Hans Mieske (Mieszko)

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
(Przekierowano z Błazen Mieszko)
Skocz do: nawigacja, szukaj


Hans Mieske (Mieszko)
błazen księcia Filipa II
Data urodzenia ok. 1540
Miejsce urodzenia Świebodzin
Data śmierci 22 grudnia1619
Miejsce śmierci Zamek Książąt Pomorskich w Szczecinie
Miejsce spoczynku Kościół św. Piotra i św. Pawła w Szczecinie


Hans Mieske (Mieszko, Miesko, Misca, Miska, Misska, Miske, Mitsche, Mitschi)[1] ) (ok. 1540-1619) - błazen księcia Filipa II.

Życiorys

Hans Mieske, urodził się około 1540 roku w Świebodzinie. Od wczesnego dzieciństwa zdradzał objawy niedorozwoju umysłowego, z tego powodu oddany został przez rodziców do miejskiego przytułku, z którego uciekł [2]. Nie jest jasne, w jakich okolicznościach trafił na dwór saski i został błaznem. Z powodu złego traktowania zbiegł z dworu Wettynów. W 1609 roku przywiózł go do Szczecina jakiś kupiec i zaprezentował księciu Filipowi II, który kierując się miłosierdziem, przyjął Mieszka na swój dwór. Błazen nawiązał dobre relacje z całą rodziną książęcą, o czym świadczą opisy w „Dzienniku podróży (…) Filipa Hainhofera [3].

Mieszko na kartach dziennika Hainhofera

Hans Mieske przedstawiony został plastycznie w „Dzienniku podróży” Filipa Hainhofera.

Hainhofer charakteryzuje błazna następująco: "Spory z niego przygłupek i wypić tęgo lubi, szczególnie gorzałki, klnie dość szpetnie, toteż często do kuchni go prowadzą, gdzie szturchańców parę dostaje. Gdy się go rozgniewa, beszta i lży wszystkich, nikogo nie szczędząc, wyjąwszy pana swego, gdyż przed nim jedynie respekt czuje i co pan mu rozkaże, to czyni, choć i wobec pana natura niekiedy nad sztucznością przeważy. Ze sto razy dziennie w tę i nazad do pana mego chodzi, w którego komnatach skrzynię z bębenkami, skrzypcami, piszczałkami, dudami i innym kramem swoim trzyma".

W innym miejscu informuje, że "w ogrodzie kartuzji koń błazna Mieczka jest trzymany, karłowaty i o nogach bardzo krótkich; Mieczko też niechętnie go dosiada i albo z przodu w powozie pana mego, albo w swej własnej zielono malowanej taradajce jeździ". W cytowanym przez Hainhofera kwicie furażowym do Wolina z 1617 r. na ostatnim miejscu wymieniony jest her Hanss Misska, Tumler (pan Hans Miska, trefniś) z informacją, iż przysługują mu dwa konie powozowe (Kutschpferden). Zażyłość błazna z dynastami dostrzega Hainhofer zwłaszcza w relacjach z księciem Ulrykiem, pisze na przykład, że w czasie wycieczki na Wyspę Chrząszczewską (niem. Gristow) na Zalewie Kamieńskim, dworzanie i książęta nocowali w namiotach "W sali wielkiego namiotu uczta się odbyła; miał on jeszcze dwie izby: w jednej miłościwy książę Ulryk stanął, który Mieczka do siebie zabrał, w drugiej ja zamieszkałem, doktora Konstantego do siebie wziąwszy. Innym razem, po polowaniu w Podlesiu (niem. Friedrichswalde) , w czasie którego jeden z angielskich psów księcia w zapamiętaniu goniąc jelenia, (…) gdy ów się obrócił, w drzewo z taką siłą uderzył, iż dźwięk daleko słychać było; jakoż się pies od razu przewrócił, farbę z pyska puścił i zdechł (…), po zakończeniu łowów błazen psa księcia Ulryka w ziemi grzebać pomagał".

