Cmentarz żydowski (Białogard)

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Cmentarz żydowski w Białogardzie został otwarty w 1823 roku na terenie ok. 0,7 ha zakupionym przez gminę żydowską od białogardzkiego kuśnierza Johanna Friedricha Stoedtke za 18 talarów. Został ulokowany na południe od miasta, przy Polziner Chaussee (obecnie ul. Połczyńska). W Białogardzie mimo niechęci władz miejskich już w połowie XVIII wieku mieszkało kilkanaście osób pochodzenia żydowskiego, a w następnych dziesięcioleciach było to około 30 osób. Prawdopodobnie do czasu utworzenia białogardzkiego kirkutu zmarłych wyznawców judaizmu chowano na cmentarzu w Płotach. W pierwszej połowie XIX wieku, gdy Żydzi uzyskali prawa obywatelskie w Prusach, w Białogardzie ich liczba wzrosła do około 150 osób (przy prawie 4 tys. mieszkańców miasta). Do gminy należeli także wyznawcy religii mojżeszowej mieszkający w okolicznych wsiach: Lipiu (Arnhausen), Byszynie (Boissin), Toporzyku (Bramstädt), Białogórzynie (Bulgrin), Podwilczu (Podewils), Bierzwnicy (Reinfeld), Rzecinie (Retzin), Tychówku (Tychow), Popielewie (Groß Poplow) i Rąbinku (Klein Rambin) oraz Tychowie (Groß Tychow). Stąd wynikała konieczność powiększenia obszaru cmentarza. W 1862 roku władze miejskie przekazały gminie nieodpłatnie sąsiednią działkę, by umożliwić powiększenie obszaru kirkutu. Także w tym celu w 1869 roku dokupiono niewielki teren od Johanna i Louise Ristow. Gmina białogardzka najliczniejsza była w 1880 roku, kiedy należało do niej ponad 280 osób. W kolejnych latach liczba ta systematycznie malała – w roku 1895 było to tylko 148, a w 1930 już tylko 112, co stanowiło niespełna 1% ludności miasta. Nekropolia została zdewastowana w 1938 roku podczas Nocy Kryształowej (9/10 listopada). Nie wiadomo, kiedy z terenu cmentarza wywieziono macewy, jeszcze w połowie lat. 90 XX wieku można było odnaleźć tam fundamenty nagrobków. Obecnie teren jest nieogrodzony. W 2009 roku na terenie cmentarza została ustawiona tablica informacyjna umieszczona tam przez osobę prywatną, pragnącą upamiętnić żydowską społeczność Białogardu (już nieistniejąca)[1]. W Muzeum w Koszalinie znajdują się zachowane fragmenty dwóch granitowych macew.

Przypisy

  1. Szerzej o inicjatywie i dyskusji, która się wokół niej rozwinęła można przeczytać na portalu Głosu Koszalińskiego. Zob. Kultura żydowska w Białogardzie. Urzędnicy nie pomogli W: GK 24.pl [online]. [Przeglądany 25 września 2013].

Bibliografia

  • Karta ewidencyjna cmentarza. Koszalin 1990. W: Archiwum Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Szczecinie. Delegatura w Koszalinie.
  • Barran Fritz. Städte-Atlas Pommern. Leer 1989.
  • Gemeindelexikon für die Provinz Pommern. Berlin 1908.
  • Opęchowski Mirosław. Cmentarze żydowskie na Pomorzu Zachodnim. Stan zachowania, problemy konserwatorskie. W: Żydzi i ich sąsiedzi na Pomorzu Zachodnim w XIX i XX wieku. Red. M. Jaroszewicz, W. Stępiński. Warszawa 2007, s. 377-395.
  • Salinger Gerhar. Zur Erinnerung und zum Gedenken. Die einstigen jüdischen Gemeinden Pommerns. T. 2, New York 2006.

Linki zewnętrzne



Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Anna Bartczak