Brama Kozia

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Skocz do: nawigacja, szukaj

Geolokalizacja: 53.425837,14.568297

Brama Kozia na widoku miasta z lotu ptaka od północnego wschodu z połowy XIX wieku

Brama Kozia (niem. Ziegen Thor); ulokowana u zbiegu nieistniejącego obecnie odcinka ulicy Władysława IV i Inż. Wendy, na terenie nabrzeża Starówka.

Zamykała wejście na Łasztownię Stoczniową z kierunku północno - wschodniego. Osłaniana przez bastiony powstałe w czasie budowy fortyfikacji szwedzkich w latach 16301639, została wzniesiona dopiero w 1659 r. w wyniku podjęcia prac remontowych w związku z zagrożeniem ze strony cesarza niemieckiego i Brandenburgii. [1] Nie znamy jej pierwotnego wyglądu, a jej nazwa, podobnie jak ulicy Krowiej (Kuhstraße), w swej ironicznej wymowie zawiera określenie drogi dla zwierząt hodowlanych, będących własnością mieszkańców Łasztowni, i przepędzanych na położone obok łąki Mieleńskie. Przerzucony w czasach szwedzkich most nad fosą umożliwiał dotarcie do dawnego Dziedzińca Mieleńskiego (Möllenhof, 1707), późniejszego „miejskiego składu drewna [przy miejscu zwanym] 'składem tarcicy'” (Der Klapholtz-Hoff (1707), Ratsholzhof, bey Klappholtz, 1738, Klappholzhoff, 1797), położonego wzdłuż zachodniej części rzeki Duńczycy, a także do składu dziegciu i smoły (ther hoff) i na pobliskie pastwiska. [2] Przebudowana w 1735 roku brama oraz most nad fosą zostały utrwalone na widoku z lotu ptaka od północnego wschodu - stalorycie Eltznera i Frencha z połowy XIX wieku. Została umieszczona w wale kurtyny oddzielającym zabudowania Łasztowni Stoczniowej od składu drewna należącego do kupca Haasego (Haase’s Holzhof (do 1873 r.). Posiadała dwa flankujące przejazd filary zwieńczone kulami wykonane przez kamieniarza o nazwisku Trippel [3], a obok od strony zabudowań Łasztowni stał murowany budynek wartowni i poborcy podatkowego. Brama Kozia przedstawiona jest również od strony łąk Mieleńskich na rysunkach piórkiem Felixa Tredera z 1876 roku. Na rysunkach, oprócz widocznej na drugim planie bramy, Treder uwieńczył drewniany most prowadzący do składu drewna Rady Miejskiej (Rathsholzhof), linię obronną powstałą z przekształcenia dawnych bastionów szwedzkich osłaniających bramę od północnego wschodu oraz budynki ryglowe należące do miasta. [4]

Brama Kozia widziana od strony łąk Mieleńskich

Przypisy

  1. I. Kozłowska, Szczecińskie fortyfikacje nowożytne, rola fortyfikacji nowożytnych w kształtowaniu układu przestrzennego miasta Szczecina oraz wpływ analizy historycznej na współczesne działania projektowe i zakres ochrony konserwatorskiej. Rozprawa doktorska. Szczecin 2007, s. 29, tamże przyp. 69, 31.
  2. Die älteren Stettiner Straßennamen im Rahmen der älteren Stadtentwicklung – von Hugo Lemcke, zweite neubearbeitete Auflage von Carl Fredrich. Leon Sauniers Buchhandlung. Stettin 1926, s. 76.
  3. C. Fredrich, Die Baugeschichte Stettins unter König Friedrich Wilhelm I W: BSt NF Bd. XXXI, Stettin 1929, s. 80.
  4. Zob. E. Gwiazdowska, Widoki Szczecina. Źródła ikonograficzne do dziejów miasta od XVI wieku do 1945 roku. Ansichten von Stettin. Ikonographische Quellen zur Stadtgeschichte vom 16. Jahrhundert bis zum Jahr 1945. Szczecin 2001, s. 352, tamże przypisy 21-22; także T. Białecki, Szczecin na starych widokach (XVI – XX wiek). Stettin auf alten Abbildungen (16. – 20. Jahrhundert), Szczecin 1995, s. 266-267.




Bibliografia

  • Die älteren Stettiner Straßennamen im Rahmen der älteren Stadtentwicklung – von Hugo Lemcke, zweite neubearbeitete Auflage von Carl Fredrich. Leon Sauniers Buchhandlung. Stettin 1926.
  • Fredrich C., Die Baugeschichte Stettins unter König Friedrich Wilhelm I W: BSt NF Bd. XXXI, Stettin 1929.
  • Białecki T., Szczecin na starych widokach (XVI – XX wiek). Stettin auf alten Abbildungen (16. – 20. Jahrhundert), Szczecin 1995.
  • Gwiazdowska E., Widoki Szczecina. Źródła ikonograficzne do dziejów miasta od XVI wieku do 1945 roku. Ansichten von Stettin. Ikonographische Quellen zur Stadtgeschichte vom 16. Jahrhundert bis zum Jahr 1945. Szczecin 2001.
  • Kozłowska I., Szczecińskie fortyfikacje nowożytne, rola fortyfikacji nowożytnych w kształtowaniu układu przestrzennego miasta Szczecina oraz wpływ analizy historycznej na współczesne działania projektowe i zakres ochrony konserwatorskiej. Rozprawa doktorska. Szczecin 2007 (zasoby internetowe: I. Kozłowska, Szczecińskie fortyfikacje nowożytne...)




IES64.png
Autor opracowania: Jan Iwańczuk