Brama Panieńska

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Skocz do: nawigacja, szukaj
Brama Panieńska
Brama Panieńska
Brama Panieńska i jej przedbramie pod koniec XVI wieku
Nazwa niemiecka Frauentor
Wcześniejsze nazwy Brama Mariacka (1948)
Brama Kobiet (1950)
Lokalizacja ulica Panieńska
Data budowy początek XIV wieku
[ Zobacz Brama Panieńska na mapie.]

Geolokalizacja: 53.426585,14.562709

Brama Panieńska (niem. Frauentor); brama miejska usytuowana u wylotu obecnej ulicy Panieńskiej (Frauenstraße), prowadząca w kierunku klasztoru żeńskiego cysterek i dalej w kierunku Dolnego Wiku.

Historia

Położenie Bramy Panieńskiej na planie miasta sprzed 1945 roku
J - ulica Junkerstraße; K - ulica Klosterhof; 1. - brama główna; 2. - brama przednia wraz z dwoma basztami cylindrycznymi; 3. - szyja; 4. - strumień; 5. - Baszta Panieńska

Po raz pierwszy została wspomniana w roku 1307 jako valva dominarum, potem jako fruwendor w 1443 r. [1] Reprezentuje typowy na Pomorzu Zachodnim rodzaj bramy szczytowej, do której w ciągu XV wieku dobudowano szyję przerzuconą nad fosą i zakończoną zewnętrzną bramą przednią, osadzoną na wale miejskim pomiędzy dwoma basztami cylindrycznymi (wspomnianymi w dokumencie z 1462 roku). [2] Zakończone spiczastym hełmem baszty ograniczały część środkową z dwuspadowym dachem. Stojąca w pobliżu baszta, tzw. Baszta Siedmiu Płaszczy jest często mylona z zewnętrznymi basztami Bramy Panieńskiej, które usytuowane były w ciągu ulicy pomiędzy nieistniejącymi obecnie budynkami Panieńska 5 i Panieńska 49. Pod umieszczonym w szyi mostem płynął strumień, który w miarę rozbudowy przedbramia, fos i wałów miejskich stanowił integralny system obrony wodno-ziemnej. [3] Zespół bramny Bramy Panieńskiej wszedł również w skład umocnień szwedzkich z XVII wieku oraz pruskich z XVIII wieku. Władze pruskie po rozbudowie Szańca Północnego i wybudowaniu ciągu tuneli tzw. Nowej Bramy Panieńskiej, włączyły do niego również średniowieczną Bramę Panieńską wraz z dwoma basztami, umożliwiając komunikację dolnego Starego Miasta z tzw. Osiedlem Klasztornym (Klosterhof); bramie głównej wewnętrznej nadały numer 1., a bramie zewnętrznej numer 2. [4] Ta ostatnia była jednocześnie miejscem zamieszkania akuszerki. [5] W takim stanie brama dotrwała do 1795 roku, kiedy to magistrat zgodził się sprzedać ją mistrzowi piekarskiemu Johannowi Friedrich Schumacherowi. Schumacher po rozebraniu starych murów wybudował obok budynek mieszkalny, a część bramy odprzedał w roku 1799 asesorowi sądu kolonii francuskiej, Theophilowi Rousselowi. [6]

Przypisy

  1. Lemcke H., Die älteren Stettiner Straßennamen. Leon Sauniers BuchhandlungL. Stettin 1881, s. /48/; także Die älteren Stettiner Straßennamen im Rahmen der älteren Stadtentwicklung – von H. Lemcke, zweite neubearbeitete Auflage von C. Fredrich. Leon Sauniers Buchhandlung. Stettin 1926, s. 41, 67.
  2. E. Lukas, Miejskie budownictwo obronne w Księstwie Zachodnio-Pomorskim. W: Sztuka Pomorza Zachodniego pod red. Z. Świechowskiego. Warszawa 1973, s. 198 i n., także E. Lukas, Średniowieczne mury miejskie na Pomorzu Zachodnim. Poznań 1975, s. 17 i n.
  3. Był to ciek wodny zwany płynący wzdłuż parowu zamkowego zwany wetering (1588), i występujący także pod nazwą Panieński Strumień (Jungfrauen Wetering, 1589). Strumień ten wspomniany był także w dokumentach szosowych dotyczących Dolnego Wiku, i nawiązywał swą nazwą do pobliskiego klasztoru cysterek, którego był własnością.
  4. Zob. regest 458 z 21 września 1795 roku w: Regestenbuch der Urkundensammlung der Stadt Stettin 1243 – 1856. Auf Grund des Manuskriptes von Karl Otto Grotefend zum Druck vorbereitet von Dr. Bogdan Frankiewicz und Mag. Jerzy Grzelak. Szczecin 1996. I Teil: Regesten, s. 325.
  5. Zob. regest 458 z 21 września 1795 roku w: Regestenbuch der Urkundensammlung der Stadt Stettin 1243 – 1856..., op. cit. I Teil: Regesten, s. 325.
  6. Regest 458 z 21 września 1795 roku..., op. cit.


Galeria

Bibliografia

  • Lemcke H., Die älteren Stettiner Straßennamen. Leon Sauniers BuchhandlungL. Stettin 1881.
  • Die älteren Stettiner Straßennamen im Rahmen der älteren Stadtentwicklung – von Hugo Lemcke, zweite neubearbeitete Auflage von C. Fredrich. Stettin Leon Sauniers Buchhandlung 1926.
  • Lukas E., Miejskie budownictwo obronne w Księstwie Zachodnio-Pomorskim W: Sztuka Pomorza Zachodniego pod red. Z. Świechowskiego. Warszawa 1973.
  • Lukas E., Średniowieczne mury miejskie na Pomorzu Zachodnim. Poznań 1975.
  • Regestenbuch der Urkundensammlung der Stadt Stettin 1243 – 1856. Auf Grund des Manuskriptes von Karl Otto Grotefend zum Druck vorbereitet von Dr. Bogdan Frankiewicz und Mag. Jerzy Grzelak, Bd. 1. – 2., Szczecin 1996.



IES64.png
Autor opracowania: Jan Iwańczuk