Cmentarz Centralny

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Skocz do: nawigacja, szukaj
Cmentarz Centralny
Cmentarz Centralny
Dawna nazwa Cmentarz Główny [1]
Nazwa niemiecka Hauptfriedhof (1901-45)
Dzielnica Zachód
Powierzchnia 167,8 ha
Data założenia 6 grudnia 1901
Projektant Wilhelm Meyer-Schwartau
Zobacz Cmentarz Centralny na mapie.
200px-Obiekt zabytkowy znak.svg.png nr rej. nr 1066 z dnia 16 czerwca 1985[2]

Geolokalizacja: 53.415876,14.513626

Największy cmentarz w Polsce, a trzeci w Europie, oficjalnie otwarty dnia 6 grudnia 1901. Wzorowany na nekropoliach Hamburga i Wiednia. Obecnie zajmuje powierzchnię: 167,8 hektara. Od założenia cmentarza spoczeło tu ponad 300 tys. zmarłych. Obecnie jest jednym z najpiękniejszych parków przyrodniczych naszego Miasta. Cmentarz jest zarządzany przez Zakład Usług Komunalnych.

Historia

Wielki rozwój miasta i powiększenie liczby mieszkańców w związku ze zniesieniem twierdzy w Szczecinie w roku 1873 r., spowodował konieczność wyznaczenia i zorganizowania wielkiego cmentarza komunalnego. Szereg nowych, dzielnicowych cmentarzy założonych w XIX w. było już przepełnionych. W dniu 7.XI.1899 r. władze miejskie podjęły decyzję w tej sprawie. Wybrano tereny o funkcji rolniczej w płd-zach. części miasta, pomiędzy drogami prowadzącymi do Berlina i Neubrandenburga, ograniczone linią kolejową. 6.XII.1901 r. nastąpiło otwarcie. Cmentarz rozplanowano z wielkim rozmachem na docelowej powierzchni 153 ha, co stawiało go wśród trzech największych nekropolii w Europie (Ohlsdorfer Friedhof w Hamburgu o pow. 200 ha, Wiener Zentralfriedhof o pow. 198 ha). Generalny projekt założenia i część wschodnią (o pow. 64 ha) opracował znakomity szczeciński architekt Wilhelm Meyer-Schwartau. Był on także autorem głównej kaplicy (1901-1906) oraz kompleksu budowli przy głównej bramie (1901-1903). Autorem projektu kwater urnowych był pierwszy dyrektor cmentarza Georg Hannig. On też aż do 1928 r. zagospodarowywał cmentarz. Do 1918 r. na cmentarzu pochowano 57 tys. zmarłych, i zagospodarowano część wschodnią i środkową. Następnie wg proj. G. Hanniga i pod jego kierunkiem zaczęto zagospodarowywać część zachodnią cmentarza. Prace te kontynuował kolejny dyrektor cmentarza Herbert. W 1925 r. do kaplicy głównej dobudowano krematorium. W latach 1927-28 powstała modernistyczna kaplica w części zachodniej(rozebrana w 1984 r.). Po 1945 r. pochówki polskie przeprowadzano na terenach wolnych, następnie stopniowo likwidowano kwatery starsze. W strukturę cmentarza włączono dawny cmentarz garnizonowy oraz tereny wojskowe. Obecnie powierzchnia cmentarza przekroczyła 160 ha. Kompozycja przestrzenna cmentarza jest wybitnym dziełem architektury krajobrazu pow-stałym w ciągu kilku dziesięcioleci na terenie bogato ukształtowanym fizjograficznie o nieregularnym obrysie kształtu parceli. Założenie szczecińskie nawiązuje do nekropolii hamburskiej, oparte jest na łączeniu różnorodnych krajobrazów ogrodowych powiązanych w części wschodniej układem owalnych alei. Główną monumentalną oś założenia tworzy tara-sowy układ parterów z basenem prowadzący od kaplicy głównej w kierunku zachodnim do granicy cmentarza. Część środkowa, zajmująca wąski obszar, łączy części zachodnią i wschodnią, z symetrycznym układem kwater w odniesieniu do głównej osi kompozycyjno-widokowej. Kształt nieregularnej zachodniej części wyznaczają dolinki biegnących równolegle do siebie strumieni: Cichej Wody i Jasnej Wody (prostopadłych do głównej osi). Równolegle do nich biegną główne drogi, powiązane prostopadłymi alejkami bocznymi, wyznaczającymi regularne prostokątne kwatery grzebalne. Kompozycję przestrzeni tego wielkiego cmentarza-ogrodu, układ sieci drożnej i kwater buduje starannie zakomponowana roślinność. Skład drzewostanu obejmuje 125 gatunków (stan z 1984 r.), wg inwentaryzacji z lat 1955-58 na terenie cmentarza występowało ok. 360 gatunków drzew i krzewów w tym ponad 50 rzadko spotykanych.



Lapidarium

Lapidarium - utworzone w 2006 r. na terenie dawnego gaju urnowego - miejsca przeznaczonego w pocz. XX w. na pochówki całopalne. Projektantem założenia był pierwszy dyrektor cmentarza, Georg Hannig. Makietę gaju prezentowano w 1910 r. na światowej wystawie sztuki cmentarnej w Brukseli. Po 1911 r. teren na wzniesieniu przy torach kolejowych wypełnił się pochówkami i pomnikami. Wiele z nagrobków i elementów ” małej architektury” przetrwało do dzisiaj. W 2006 i 2007 r. odtworzono układ przestrzenny założenia, zrekonstruowano mostek i tzw. grzybek, czyli okrągły daszek z ławką, odnowiono zabytkową fontannę. Wzdłuż ścieżek ustawiono nagrobki, usunięte niegdyś ze swych dawnych miejsc w różnych zakątkach cmentarza. Projekt lapidarium sporządzili arch. Joanna Wojtecka, arch. Marzena Jaroszek i inż. Krzysztof Gołębiecki. Prace sfinansowano ze środków Gminy Miasta Szczecin i Zakładu Usług Komunalnych.



Zabytek

Obiekt wpisany do Wojewódzkiego Rejestru Zabytków pod numerem 1066 (decyzja Kl.III/5340/10/85 z dnia 16 czerwca 1985, nazwa na liście: Cmentarz Centralny).[2]

Przypisy

  1. Patrz pierwszy polski plan Szczecina z 1945/ 1946.
  2. 2,0 2,1 Wojewódzki rejestr zabytków, w: Biuletyn Informacji Publicznej Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Szczecinie [online] [Przeglądany 10.08.2013] Dostępny w: http://wkz.bip.alfatv.pl/strony/menu/9.dhtml
  • Cmentarz Centralny w Szczecinie [1]



Zobacz także