Karl Adolf Lorenz

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
(Przekierowano z Carl Adolf Lorenz)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Karl Adolf Lorenz
kompozytor, organista
brak zdjecia
Karl Adolph Lorenz, 1905.
Zbiory Muzeum Narodowego w Szczecinie.
Data urodzenia 13 sierpnia 1837
Miejsce urodzenia Koszalin
Data śmierci 3 marca1923
Miejsce śmierci Szczecin
Narodowość niemiecka


Karl Adolf Lorenz (także Carl Adolf Lorenz) (1837–1923) – dyrygent, kompozytor i organista, dyrektor muzyczny w Szczecinie (następca Carla Loewego), twórca utworów organowych i oratoriów.

Życiorys

Urodził się 13 sierpnia 1837 roku, jako czwarte z pięciorga dzieci koszalińskiego komisarza prawnego Leopolda Adolfa Juliusa Lorenza i jego drugiej żony, Karoline z domu Wichmann. Jego dom rodzinny znajdował się przy koszalińskim rynku pod numerem 18.

W rodzinie Lorenzów istniały tradycje muzyczne. Wiadomo, że jego pradziadek ze strony ojca był miejskim muzykiem w Trzcińsku-Zdroju, dziadek zaś muzykiem szkolnym w Berlinie i Trzebiatowie. Ojciec Karla Adolfa, Leopold, również interesował się muzyką (grał nawet na skrzypcach) lecz z powodu zakazu swego ojca, uważającego zawód muzyka za niedochodowy, wybrał karierę prawnika, choć zajmował się amatorsko muzykowaniem jako skrzypek. Matka była córką koszalińskiego radcy, pochodziła z rodziny pomorskich pastorów i nauczycieli.
Karl Adolf Lorenz wcześnie rozpoczął edukację muzyczną – jednym z pierwszych jego nauczycieli był śpiewak i skrzypek Karl Friedrich Kummer. Pobierał także lekcje fortepianu oraz u Johanna Christiana Menzela, nauczyciela w seminarium. Już od piątego roku życia miał kontakt z instrumentem. Innym jego nauczycielem był pianista wirtuoz, uczeń Ferenca Liszta, Eugen Nebe. Dzięki niemu młody Lorenz otrzymał gruntowne przygotowanie muzyczne. Jeszcze w Koszalinie jego gust muzyczny ukształtował się pod wpływem dzieł Karla Marii von Webera. Już jego ojciec, również ceniący muzykę Webera, nabywał dla swego muzykalnego syna wyciągi fortepianowe i opracowania różnych utworów w księgarni muzycznej u koszalińskiego drukarza Hendessa.
W 1853 roku rodzina Lorenzów przeprowadziła się do Szczecina. Młody Karl Adolf Lorenz został uczniem Gimnazjum Mariackiego, gdzie uczęszczał na lekcje muzyki Carla Loewego. Bardzo ważne były też dla niego prywatne lekcje harmonii i kontrapunktu, które pobierał u innego szczecińskiego kompozytora i dyrektora muzycznego, Heinricha Triesta.
Po zdaniu egzaminu dojrzałości studiował od jesieni 1857 roku w Berlinie filologię i muzykę. Przyczynił się do tego w dużym stopniu ówczesny nadburmistrz Szczecina, Carl Hering (pełnił urząd w latach 18481869), który zapewnił młodemu muzykowi mieszkanie w Berlinie na czas studiów. U berlińskiego profesora muzyki Siegfrieda Dehna Lorenz pobierał lekcje kontrapunktu i fortepianu, lekcji kompozycji udzielał mu u Friedrich Kiel, ceniony wówczas pedagog muzyczny (jego uczniami byli m.in. Zygmunt Noskowski i Ignacy Jan Paderewski). W Berlinie Lorenz studiował także filozofię – studia zakończył dysertacją pt. "Die Katharsis des Aristoteles in seiner Definition der Tragödie" ("Katharsis Arystotelesa w jego definicji tragedii").