Nie zanotował Hainhofer jakichś zabawnych konceptów Pana Mieszka. Wspomina jedynie, że posyłano go na targ: "po obiedzie iluminowaną księgę ajsztecką z kwiatami oglądaliśmy; daliśmy też pieniądze błaznowi pana mego, Mieczkowi, aby na jarmark poszedł i zakupy zrobił, on zaś wróciwszy, podarki między nas porozdzielał – temu szkło jakieś, tamtemu puzderko, owemu grę karcianą albo, co innego" [4].

Obecność Mieszka w innych dziełach literackich

W 1617 r. Mieszko trafił na scenę teatralną – wystąpił pod własnym imieniem – Misska Morio, w sztuce napisanej przez konrektora szczecińskiego Pedagogium Książęcego, Heinricha Kielmanna na obchody 100–lecia reformacji w Szczecinie [5].

Śmierć

Po zgonie księcia Filipa II, 3 lutego 1618 r., jego następca Franciszek I chciał zatrzymać błazna w swej służbie, ale Mieszko udał się wraz z księżną Zofią Szlezwicko-Holsztyńską do jej oprawy wdowiej, do Trzebiatowa. Dość szybko jednak wrócił do Szczecina. Zmarł na zamku w Szczecinie, 22 grudnia 1619 r., w wieku prawie 80 lat, jak pisze Filip Cradelius, nie tylko z powodu sędziwego wieku, ale też z powodu niepowszedniego gustu do jedzenia i picia. Na polecenie księcia pochowano go 23 grudnia 1619 w kościele św. Piotra i Pawła w Szczecinie. Możliwe, że w świątyni znajdowała się tablica, która go upamiętniała [6].

Decyzja księcia Franciszka o zorganizowaniu uroczystości pogrzebowych i pochowaniu błazna w kościele wywołała w Szczecinie wielkie poruszenie, świadczy o tym homilia Cradeliusa. Mieszczanie sprzeciwiali się uhonorowaniu błazna okazałym pogrzebem, z biciem w dzwony i uroczystym kazaniem. Pastor Cradelius w opublikowanym kazaniu „Lekcja pocieszenia i napomnienia przy okazji pogrzebu śp. głupca i krotochwilnika, pana Hansa Miesko, naturalis philosophi, zabawnego trefnisia (kurzweilige Tisch-Rat) księcia szczecińskiego, który 22 grudnia 1619 roku w domu książęcym w Szczecinie pobożnie zasnął i następnie 23 grudnia w kościele św. Piotra z chrześcijańskimi ceremoniami pochowany został, na podstawie książęcego polecenia wygłoszona i aby dobroć serc w ludzie chrześcijańskim umocnić do druku podana, przez Filipa Cradeliusa, pastora w kościele św. Piotra. 2. Cor. 11. V.19 (Ihr vertraget gern die Narren, dieweil ihr klug seid – chętnie przecież znosicie głupców, sami będąc mądrymi)”, wyjaśniał motywy, jakimi kierował się książę Franciszek I, dokonał też często później cytowanej charakterystyki różnego typu błaznów.

Mowa pogrzebowa pastora Cradeliusa jest mocnym głosem szczecińskiego pastora w obronie godności ludzi z ograniczeniami psychicznymi i fizycznymi, apelem o godziwe ich traktowanie. Jest także ostrą krytyką szczecińskiej społeczności [7].

