Brama Świętego Ducha

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Skocz do: nawigacja, szukaj
Brama Świętego Ducha
Brama Świętego Ducha
Brama Świętego Ducha i jej przedbramie pod koniec XVI wieku
Nazwa niemiecka Heiligegeisttor
Wcześniejsze nazwy valva Sancti Spiritus
Lokalizacja Ulica Świętego Ducha
Data budowy pocz. XIV wieku
[ Zobacz Brama Świętego Ducha na mapie.]

Geolokalizacja: 53.422314,14.556589

Brama Świętego Ducha (niem. Heiligegeisttor); brama miejska usytuowana w ciągu ulicy Świętego Ducha (Heiligegeiststraße), prowadziła w kierunku osiedla podmiejskiego Górny Wik.

Historia

W historii naszego miasta występowały dwie Bramy Świętego Ducha, jedna w węższej części nieistniejącej obecnie ulicy Königsstraße, druga w połowie obecnej ulicy Świętego Ducha.

Położenie najstarszej bramy Świętego Ducha
(litera „B” w zielonym kółku; fragment planu miasta z nałożoną współczesną siatką ulic)

Najstarsza Brama Świętego Ducha

W okresie przedlokacyjnym obszar Górnego Wiku sięgał aż do dolnej części obecnej ulicy Kardynała Wyszyńskiego, którą z wysoczyzny spływał w kierunku rzeki Odry ciek wodny. Ciek ten stanowił południową granicę osiedla otwartego, które zostało zasiedlone w XII wieku, w okresie dużego napływu do miasta kolonistów niemieckich (tzw. osada kupiecka), i które z czasem zostało obwarowane. [1] Tu też krzyżowały się drogi, jedna prowadząca ku przeprawie wodnej w rejonie przystani portowej (haveninge, 1476; Haveling, 1554) położonej obok późniejszego Mostu Długiego [2], oraz druga, lokalna droga wylotowa z miasta prowadząca w kierunku klasztoru Franciszkanów oraz szpitala Świętego Ducha, i dalej w kierunku południowym w głąb Górnego Wiku. W celu ochrony przeprawy przez dolinę rzeki Odry w kierunku Dąbia, w miejscu przecięcia się wspomnianych wyżej dróg za zezwoleniem księcia Barnima I w 1245 roku został przyłączony teren pomiędzy ulicą Osiek i nieistniejącą obecnie ulicą Splittstraße, zapewniając przy okazji ochronę przystani portowej. W biegnącej wzdłuż Splittstraße palisadzie, w miejscu nieistniejącego obecnie, najbardziej na północ wysuniętego wąskiego odcinka ulicy Königstraße, pomiędzy nieistniejącymi obecnie budynkami przy ulicy Königsstraße Nr. 1 - 3 i Beutlerstraße Nr. 8 usytuowano bramę miejską. [3]

Położenie Bramy Świętego Ducha na planie z 1721 roku
1. - brama główna; 2. - szyja; 3. - barbakan (rondel); 4. - ulica Świętego Ducha

Druga Brama Świętego Ducha

Po włączeniu terenu przyległego do kościoła św. Jana do obszaru miasta i powstaniu Kwartału Passawskiego, około 1318 r. brama miejska została przeniesiona bardziej na południe, i postawiona mniej więcej w połowie obecnej ulicy Świętego Ducha pomiędzy istniejącymi do roku 1945 budynkami nr 5-7 i 8. Stopniowo pojawiły się przed nią fosy miejskie (pierwsza wzmianka z 1325), i usytuowany po jej prawej stronie młyn wodny (1350, 1351). [4] Po ukończeniu w roku 1467 budowy barbakanu, zespół bramny składał się z bramy głównej typu szczytowego, szyi nad fosą, oraz barbakanu zwanego rondlem, który podobnie jak barbakan Bramy Młyńskiej, założono na rzucie półkola. [5] Barbakan został rozebrany w roku 1724, a materiały uzyskane z rozbiórki wykorzystano m.in. przy budowie Domu Poprawy. [6]

Przypisy

  1. Wyniki ostatnich badań archeologicznych (1994-1995) w tej części podgrodzia nie do końca potwierdzają istnienie w tym miejscu osady kupieckiej, gdyż ciągłość osadniczą w formie osiedla otwartego na tym obszarze odnotowano już od 1. poł. X wieku do XII wieku; zob. M. Słomiński, Szczecińskie Podzamcze. Staromiejska dzielnica nadodrzańska i jej odbudowa - kwartały XIV i XVII. Szczecin 1998, s. 7, 15.
  2. Jeszcze w XIX wieku na planach miasta, pomiędzy nie istniejącymi obecnie ulicami Langebrückstraße i Splittstraße, wykazywana była w tym miejscu nazwa „Haveling”.
  3. Die älteren Stettiner Straßennamen im Rahmen der älteren Stadtentwicklung – von H. Lemcke, zweite neubearbeitete Auflage von C. Fredrich. Leon Sauniers Buchhandlung. Stettin 1926, s. 67; wspomina o tym wzmianka w najstarszej księdze miejskiej o usytuowanej przy Bramie Świętego Ducha nieruchomości (super hereditatem [...] ante valvam S. Spiritus, 1306); por. M. Wehrmann, Das älteste Stettiner Stadtbuch (1305-1352). Stettin 1921, s. 21, nr zapisu 40 z dnia 7 marca 1306 roku.
  4. H. Lemcke, Die älteren Stettiner Straßennamen. L. Sauniers Buchhandlung. Stettin 1881, s. [49].
  5. E. Lukas, Miejskie budownictwo obronne w Księstwie Zachodnio-Pomorskim. W: Sztuka Pomorza Zachodniego pod red. Z. Świechowskiego. Warszawa 1973, s. 198 i n., także E. Lukas, Średniowieczne mury miejskie na Pomorzu Zachodnim. Poznań 1975, s. 17 i n.
  6. Fredrich C., Die Baugeschichte Stettins unter König Friedrich Wilhelm I. W: BSt NF Bd. XXXI. Stettin 1929, s. 87.


Galeria

Bibliografia

  • Lemcke H., Die älteren Stettiner Straßennamen. L. Sauniers Buchhandlung. Stettin 1881.
  • Wehrmann M., Das älteste Stettiner Stadtbuch (1305-1352). Stettin 1921.
  • Die älteren Stettiner Straßennamen im Rahmen der älteren Stadtentwicklung – von H. Lemcke, zweite neubearbeitete Auflage von C. Fredrich. Leon Sauniers Buchhandlung. Stettin 1926.
  • Fredrich C., Die Baugeschichte Stettins unter König Friedrich Wilhelm I. W: BSt NF Bd. XXXI, Stettin 1929.
  • Lukas E., Miejskie budownictwo obronne w Księstwie Zachodnio-Pomorskim. W: Sztuka Pomorza Zachodniego pod red. Z. Świechowskiego. Warszawa 1973.
  • Lukas E., Średniowieczne mury miejskie na Pomorzu Zachodnim. Poznań 1975.
  • Słomiński M., Szczecińskie Podzamcze. Staromiejska dzielnica nadodrzańska i jej odbudowa - kwartały XIV i XVII. Szczecin 1998.



IES64.png
Autor opracowania: Jan Iwańczuk