Cmentarz żydowski (Banie)

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
200px-Obiekt zabytkowy znak.svg.png nr rej. nr 1267 z dnia 12 września 1994[1]

Geolokalizacja: 53.106263,14.659359

Cmentarz żydowski w Baniach - ulokowany był około 1 km na północ od miasta, w pobliżu miejsca gdzie Gartenstraße (obecnie ulica Ogrodowa) łączyła się z Birkenweg (obecnie ulica Brzozowa)[2] Zajmował niewielki obszar na okolicznych łąkach. Otoczony był niskim murem kamiennym i obsadzony drzewami. Został założony prawdopodobnie w XVIII wieku. O jego istnieniu w tym okresie zaświadcza najstarszy zachowany nagrobek z 1741 roku. W tym czasie oficjalnie w mieście mieszkały tylko dwie rodziny żydowskie.

Po wprowadzeniu w 1812 roku edyktu Fryderyka Wilhelma III zapewniającego żydowskim mieszkańcom Prus prawa obywatelskie ich liczba w mieście szybko zaczęła wzrastać, np. w roku 1871 w Baniach mieszkały już 103 osoby wyznania mojżeszowego[3] Cmentarz został zdewastowany w latach 30. XX wieku przez zwolenników hitleryzmu. Po II wojnie światowej zarastał, a na jego terenie ubywało marmurowych macew, które przetrwały okres nazistowski. W latach 60. XX wieku można było na nim zobaczyć jeszcze kilkanaście nagrobków, w kolejnych latach stopniowo ich ubywało. W latach 90. wycięto większość otaczających go drzew. W 2007 roku władze gminy Banie podjęły decyzję o uporządkowaniu i zabezpieczeniu kirkutu wpisanego do rejestru zabytków w 1994 roku[4] Oczyszczono teren i jesionową aleję dojazdową. Na cmentarzu wyeksponowano zachowaną granitową macewę z 1741 roku z hebrajską inskrypcją oraz kilka ocalałych późniejszych nagrobków i ich pozostałości. Przed wejściem została ustawiona tablica informacyjna w trzech językach – polskim, angielskim i niemieckim.

Przypisy

  1. Wojewódzki rejestr zabytków, w: Biuletyn Informacji Publicznej Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Szczecinie [online] [Przeglądany 10.08.2013] Dostępny w: http://wkz.bip.alfatv.pl/strony/menu/9.dhtml
  2. Barran Fritz. Städte-Atlas Pommern. Leer, 1989, s. 29.
  3. W tym czasie Banie miały 3043 mieszkańców. Patrz:Gemeinden und Gutsbezirke der Provinz Pommern und ihre Bevölkerung, Berlin 1874, s. 32-33.
  4. Opęchowski Mirosław, Cmentarze żydowskie na Pomorzu Zachodnim. Stan zachowania, problemy konserwatorskie, [w:] Żydzi i ich sąsiedzi na Pomorzu Zachodnim w XIX i XX wieku, red. M. Jaroszewicz, W. Stępiński, Warszawa 2007, s.387.

Bibliografia

  • Barran, Fritz. Städte-Atlas Pommern. Leer, 1989.
  • Gemeinden und Gutsbezirke der Provinz Pommern und ihre Bevölkerung. Berlin, 1874, s. 32-33.
  • Opęchowski, Mirosław. Cmentarze żydowskie na Pomorzu Zachodnim. Stan zachowania, problemy konserwatorskie. W: Żydzi i ich sąsiedzi na Pomorzu Zachodnim w XIX i XX wieku. Red. M. Jaroszewicz, W. Stępiński. Warszawa, 2007, s. 377-395.
  • Salinger, Gerhard. Zur Erinnerung und zum Gedenken. Die einstigen jüdischen Gemeinden Pommerns. T. II. New York, 2006.

Linki zewnętrzne



Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Anna Bartczak