W roku 1865 uzyskał tytuł dyrektora Towarzystwa Muzycznego oraz funkcję organisty Kościoła Mariackiego w Stralsundzie jednak już wkrótce (17 września 1866) został wybrany w Szczecinie miejskim dyrektorem muzycznym (städtischer Musikdirektor), następcą Carla Loewego, który pod koniec życia wyjechał do Kilonii. Działalność w Szczecinie rozpoczął od założenia szczecińskiego Towarzystwa Muzycznego (Stettiner Musikverein). Z myślą o poszerzeniu repertuaru stworzonego przez siebie zespołu, zaczął komponować dzieła wokalne i wokalno-instrumentalne. Przełomem w jego karierze był koncert połączonych chórów szczecińskich który odbył się na zamku 11 września 1879 roku w obecności samego cesarza Wilhelma I. Sukces ten otworzył przed nim elitarne salony muzyczne bogatego mieszczaństwa.
Przyjaźń z konsulem Heegewaldem przyniosła miastu inny pożytek – razem zainicjowali budowę Domu Koncertowego (Konzerthaus), który został otwarty w 1884 roku. Dzięki temu w Szczecinie zaczęto organizować koncerty z większym rozmachem. Powstały wówczas oratoria ( „Otto der Grosse”, „Die Jungfrau von Orleans”), kantaty ( m.in. „Dem Kaiser Heil”, „Golgotha”, Hymne an die Kunst”), dzieła orkiestrowe (Symfonia Es-dur, „Wariacje symfoniczne”, „Fantazja orkiestrowa”, „Uwertura uroczysta”) oraz opery ( „Irrungen”, Harald und Theano”, „Ingo”). Niektóre z tych dzieł były wielokrotnie wykonywane. Był także autorem muzyki kameralnej, utworów fortepianowych i organowych oraz pieśni a capella. O popularności muzyki Lorenza w Niemczech świadczyły liczne wykonania i wydania drukiem około stu opusów jego partytur. Zdolności organizacyjne, dyrygenckie i twórczość Lorenza doceniła Królewska Akademia Sztuki w Berlinie, mianując go w 1885 roku profesorem muzyki. W 1893 roku został dyrygentem koncertów symfonicznych w Domu Koncertowym w Szczecinie.
Utwory wokalno-instrumentalne Lorenza były również znane i wykonywane w koszalińskiej katedrze. Podczas wieczornych występów w kościele koszalińskim wykonywano wspaniałe dzieła, m.in. Bacha, Haydna i Lorenza oratorium „Światło”. W 1910 roku Carl Lorenz przeszedł na emeryturę, lecz nadal był aktywnym muzykiem w środowisku szczecińskim.
W 1885 roku został mianowany królewskim pruskim profesorem muzyki i w tej funkcji aktywnie działał w Szczecinie przez 44 lata, do roku 1910, kiedy odszedł na emeryturę. Wśród jego obowiązków znajdowało się kształcenie nauczycieli muzyki, prowadzenie wizytacji i inspekcji w szkołach i pełnienie funkcji organisty w kościele farnym św. Jakuba. W tym też roku władze Koszalina, uznając jego zasługi dla życia muzycznego w kraju i w Koszalinie, nadały mu tytuł honorowego obywatela miasta. Jego imieniem nazwano jedną z ulic miasta (obecnie ulica Moniuszki). Zmarł 3 marca 1923 r. w Szczecinie.

Twórczość

Spuścizna kompozytorska Carla Adolfa Lorenza jest obszerna i zróżnicowana. Znajdują się w niej zarówno pełnospektaklowe dzieła sceniczne i koncertowe, jak też drobne utwory okolicznościowe i edukacyjne. Choć twórczość Lorenza popadła po jego śmierci w zupełne zapomnienie, to dziś niektóre jego utwory (zwłaszcza organowe) próbuje się przywracać do życia koncertowego.

