Dawne domki profesorskie

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Skocz do: nawigacja, szukaj
Dawne domki profesorskie
Dawne domki profesorskie
Nazwa niemiecka Prediger- und Professorenhäuser
Lokalizacja Plac Żołnierza Polskiego 6- 11
Mariacka 26
Data budowy I poł. XVI wieku/XVIII wiek
[ Zobacz Dawne domki profesorskie na mapie.]
200px-Obiekt zabytkowy znak.svg.png nr rej. nr 15 z dnia 18 czerwca 1954[1]

Geolokalizacja: 53.427382,14.557303

Domki profesorskie (niem. Prediger- und Professorenhäuser); obecnie są to domy mieszkalne położone wzdłuż południowej pierzei Placu Żołnierza Polskiego pomiędzy ulicą Farną i Mariacką (Plac Żołnierza Polskiego 6- 11, Mariacka 26).

Historia

19 lipca 1739 roku król Prus Fryderyk Wilhelm I wydał rozkaz przebudowy budynków przylegających do południowej pierzei Białego Placu Parad włącznie z budynkiem Ekonomii położonym na narożniku z ulicą Mariacką. Budynki te, usytuowane przy późniejszym Placu Królewskim, określano nazwą ” Prediger-Häuser” (domy kaznodziejów) pod którą jeszcze w 1833 roku kryły się zabudowania Fundacji Mariackiej od numeru 816 (nieistniejący od 1931 roku budynek Königsplatz 12) do numeru 823 (Pl. Żołnierza 5).

Domy kaznodziejów

Zabudowania Fundacji Mariackiej przebudowane w latach 1740-42 (stan z 1799 roku)
A. - Königsplatz Nr. 816=12, widok od strony ulicy Farnej
B. - Kleine Domstraße Nr. 775-776=26-25, tj. Ekonomia i Audytorium oraz zachowane mury kościoła Mariackiego, widok od strony ulicy Mariackiej
C. - Kleine Domstraße Nr. 771=4, budynek dawnej wikarówki Kościoła Mariackiego
D. - Königsplatz Nr. 816=12-817=11-818=10-819=9-820=8-821-822=7-6, narożnik Kleine Domstraße Nr. 775=26, widok dawnych Domków Profesorskich od strony północnej

W okresie średniowiecza na tyłach muru miejskiego na miejscu obecnych ” Domków profesorskich” położone były domy kanonii zamieszkałe początkowo przez członków kapituły kościoła Mariackiego a potem profesorów Pedagogium Książęcego. Źródła wspominają o budynkach kanoników (curiae) na narożniku z ulicą Mariacką (na miejscu przyszłego budynku Ekonomii) i wzdłuż ulicy przymurnej aż do zabudowań zamku.

Budynek Ekonomii

Budynek Ekonomii (Oekonomie) został wybudowany mniej więcej w tym samym czasie, co Audytorium, czyli przed 1550 r. Mieścił w sobie niezbędne pomieszczenia do wspólnego stołowania i zarządzania majątkiem Pedagogium. Do realizacji tych zadań na urząd ekonoma wyznaczono w 1577 roku dotychczasowego pisarza kościelnego. [2]
Z rysunku sprzed przebudowy z roku 1739 wynika, że fasada budynku Ekonomii od strony ulicy Mariackiej miała nieregularny przebieg. Według opisu z 1710 roku jego długość wzdłuż ulicy wynosiła 24 metry a szerokość 12,70 m, natomiast w 1743 odpowiednio 25¼ i 16¼. Znajdujące się w jego północnej części drzwi, usytuowane pomiędzy oknami a wejściem do karceru, prowadziły do szerokiego korytarza. Na lewo od niego położone były pomieszczenia służbowe oraz pokój i sypialnia ekonoma, natomiast na prawo izba sądowa i archiwum, których okna, jak wszystkie na parterze były okratowane. Pomiędzy nimi a wielką salą wykładową położona była obszerna wspólna kuchnia, a obok, od strony podwórza trzy kolejne izby. Na podwórzu pierwotnie przylegał do budynku browar, w którym warzono piwo, a w przejściu pomiędzy Ekonomią a Wąskim Budynkiem wznosiła się piekarnia, którą zburzono w 1709 roku, oraz wąskie wejście do piwnicy, a w niej piwiarnia i spiżarnia. Od strony ulicy Mariackiej pod pomieszczeniem archiwum znajdowało się osobne wejście do karceru dla studentów i aresztu dla chłopów, oraz kolejne pod kuchnią do piwnicy na drewno opałowe, którym palono w piecu w wielkiej sali w Audytorium. Górna kondygnacja, podobnie jak w gmachu Audytorium służyła do przechowywania zboża. Otwór i kran służący do przemieszczania zboża znajdował się w ścianie szczytowej, która zachowała gotycki charakter do 1740 roku. W dachu umieszczonych było 17 otworów dachowych. W historii budynku wspomniano remont browaru w 1576, remont pomieszczeń archiwum w 1594, a poddasza do składowania zboża w 1595 i w 1618 roku. [3]

