Brama Parnicka

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Skocz do: nawigacja, szukaj

Geolokalizacja: 53.417481,14.567960

Widok Bramy Parnickiej i odwachu, 1876

Brama Parnicka (niem. Parnitzer Thor, Parnitzer Tor, Parnitz Thor); została wzniesiona w poł. XVII wieku przed mostem Parnickim, wspomnianym w tym miejscu już w 1587 roku. [1] Powstała w czasie rozbudowy fortyfikacji szwedzkich w latach 16301639 w związku z zagrożeniem ze strony cesarza niemieckiego i Brandenburgii. [2] Jej pierwotny wygląd nie jest nam znany, ale z tego co ustalono na podstawie zachowanych planów i zbudowano ją w formie przejazdu przez wał ziemny, który ochraniał zabudowania na Łasztowni. [3]

Brama Parnicka została usytuowana u wylotu głównej ulicy Łasztowni, zwanej Wielką Łasztową. Umożliwiała wyjazd w kierunku Dąbia. Po przejęciu Szczecina przez władze pruskie w 1728 r. brama została wzmocniona murem oporowym, zakończonym po obu stronach czterema filarami, ozdobionymi płaskorzeźbami [4], których rzeźbione w piaskowcu reliefy, po rozebraniu bramy, można jeszcze dzisiaj obejrzeć na dziedzińcu gmachu muzeum przy ulicy Staromłyńskiej 27. Autorami rzeźb byli G.C. Wallrave i B. Darmant, prace kamieniarskie wykonał kamieniarz Trippel. [5] Jej wygląd po modernizacji w latach 1774 i 1842 został utrwalony na widokach F. Tredera z roku 1876 na krótko przed jej zburzeniem. [6] W latach 1818-1820 r. wybudowano przyczółek mostowy Bramy Parnickiej, a pomiędzy 1850 a 1870 rokiem przekształcono jej przyczółek mostowy po drugiej stronie rzeki Parnicy, nadając mu formę bastionową. [7] Od strony miasta stał murowany odwach, z którego lewej strony ustawiono szubienicę, przeniesioną tu w 1725 roku z Rynku Siennego na życzenie mieszczan. Na szubienicy umieszczano nazwiska dezerterów z armii pruskiej, ale także wieszano złapanych po pościgu żołnierzy. Skazańców, którzy mieli wisieć dłużej, wieszano na szubienicy miejskiej, na tzw. Szubienicznej Górze (Galgenberg), położonej na skraju wzniesienia w południowej części obecnej ulicy Potulickiej. [8]

Galeria

Przypisy

  1. Die älteren Stettiner Straßennamen im Rahmen der älteren Stadtentwicklung – von Hugo Lemcke, zweite neubearbeitete Auflage von Carl Fredrich. Leon Sauniers Buchhandlung. Stettin 1926, s. 74.
  2. I. Kozłowska, Szczecińskie fortyfikacje nowożytne, rola fortyfikacji nowożytnych w kształtowaniu układu przestrzennego miasta Szczecina oraz wpływ analizy historycznej na współczesne działania projektowe i zakres ochrony konserwatorskiej. Rozprawa doktorska. Szczecin 2007 (zasoby internetowe: I. Kozłowska, Szczecińskie fortyfikacje nowożytne...), s. 29, 31.
  3. I. Kozłowska, Szczecińskie fortyfikacje nowożytne..., op. cit., s. 24, tu także przyp. 55.
  4. C. Fredrich, Die Baugeschichte Stettins unter König Friedrich Wilhelm I W: BSt NF Bd. XXXI, Stettin 1929, s. 79.
  5. Tamże, s. 41, także C. Fredrich, Die Baugeschichte Stettins..., op. cit., s. 79 i n.
  6. Zob. E. Gwiazdowska, Widoki Szczecina. Źródła ikonograficzne do dziejów miasta od XVI wieku do 1945 roku. Ansichten von Stettin. Ikonographische Quellen zur Stadtgeschichte vom 16. Jahrhundert bis zum Jahr 1945. Szczecin 2001, s. 351 i n., tamże przypis 29; także T. Białecki, Szczecin na starych widokach (XVI – XX wiek). Stettin auf alten Abbildungen (16. – 20. Jahrhundert), Szczecin 1995, s. 266-267.
  7. I. Kozłowska, Szczecińskie fortyfikacje nowożytne..., op. cit., s. 49, 57.
  8. C. Fredrich, Die Baugeschichte Stettins..., op. cit., s. 84.

Bibliografia

  • Die älteren Stettiner Straßennamen im Rahmen der älteren Stadtentwicklung – von Hugo Lemcke, zweite neubearbeitete Auflage von Carl Fredrich. Leon Sauniers Buchhandlung. Stettin 1926.
  • Fredrich C., Die Baugeschichte Stettins unter König Friedrich Wilhelm I W: BSt NF Bd. XXXI, Stettin 1929.
  • Białecki T., Szczecin na starych widokach (XVI – XX wiek). Stettin auf alten Abbildungen (16. – 20. Jahrhundert). Szczecin 1995.
  • Gwiazdowska E., Widoki Szczecina. Źródła ikonograficzne do dziejów miasta od XVI wieku do 1945 roku. Ansichten von Stettin. Ikonographische Quellen zur Stadtgeschichte vom 16. Jahrhundert bis zum Jahr 1945. Szczecin 2001.
  • Kozłowska I., Szczecińskie fortyfikacje nowożytne, rola fortyfikacji nowożytnych w kształtowaniu układu przestrzennego miasta Szczecina oraz wpływ analizy historycznej na współczesne działania projektowe i zakres ochrony konserwatorskiej. Rozprawa doktorska. Szczecin 2007 (zasoby internetowe: I. Kozłowska, Szczecińskie fortyfikacje nowożytne...)



IES64.png
Autor opracowania: Jan Iwańczuk