Spis dzieł opusowanych Lorenza:

  • Op. 1: (niezachowane)
  • Op. 2. 2 śpiewy uroczyste na chór męski na święto Schillera na Uniwersytecie berlińskim.
  • Op. 3: Polonez na fortepian.
  • Op. 4: 2 Duety na sopran i alt.
  • Op. 5: Aria na alt O weint um sie.
  • Op. 6 : Pieśń Gretchen am Spinnrad (Małgorzata przy kołowrotku).
  • Op. 7: 3 utwory fortepianowe Wie es euch gefällt (Jak wam się podoba).
  • Op. 8: 3 walce na fortepian.
  • Op. 9: 3 pieśni na 1 głos solowy.
  • Op. 10: sonata fortepianowa B-dur.
  • Op. 11: Die Pommern bei Gravelotte (Pomorzanie pod Gravelotte), pieśń.
  • Op. 12: Trio na klarnet, skrzypce i wiolonczelę
  • Op. 13: 2 duety na sopran i alt.
  • Op. 14 a) Nauka wstępna dla szkół.
    • b) Dwa chóry mieszane ze zbioru Glasbergera.
    • c) Ojcze Nasz oraz liturgia.
    • d) Utwory na chór trzygłosowy ze zbioru wschodniopruskiego.
    • e) Utwory na chór trzygłosowy dla szkół.
  • Op. 15: 2 tercety na głosy kobiece z fortepianem.
  • Op. 16: Motet Herr bleib bei uns (Panie, zostań z nami).
  • Op. 17: Skarga Ingeborgi, pieśń.
  • Op. 18: 3 utwory na chór mieszany.
  • Op. 19: 2 utwory orkiestrowe : In der Dämmerung (Wśród zmroku), Frühlingsjubel (Święto wiosenne).
  • Op. 20: Oratorium Otto der Große (Otton Wielki).
  • Op. 21: 2 utwory na chór mieszany.
  • Op. 22: Nokturn na skrzypce, fisharmonię i harfę.
  • Op. 23: 2 tercety na głosy kobiece.
  • Op. 24: 2 tercety na głosy kobiece.
  • Op. 25: Hymn do Sztuki na inaugurację Domu Koncertowego (Konzerthaus).
  • Op. 26: Parafraza fortepianowa pieśni Stille Sicherheit (Cicha pewność).
  • Op. 27: Fantazja fortepianowa (utwór młodzieńczy).
  • Op. 28: 4 pieśni na sopran i fortepian.
  • Op. 29: 4 pieśni na sopran i fortepian.
  • Op. 30: Oratorium Winfried.
  • Op. 31: Andante na orkiestrę.
  • Op. 32: Twe Riemels, pieśni do słów Fritza Reutera (1888).
  • Op. 33: Chór Ich geh den Waldessaum.
  • Op. 34: Frühlingssehnen (Tęsknota wiosenna) na chór męski.
  • Op. 35: Oratorium Krösus (Krezus).
  • Op. 36: 3 tercety na głosy kobiece.
  • Op. 37: 3 motety.
  • Op. 38: 3 utwory na chór trzygłosowy.
  • Op. 39: 4 pieśni na chór mieszany
  • Op. 40: Irrungen , opera wg powieści Theodora Fontany.
  • Op. 41: 4 pieśni – opracowanie na chór.
  • Op. 42: Tercety a capella
  • Op. 43: Deutsche Jugend (Niemiecka młodzież), kantata
  • Op. 44: Oratorium Jungfrau von Orleans (Dziewica Orleańska)
  • Op. 45: Odpowiedź, pieśń.
  • Op. 46: 2 pieśni na chór mieszany.
  • Op. 47: Feierkläge, 2 utwory na chór męski.
  • Op. 48: Ut’n Knick, 6 pieśni.
  • Op. 49: Dem Kaiser Heil (Chwała Cesarzowi), kantata.
  • Op. 50: Harald und Theano (Harald i Theano), opera.
  • Op. 51: 3 tercety na głosy kobiece a capella.
