, Veröffentlichungen des Museums für Ur- und Frühgeschichte Potsdam 16, Berlin 1982. ISSN 0079–4376.
  • Kostrzewski Józef, Kultura łużycka na Pomorzu, Poznań 1958.
  • Kunkel Otto, Pommersche Urgeschichte in Bildern, Stettin 1931.
  • Bericht des Vertrauensmannes für die kulturgeschichtlichen Bodenaltertümer in Pommern, „Nachrichtenblatt für deutsche Vorzeit“ 1931, 7, s. 92–100.
  • Stubenrauch Adolf, Das Urnengräberfeld auf dem Hauptfriedhof zu Stettin, „Monatsblätter” 1914, 28, s.97–115;
  • Wesołowski Stefan, Plemiona kultury łużyckiej na terenie Szczecina (od XII do IV wieku p.n.e.), [w:] Dzieje Szczecina I, red. Władysław Filipowiak, Gerard Labuda, Warszawa–Poznań 1983, 379-468. ISBN 83-01-04342-3, ISBN 83-01-04343-1.

Źródła

  • Muzeum Narodowe w Szczecinie, Archiwum Działu Archeologii, teczka nr 1810.



Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Dorota Kozłowska