Bezrzecze

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Bezrzecze
Bezrzecze
Bezrzecze
Dawna nazwa Zdrój
Nazwa niemiecka Brunn
Dzielnica Zachód

Bezrzecze (niem. Brunn) - część miasta, dawna wieś położona 7 km na północny zachód od Szczecina.

Historia

Na terenie Bezrzecza zlokalizowano 8 stanowisk archeologicznych z okresu mezolitu. Pochodzą stąd ślady osadnicze z okresu neolitu oraz duża osada kultury łużyckiej z okresu brązu oraz okresu halsztackiego, gdzie odnaleziono 160 fragmentów ceramiki oraz paciorek szklany. W Bezrzeczu znaleziono również niewydatowaną łódź dłubankę. Na terenie poligonu wojskowego przy granicy z Krzekowem znajdował się punkt osadniczy z okresu wczesnego średniowiecza z przełomu X i XI wieku. Kolejna duża osada kultury łużyckiej znajdowała się niedaleko gruntów osiedla Głębokie. Odnaleziono tam 75 fragmentów ceramiki.

Pierwsza wzmianka o wsi Bezrzecze pojawiła się w źródłach w 1260 roku, kolejne w 1266, 1269 i 1277 roku. W 1266 roku książę Barnim I podarował Bezrzecze z 53 włókami ziemi kolegiacie Mariackiej w Szczecinie, darowiznę tę zatwierdził w roku następnym biskup kamieński Hermann von Gleichen. W 1269 roku część ziem w Bezrzeczu otrzymali bracia Godekin i Heinemann von Saltzwedel, rok później Dietrich von Saltzwedel otrzymał w lenno 10 włók ziemi we wsi. W średniowieczu wieś należała do Fundacji Mariackiej. W 1286 roku biskup kamieński Hermann, udzielił proboszczowi Kolegiaty Mariackiej prawa duchowej jurysdykcji między innymi nad kościołem w Bezrzeczu. W 1480 roku książę Bogusław X, po przejściu na protestantyzm i sekularyzacji dóbr kościelnych przekazał wieś w lenno rycerzowi Henningowi Lindstedt z Hagen. W 1527 roku jako właściciel Bezrzecza wymieniany był Vivigenz I von Eickstedt, który dodatkowo posiadał tereny w okolicy Głębokiego oraz część jeziora Głębokie. W 1589 roku wieś przeszła w posiadanie kanclerza książęcego Ottona von Ramin’a.

W 1630 roku wojska szwedzkie ulokowały się na przedmieściach Szczecina a w pałacu Brunn zatrzymał się król szwedzki Gustav Adolf i jego oficerowie. Zburzono wówczas zagrody chłopskie a drewno wykorzystano do budowy obozu wojskowego, mieszkańcy wsi uciekli pozostawiając ziemię odłogiem. W latach 1635-1636 w Bezrzeczu stacjonowały wojska cesarskie pod dowództwem feldmarszałka Morzin’a, które ponownie splądrowały Bezrzecze, po nich wieś była okupowana przez wojska szwedzkie, które stacjonowały tu do końca 1639 roku.

W 1641 roku zmarł Brunn Otto i schedę po nim przejęła żona Armigard von Ramin z d. von Broecker, która odbudowała zniszczoną posiadłość i zdemolowany pałac. 20 października 1657 roku oblegające Szczecin wojsko polskie pod dowództwem hetmana Stefana Czarneckiego ponownie spaliło wieś i odbudowany pałac Brunn. Armigard von Ramin schroniła się wówczas w Szczecinie. Po zawarciu pokoju w 1660 roku wdowa ponownie, wykorzystując pozostałości finansowe przystąpiła do odbudowy majątku, przy pomocy swojego szwagra Adama Friedricha von Bornstedt. Podczas wojny szwedzko-brandenburskiej (1675-1679), wieś została po raz kolejny spalona przez Szwedów. W 1677 zmarli: Armigard von Ramin oraz Adam Friedrich von Bornstedt, pozostawiając zniszczoną i wyludnioną posiadłość.

Na mapie Bezrzecza z 1692 roku wykonanej przez Arvida Carlmark’a ze zbioru tzw. szwedzkich matrykuł ziemskich wymienianych jest jedynie 7 właścicieli ziemskich. W XVII wieku rolnicy z Krzekowa dzierżawili pastwiska na terenie Bezrzecza, za co płacili 16 szefli żyta rocznie, ponadto rolnicy z Krzekowa rościli pretensje do korzystania z jeziora Głębokiego, które w całości należało do Bezrzecza. Prawo do łowienia ryb posiadał jedynie szlachcic, rolnicy nie mieli prawa połowu ani z brzegu ani z łodzi. Ponieważ jezioro było obfite w szczupaki, okonie i krasnopióry, o prawo to procesowała się z von Raminami Rada Miejska w Szczecinie.

