Cmentarz przy kościele św. Piotra i Pawła

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Cmentarz przy kościele św. Piotra i Pawła
Cmentarz przy kościele św. Piotra i Pawła
teren pocmentarny od strony północnej
Osiedle Stare Miasto
Adres Plac św. Piotra i Pawła
Powierzchnia 0,13 ha
Wyznanie ewangelickie
Data powstania XII-XIII w.
Data zamknięcia I poł. XIX w.
Zobacz cmentarz na:
Mapa Google.
Google Street View.


Cmentarz przy kościele św. Piotra i Pawła – nieistniejący obecnie cmentarz, funkcjonujący od średniowiecza przy kościele św. Piotra i św. Pawła

Historia cmentarza

zarys granicy cmentarza
kościół i cmentarz na sztychu Meriana
kościół i cmentarz na sztychu Brauna & Hogenberga
południowa część cmentarza wg miedziorytu z 1724 r.

Jednym z najstarszych i najdłużej funkcjonujących cmentarzy szczecińskich był cmentarz należący do kościoła św. Piotra i św. Pawła. Drewnianą budowlę świątyni wzniesiono w 1124 r., podczas misji chrystianizacyjnej Ottona z Bambergu. W latach 80 – tych XII w. przejęła go niemiecka gmina katolicka zostawiając Słowianom parafię pw. św. Piotra i św. Pawła. Już wówczas musiał powstać cmentarz przykościelny.

Niedługo później, podczas najazdu Duńczyków w 1189 r., świątynia została spalona i odbudowano ją w kolejnym stuleciu. Właśnie z XIII w., a dokładniej z 1263 r., pochodzi najstarsza wzmianka o cmentarzu, który wymieniany jest przy okazji negocjacji w sprawie utworzenia nieopodal Kolegiaty Mariackiej.

Od 1268 r. aż do 1800 r. chowano na nim również mieszkańców wsi Grabowo, Golęcin i Niemierzyn przyłączonych do parafii św. Piotra i Pawła przez biskupa kamieńskiego.

Generalna przebudowa świątyni miała miejsce w połowie XV w. Powstał wówczas obecny gotycki kościół z cegły z kryptą książęcą z wejściem od strony południowej.

Przylegający do niego cmentarz rozciągał się pierwotnie od obecnego Placu Solidarności na zachodzie, po ul. Wyszaka, przy Trasie Zamkowej na wschodzie.

W 1534 r. kościół św. Piotra i św. Pawła, jak i inne szczecińskie świątynie, przeszedł w ręce protestantów. Prawdopodobnie wówczas teren cmentarza został ogrodzony murem i utworzono nań kilka wejść, choć główna brama znajdowała się od strony wschodniej (co widać na sztychu Meriana oraz Brauna & Hogenberga).

Wraz z rozwojem przestrzennym Szczecina na przełomie XVIII i XIX w. zmianie uległa powierzchnia przykościelnej nekropolii. Jeszcze w czasach panowania szwedzkiego władza zażądała od parafii odstąpienia jej części pod budowę wartowni. Prawdopodobnie wówczas zmniejszono teren cmentarza od strony zachodniej. Na zachowanym miedziorycie Ch. Zickermanna z 1724 r. wyraźnie widać, iż rozciąga się on jedynie po stronie południowej i wschodniej. Dalsze rozmowy związane z zagospodarowaniem tegoż terenu prowadzone były już z władzą pruską.

W 1794 r. postanowiono zmniejszyć obszar cmentarza od strony wschodniej, tworząc w tym miejscu drogę łączącą centrum miasta z arterią nadodrzańską. Zmarłych chowano jeszcze przez kilka następnych lat na pozostałym obszarze cmentarza (ok. 0,13ha), po południowej i północnej stronie świątyni. Dopiero w 1844r. rozpoczęto porządkowanie tego terenu, ekshumując znajdujące się tu groby. Ostateczny kres cmentarza nastąpił w 1849 r., kiedy to zlikwidowano jego zachodnią część, przeznaczając zwolniony obszar pod budowę Teatru Miejskiego.

Od początku w podziemiach kościoła były krypty grobowe; w 1746 r. wymieniono istnienie 64 grobowców rodzinnych. Ostatni pochówek wewnątrz świątyni odbył się w 1804 r. Do dzisiaj wewnątrz świątyni zachowało się 21 płyt nagrobnych z okresu XVII i XVIII w, zaś niezbadane podziemia z kryptami mogą kryć wiele ciekawego, o czym świadczy odkrycie z 2009 r.

Zachowane płyty nagrobne w kolejności chronologicznej (lista niekompletna ?):

1. Franz Medowen z małżonką, zm. 1627
2. Płyta nagrobna z 1638 r.
3. Płyta nagrobna z XVII w.
4. Płyta nagrobna z 1 poł. XVII w.
5. Płyta nagrobna z 2 poł. XVII w.
6. Płyta nagrobna z 2 poł. XVII w.
7. Płyta nagrobna z 2 poł. XVII w.
8. Andreas, zm. 1666 r.
9. Joachim Dricheln, zm. 1667
10. Płyta nagrobna z 1672 r.
11. Balthazar Kansdorf, pastor, zm. 1674
12. Katherina Fleming(s) z małżonkiem, zm. 1674
13. Jacobi Wildenbergeri, malarz, zm. 1674
14. Caspar Walmuth, zm. 1675
15. Kammetiren, żeglarz, zm. 1676
16. Peter Brusemeister, zm. 1678 r.
17. Maria Margaretha Pfohlin, zm. 1761
18. Catherina Sophia Wohnin, zm. 1770

Bibliografia

  • Agata Freindorf, Funkcje estetyczno – kulturowe ewangelickich cmentarzy Szczecina do 1945 roku, Szczecin 2010 [praca magisterska obroniona w IHiSM US]
  • Henryk Grecki, Cmentarze Szczecina - karty cmentarzy wykonane na zlecenie Biura Dokumentacji Zabytków i Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Szczecinie, Szczecin 1996
  • Hellmuth Heyden, Die Kirchen Stettins und ihre Geschichte, Stettin 1936

Linki zewnętrzne



IES64.png
Autor opracowania: Agata Freindorf