Porównanie zabudowy zespołu domków profesorskich przed i po przebudowie w latach 1740-1742;
stan: A - sprzed roku 1739; B - rok 1799

Wąski budynek

Budynek, zwany "Wąskim budynkiem" (Schmale Gebäude), stał na miejscu późniejszych budynków Königsplatz 6, 7, oraz połowy budynku Nr. 8. Mieściły się w nim m.in. pomieszczenia mieszkalne dla nauczycieli i uczni. W 1545 roku w domu Nr. 6 na górze mieszkał uczelniany kapelan, a w 1557 konrektor (dziekan). Na dole mieściła się sala wykładowa. Z kolei w 1580 r. mieszkał w nim dziekan i subrektor (wicedziekan). Budynek Nr. 7 i połówka Nr. 8 do 1545 roku znajdowały się dożywotnio w prywatnych rękach (ad vitae), potem określano je nazwą "domów parafialnych" (Pfarrhäuser). Z oficjalnej skargi z 1580 roku dowiadujemy się o brakach pomieszczeń dla nauczycieli, czego skutkiem była przebudowa tych zabudowań dokonana w 1585 roku. W tym czasie konrektor oraz subrektor przenieśli się do budynku Kolegium Jageteufla przy Kleine Domstraße 5, zwanego wówczas "Kolegium dla biednych dzieci" (Armen Kollegium). Obydwaj otrzymali potem mieszkania w przebudowanym ”"Wąskim budynku" [...]

Jego ponowna przebudowa nastąpiła w latach 1740-1742.

Domy profesorskie

Zanim przystąpiono do przebudowy w 1739 roku został wykonany projekt przez jednego z oficerów, J.F. Freunda, podlegającego budowniczemu twierdzy szczecińskiej G. Corneliusowi van Wallrawe.

Galeria

Zabytek

Obiekt wpisany do Wojewódzkiego Rejestru Zabytków pod numerem 15 (decyzja Kl.V-0/16/54 z dnia 18 czerwca 1954, nazwa na liście: domki profesorskie (zespół)) .[1]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Wojewódzki rejestr zabytków, w: Biuletyn Informacji Publicznej Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Szczecinie [online] [Przeglądany 10.08.2013] Dostępny w: http://wkz.bip.alfatv.pl/strony/menu/9.dhtml
  2. Ekonom w tamtych czasach miał szeroki zakres działalności; zarządzał m. in. uprawą roli (grunty rolne na szczecińskich polach miejskich /Stadtfelde, 1579/), stodołami i ogrodami przy Bramie Młyńskiej, zagrodą dla bydła przy ulicy Rosengarten, urządzeniami do połowu ryb (jazy rybne), dwoma łodziami rybackimi, tzw. ” Zeesen-Kahn” (ich nazwa pochodziła od dużej sieci łownej, zwanej ” Zeese” - polska nazwa ” ceza” ), oraz straganem mięsnym ” przy sukiennicach” (Wandhaus); zob. C. Fredrich, Die ehemalige Marienkirche in Stettin und ihr Besitz, T. 2 W: BSt NF Bd. XXIII, Stettin 1920, s. 33-34, tamże przyp. 2.
  3. C. Fredrich, Die ehemalige Marienkirche... op. cit., s. 35.

Bibliografia

  • Fredrich C., Die ehemalige Marienkirche in Stettin und ihr Besitz, T. 2 W: BSt NF Bd. XXIII, Stettin 1920.
  • Słomiński M., Makała R., Paszkowska M., Szczecin barokowy. Architektura lat 1630-1780. Szczecin 2000.

Linki zewnętrzne

Zobacz też



IES64.png
Autor opracowania: Jan Iwańczuk