W 1698 roku właścicielami majątku w Bezrzeczu były wnuki Adama Friedricha von Bornstedt: Brun-Otto, Erdmann Christian i Carl Otto von Ramin. Po ich śmierci majątek odziedziczył landrat Jurgen Berndt von Ramin ze Stolca (niem. Stolzenburg), którego żoną była córka Erdmanna Christiana von Ramin. Po jego śmierci w 1775 roku majątki w Bezrzeczu i Gunicy przeszły na własność jego wnuka Friedricha Curta Jurgena. W 1815 roku przekazał on majątek swojemu synowi rotmistrzowi Ludwigowi Friedrichowi Otto von Raminowi, który zmarł w 1819 roku. Majątek odziedziczył po nim 4-letni wówczas syn Otto Friedrich Gerhard von Ramin.

W 1776 roku do majątku Bezrzecze dołączono las pod Tanowem zwany Gunicą (niem. Gunitz).

W 1828 roku wieś otrzymała status majątku rycerskiego. Majątek składał się z folwarku Bezrzecze, dawnej owczarni oraz majątku Stangenhorst. Wielkość majątku w 1 poł. XIX wieku wynosiła 4592 morgi, większość ziem stanowiły grunty orne, gdzie uprawiano pszenicę, żyto, fasolę i owies, sama wieś miała 480 mórg ziem średniej klasy. We wsi wymienia się czterech gospodarzy, z których każdy miał po 120 mórg ziemi. W 1848 roku właścicielami Bezrzecza byli Augusta Luiza z domu von Ramin oraz jej mąż Otto Friedrich Juliusz von Corwin-Wierzbicki.

Bezrzecze - Dorfstraße z kościołem

W 1892 roku majątek w Bezrzeczu należał do rodziny rotmistrza Ludwiga von Ramin. Razem z majątkami Głębokie i Stangenhorst liczył 1013 ha, w tym 346 ha zajmowały grunty uprawne z ogrodami, 84 ha zajmowały łąki, 81 ha pastwiska, 462 ha lasy i 40 ha wody. Hodowla liczyła 47 koni, 107 sztuk rogacizny w tym 76 krów, 459 owiec i ponad 120 sztuk trzody chlewnej. W 1894 roku we wsi było 20 domów mieszkalnych, które zamieszkiwało 260 osób. Odnotowanych jest także 6 wyznawców judaizmu. Wieś reprezentowała typ ulicówki, z kościołem usytuowanym w centralnej części, po zachodniej stronie drogi. Ten typ wsi został przeniesiony na te tereny przez osadników frankońskich z Marchii Brandenburskiej.

W okresie międzywojennym na wschód od wsi wybudowano osiedle domków jednorodzinnych, ulokowanych pomiędzy ulicami Modrą, Zaściankową i Rozmarynową. W 1932 roku wyburzono budynki w konstrukcji ryglowej usytuowane obok budynku zarządcy folwarku. W 1939 oprócz majątku w Bezrzeczu wymieniane jest jedno duże gospodarstwo należące do Elsbeth Meyer, liczące 42 ha, z tego 33 ha stanowiły grunty rolne i ogrody, 1 ha łąki, 7,5 ha pastwiska i 0,5 ha drogi i nieużytki rolne. Hodowla liczyła 6 koni, 25 sztuk trzody chlewnej, w tym 15 krów i 40 owiec. 15 października 1939 roku dawna wieś weszła w skład tzw. wielkiego Szczecina, licząc 1217 mieszkańców.

Dzielnica nie została zniszczona w trakcie działań wojennych, jednakże po 1945 roku zniszczeniu uległo kilka budynków. Wiosną 1946 roku spłonął pałac Brunn oraz dom dziecka, nazywany potocznie ”Sanatorium”. W dawnym domu zarządcy folwarku urządzono szkołę podstawową, która funkcjonowała tam do 1954 roku. Pierwszym kierownikiem szkoły był Grzegorz Dowlasz. Następnie budynek przeznaczono na cele mieszkalne.

Po wojnie Bezrzecze całe włączono do gminy Dobra, dopiero w 1954 roku jej wschodnią część, tzw. Bezrzecze Dolne włączono ponownie do Szczecina. W latach 70-tych przebudowano drogę do Wołczkowa na odcinku za pałacem Brunn, wycinając stare lipy rosnące przy starej drodze, w tym samym czasie utwardzono również drogę prowadzącą do Redlic i Wąwelnicy.

W 1980 roku Bezrzecze zamieszkiwało ponad 800 mieszkańców. W dzielnicy działał klub „Zaścianek” do 1986 roku, zamknięty z powodu złego stanu technicznego budynku.

Zobacz też



IES64.png
Autor opracowania: Marek Łuczak