  • Op. 52: Abendfrieden (Spokój wieczorny) na fisharmonię, fortepian i trio smyczkowe.
  • Op. 53 – 55: Utwory organowe (preludia i postludia).
  • Op. 56: 2 utwory na chór męski.
  • Op. 57: 2 utwory religijne na chór mieszany.
  • Op. 58: 2 religijne śpiewy solowe.
  • Op. 59: 3 preludia uroczyste na organy i puzon.
  • Op. 60: Die Ozeaniden (Oceanidy), na chór męski z towarzyszeniem orkiestry.
  • Op. 61: 2 kolędy na chór mieszany.
  • Op. 62: Toccata i fuga na organy.
  • Op. 63: 3 opracowania Ojcze Nasz i 3 motety chorałowe.
  • Op. 64: Treue (Wierność), kantata.
  • Op. 65: Golgota, oratorium
  • Op. 66: Utwór koncertowy f-moll na organy.
  • Op. 67: Fantazja na tematy z opery Parsifal Wagnera.
  • Op. 68: 2 pieśni pogrzebowe na chór męski.
  • Op. 69: 3 utwory na chór męski.
  • Op. 70: Kolęda na głos solowy.
  • Op. 71: 2 utwory organowe
  • Op. 72: 4 utwory organowe
  • Op. 73: Idylla na fortepian
  • Op. 74: Symfonia Es-dur.
  • Op. 75: Fantazja i utwór koncertowy na organy.
  • Op. 76: 2 pieśni.
  • Op. 77: 5 pieśni.
  • Op. 78: Preludium i fuga na fortepian.
  • Op. 79: Utwór koncertowy (Konzertsatz) e-moll na organy.
  • Op. 80: Das Licht (Światło), oratorium.
  • Op. 81: Preludium na organy.
  • Op. 82: 2 utwory na chór męski.
  • Op. 83: Pieśń nabożna na dwugłosowy chór żeński.
  • Op. 84: Pieśń nabożna na dwugłosowy chór żeński.
  • Op. 85: Melodia na skrzypce i fisharmonię.
  • Op. 86: Motet na 5 głosów.
  • Op. 87: Fantazja organowa.
  • Op. 88: 3 utwory nabożne.
  • Op. 89: Kanon i barkarola na fortepian
  • Op. 90: Kolęda.
  • Op. 91: 3 pieśni nabożne na chór żeński.
  • Op. 92: Melodia na skrzypce i organy.
  • Op. 93: 2 utwory na chór męski.
  • Op. 94: Ambrozjański śpiew pochwalny.
  • Op. 95: 5 fug na fortepian.
  • Op. 96: Lutherkantate (Kantata Lutrowa).
  • Op. 97: 3 pieśni na głosy kobiece.
  • Op. 98: Temat z wariacjami na orkiestrę.
  • Op. 99: 2 dua na 2 skrzypiec i organy.
  • Op. 100: 2 dua na skrzypce, wiolonczelę i organy.
  • Op. 101: 2 fantazje organowe
  • Op. 102: Opracowanie Bachowskich utworów instrumentalnych.
  • Op. 103: Opracowanie dwóch utworów instrumentalnych J.S. Bacha.
  • Op. 104: 3 fantazje na organy i instrumenty smyczkowe.
  • Op. 105: Schwannengesang (Łabędzi śpiew)
  • Op. 106: Pieśni.

Następcą Carla Adolfa Lorenza na stanowisku organisty kościoła św. Jakuba i dyrektora muzycznego Szczecina był Ulrich Hildebrandt.

Bibliografia

  • Małgorzata Wozaczyńska. Carl Adolf Lorenz. W: Kompozytorzy szczecińscy. Red. Eugeniusz Kus, Mikołaj Szczęsny i Edward Włodarczyk. T. 1. Szczecin 2003, s. 207–218.
  • "Musik in Pommern". H. 8 (1939), s. 162–167.
  • Eckhard Wend. Stettiner Lebensbilder. Köln – Weimar – Wien, 2004, s. 324-325.




IES64.png
Autorzy opracowania: Wojciech Kral i Tomasz Wojciechowski