Przypisy

  1. A. Haas, Hofnarren am pommerschen Herzogshofe, w: Monatsblätter der Gesellschaft für Pommersche Geschichte und Altertumskunde, 3 /1904, s. 44
  2. Ph. Cradelius, Eine Lehr Trost und Vermahnungs Predigt: Bey der Leich unnd Begräbnuß des ... Herrn Hans Miesko Fürstlichen Alten Stettinischen Naturalis Philosophi und Kurtzweiligen TischRaths Welcher den 22. Decembris des 1619. Jahres auff dem F. Hause in Stettin ... eingeschlaffen und folgends den 23. in der Kirchen zu S. Peter daselbst ... bestattet worden. Auff F. befehl domahln gehalten numehr aber auf guthertziger Leute Christlichem begehren in Druck gegeben (dalej: Eine Lehr Trost und Vermahnungs (…), s. 54 – 56 (wg. wydania z 1692 roku)
  3. J. A. Kościelna, Śmierć i błazen. O śmierci (i życiu) błaznów: Hansa Mieszka (ok. 1540-1619) i Michaela Neubera (1596-1648), "Nadwarciański Rocznik Historyczno-Archiwalny", 23/2016, s. 107
  4. Filipa Hainhofera dziennik podróży, zawierający obrazki z Frankonii, Saksonii, Marchii Brandenburskiej i Pomorza w roku 1617, przekład Krzysztof Gołda, Źródła do dziejów Pomorza Zachodniego, tom IX, Szczecin 2000, s. 75-76, 89, 95, 109-110
  5. H. Kielmann, Tetzelocramia, Das ist Eine Lustige Comoedie von Johan Tetzels Ablaß Kram : Wie Gott der Herr denselben, Jtzo für Hundert Jahren durch sein erwehltes Rüstzeug D. Martinum Lutherum ... vmbgestossen vnnd außgetrieben , Alten Stettin 1617. J. A. Kościelna, Śmierć i błazen (…), s. 108-112.W sztuce Kielmanna jeszcze dwie, zupełnie drugorzędne, postacie noszą imiona znanych błaznów: Hintz i Cuntz. Hintz to imię, a właściwie nazwisko dwóch błaznów księcia szczecińskiego Jana Fryderyka. Drugie imię na myśl przywodzi słynnego Kunza von der Rosen (ok. 1470 – 1519) błazna cesarza Maksymiliana I. Trudno rozstrzygnąć, czy nadanie postaciom sztuki tych imion to zabieg celowy, bowiem zarówno Hintz, jak i Kunz to także popularne wówczas imiona, pierwsze jest drobnieniem do Heinricha, drugie – od Konrada
  6. J. A. Kościelna, Śmierć i błazen (...), s. 112
  7. J. A. Kościelna, Śmierć i błazen (…), s. 115


Bibliografia

  • Ph. Cradelius, Eine Lehr Trost und Vermahnungs Predigt: Bey der Leich unnd Begräbnuß des ... Herrn Hans Miesko Fürstlichen Alten Stettinischen Naturalis Philosophi und Kurtzweiligen TischRaths Welcher den 22. Decembris des 1619. Jahres auff dem F. Hause in Stettin ... eingeschlaffen und folgends den 23. in der Kirchen zu S. Peter daselbst ... bestattet worden. Auff F. befehl domahln gehalten numehr aber auf guthertziger Leute Christlichem begehren in Druck gegeben, Alten Stettin, ca 1620.
  • Filipa Hainhofera dziennik podróży, zawierający obrazki z Frankonii, Saksonii, Marchii Brandenburskiej i Pomorza w roku 1617, przekład Krzysztof Gołda, Źródła do dziejów Pomorza Zachodniego, tom IX, Szczecin 2000, s. 75-76, 89, 95, 109-110.
  • H. Kielmann, Tetzelocramia, Das ist Eine Lustige Comoedie von Johan Tetzels Ablaß Kram : Wie Gott der Herr denselben, Jtzo für Hundert Jahren durch sein erwehltes Rüstzeug D. Martinum Lutherum ... vmbgestossen vnnd außgetrieben , Alten Stettin 1617.
  • J. A. Kościelna, Śmierć i błazen. O śmierci (i życiu) błaznów: Hansa Mieszka (ok. 1540-1619) i Michaela Neubera (1596-1648), w Nadwarciański Rocznik Historyczno-Archiwalny, 23/2016.
  • J. Pokora, Totus morio. Dwa wyjątkowe pomniki błaznów książąt pomorskich z przełomu XVI i XVII wieku, w: Roczniki Historii Sztuki, t. XXI, 1995.




Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Joanna Kościelna