Cmentarz Turzyński przy ul. Noakowskiego

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Skocz do: nawigacja, szukaj
Cmentarz Turzyński
Cmentarz Turzyński
Nazwa niemiecka Torneyer Friedhof
Osiedle Turzyn
Adres ul. S.Noakowskiego
Powierzchnia ok. 7 ha
Wyznanie ewangelicki
Data zamknięcia 1928 r.
Stan obecny zlikwidowany, Park im. Stanisława Noakowskiego
Zobacz cmentarz na:
Mapa Google.
Google Street View.

Cmentarz Turzyński przy ul. Noakowskiego – nieistniejący cmentarz dawnej wsi Torney, obecnie Park im. S. Noakowskiego.

Historia cmentarza

mapa z 1873r., widoczny podział na starą i nową część cmentarza
mapa z 1911r.
mapa z 1938r.

Cmentarz wsi Torney (Turzyn) istniał już ok. 1815 r. między obecnymi ul. Jagiellońską i ul. 5 lipca. W 1846 r. podjęto decyzję o powiększeniu cmentarza w kierunku zachodnim, co potwierdzono protokołem z 1847 r. Na mapach starsza część cmentarza, w rejonie nieistniejącej wówczas ul. Noakowskiego, oznaczana jest jako Alte Kirchhof, zaś nowa część zachodnia – Neue Kirchhof. Od strony ul. Mickiewicza znajdował się dom inspektora cmentarza. W 1887 r. wytyczono ul. Noakowskiego, przez co starsza część cmentarza uległa częściowej likwidacji. W tym okresie teren cmentarza sięgał od ul. Jagiellońskiej do ul. Mickiewicza na północy i ul. Twardowskiego na zachodzie. W 1891 r. przy ul. Noakowskiego zbudowano dom dla grabarza. W czasie budowy linii kolejowej i przystanku Pogodno cmentarz przecięto tak, iż po zachodniej stronie torów zostały groby nad skarpą wykopu.

W 1897 r. w północno-wschodniej części nekropolii urządzono ogrodnictwo cmentarne. W tym samym roku wybudowana została neogotycka kaplica cmentarna, usytuowana w zachodniej części cmentarza, przy torach kolejowych. Posiadała ona dwuspadowy dach ze szczytem zdobionym sterczynami i blendami w elewacji frontowej, strzelistą wieżę oraz ostrołukowe, dwudzielne okna zwieńczone rozetą. W obiekcie tym w czasie II wojny światowej odprawiano raz w miesiącu nabożeństwa katolickie dla Polaków przymusowo zatrudnionych w Szczecinie.

W przeciągu niecałych 50 lat wykorzystano całą przestrzeń grzebalną i ze względu na brak możliwości jej powiększenia podjęto decyzję o stopniowej likwidacji nekropolii. Jeszcze pod koniec XIX w. przekształcono w park południową część cmentarza, w miejscu gdzie wybudowano szpital.

Cmentarz oficjalnie zamknięto w 1928r.,stopniowo tworząc park, lecz na mapach z lat 30-tych teren ten nadal nazywano Torneyer Friedhof.

Po wojnie, w latach 50-tych rozebrano zniszczoną kaplicę, zaś w 1960 r. uprzątnięto nagrobki i urządzono park im. Noakowskiego. W północno-wschodniej części dawnego cmentarza, w miejscu przedwojennego ogrodnictwa, powstał plac zabaw dla dzieci.

Pozostałością po dawnym Torneyer Friedhof, prócz starego drzewostanu, jest fragment betonowego muru ze słupkiem bramnym, który tworzył niegdyś wejście na teren cmentarza turzyńskiego od strony ul. Noakowskiego

Bibliografia

  • Agata Freindorf, Funkcje estetyczno – kulturowe ewangelickich cmentarzy Szczecina do 1945 roku, Szczecin 2010 [praca magisterska obroniona w IHiSM US]
  • Henryk Grecki, Cmentarze Szczecina - karty cmentarzy wykonane na zlecenie Biura Dokumentacji Zabytków i Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Szczecinie, Szczecin 1996
  • Marek Łuczak, Szczecin Turzyn, Szczecin 2011



IES64.png
Autor opracowania: Agata Freindorf