Drzewo genealogiczne książąt pomorskich

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Skocz do: nawigacja, szukaj
Drzewo genealogiczne książąt pomorskich
Drzewo genealogiczne książąt pomorskich
Fragment dzieła
Autor Cornelius Krommeny
Lokalizacja Muzeum Narodowe w Szczecinie
Data powstania 1598
Materiał tempera, płótno


Drzewo genealogiczne książąt pomorskich – obraz ze zbiorów Muzeum Narodowego w Szczecinie.

Opis

Drzewo genealogiczne książąt pomorskich przedstawia 155 postaci z rodu Gryfitów panującego na Pomorzu Zachodnim przez ponad pięć stuleci aż do 1637 roku. Tło przedstawienia jest różowe, kompozycja pozioma. Pierwszy książę Świętobor uważany w XVI wieku za protoplastę rodu przedstawiony jest w pełnej figurze na tle postumentu z gryfem po lewej stronie. Od niego wyrasta główny pień dynastii. Pozostali książęta, wraz z żonami trzymającymi herby świadczące o ich pochodzeniu, ukazani są w półpostaciach. Wizerunki u podstawy drzewa, a więc z wieków najwcześniejszych są imaginacyjne, w dalszej części, im bliżej czasów współczesnych twórcy dzieła, nabierają cech portretowych. W białych polach i na banderolach zamieszczone są informacje biograficzne. W górnej i dolnej części pola obrazowego widnieją herby: Szczecina, Pomorza, Kaszubów, Wenedów, Barth, Wolgastu, Uznamu, Księstwa Rugijskiego i Gützkow. W górnym lewym rogu na białym polu cytowany jest tekst wstępu do opracowania Nicolausa von Klemptzena „Stammlinj und Genealogia Herzogs Philip I. von Pommern”[1].

Historia

Obraz został ukończony w 1598 roku. Jego twórcą był Cornelius Krommeny, nadworny malarz księcia meklemburskiego Ulryka III, którego żoną była księżniczka pomorska Anna, córka Filipa I. Przy opracowaniu swojego dzieła Krommeny korzystał ze wspomnianej wcześniej genealogii Filipa I napisanej przez Nicolausa von Klemptzena[2], genealogii autorstwa Wolfganga Jobsta z 1573 roku[3], oraz ryciny wg Martina Marstallera ukazującej drzewo genealogiczne, wydrukowanej w Barth w 1593 roku. Wiele podobieństw graficznych z obrazem Krommeny’ego wykazuje ponadto namalowane przez nieznanego autora drzewo genealogicznego Filipa I z 1555 roku.

Nie wiadomo kto był zleceniodawcą dzieła. Duże rozmiary obrazu oraz nietypowy poziomy bieg rozgałęzień drzewa mogą świadczyć, iż powstał z myślą o określonym wnętrzu w którymś z zamków książęcych w Szczecinie, Wolgast lub Barth.

Drzewo genealogiczne książąt pomorskich C. Krommeny, 1598

Pierwsza wzmianka w źródłach historycznych łączona z obrazem pochodzi sprzed 1637 roku. Mówi ona o tym, że Bogusław XIV nakazał powiesić w jednej z książęcych izb mieszkalnych szczecińskiego zamku duże malowane przedstawienie „pochodzenia” rodu książąt pomorskich, oprawione w złotą ramę. Po śmierci Bogusława XIV dzieło wraz ze spadkiem otrzymała Anna Croy siostra księcia. Po bezpotomnej śmierci jej syna Ernesta Bogusława Croya w 1684 roku zostało przekazane, wraz z pozostałościami książęcej kolekcji Gryfitów, w spadku Hohenzollernom i trafiło do archiwum pruskiego marszałka dworu w Berlinie. W XVIII wieku obraz przechowywany był w Bibliotece Królewskiej w Berlinie, a w XIX wieku w królewskim archiwum w berlińskim zamku. W 1909 roku dzięki staraniom mieszkańców Szczecina przekazano go do zbiorów szczecińskich. Od 1945 roku obraz znajduje się w kolekcji Muzeum Narodowego w Szczecinie.

Wymiary

Wys.: 190 cm, szer.: 693 cm.

Przypisy

  1. Rodowód i genealogia księcia Pomorza Filipa I, opublikowana w 1771 r. w zbiorze 4 ksiąg: „Nicolaus Klemzen vom Pommer-Lande und dessen Fürsten Geschlecht-Beschreibung in IV Büchern nach einer alten Handchrift herausgegeben”, Stralsund 1771, pod zmienionym w stosunku do rękopisu tytułem: Stamm=Linie der Pommerschen herzoge und der Rügischen Fürsten.
  2. Klempzen N., Stammlinj und Genealogia des Herzogs Philipps I, 1550
  3. Jobst W., Genealogia oder Stam und Geburtlinia der durchleuchtigen und hochgebornen Fürsten und Hertzogen in Pommern Stettin, der Cassuben und Wenden, auch in Rügen und Pommerellen; Frankfurt a. O. 1573.


Bibliografia

  • 1000 Jahre Mecklenburg. Geschichte und Kunst einer europäischen Region, Katalog zur Landesausstellung, Schloß Güstrow, 23. Juni – 15. Oktober 1995, Hrsg. J. Erichsen, Rostock 1995.
  • H. Bethe, A. Bethe, Alte Kunstwerke und Drucke, [w:] Sonderausstellung alter Kunstwerke, Urkunden und Drucke zum Gedächtnis an das 1637 erloschene Greifengeschlecht, Katalog, Pommersches Landesmuseum Stettin 15.03−15.07.1937, Stettin 1937, s. 1–26.
  • B. Dahlenburg, Bogislaw XIII. (1544−1606) und seine herzogliche Familie in der Bildnismalerei, [w:] Unter fürstlichem Regiment. Barth als Residenz der pommerschen Herzöge, Begleitbuch zur gleichnamigen Sonderausstellung; Katalog, Hrgs. M. Ehler, M. Müller, Vineta-Museum Barth 24.06−25.09.2005, Berlin 2005, s. 192–215.
  • Glińska, Niderlandyzm w sztuce Pomorza Zachodniego w czasach nowożytnych, [w:] Niderlandyzm w sztuce polskiej. Materiały Sesji Stowarzyszenia Historyków Sztuki, Toruń, grudzień 1992, red. T. Hrankowska, Warszawa 1995, s. 161–188.
  • Gräbner W., Ueber Ursprung und Art bildlicher Darschtelungen von Stammtafel und Ahnentafel. Mit besonderer Berücksichtigung der deutschen genealogischen Kunst des sechzehnten bis neunzehnten Jahrhunderts, Diss., Universität Jena, Görlitz 1902.
  • Heck K., Genealogie als Monument und Argument. Der Beitrag dynastischer Wappen zur politischen Raumbildung der Neuzeit, München–Berlin 2002.
  • Przewodnik po muzeach i izbach regionalnych / Führer durch pommersche Museen und Heimatstuben, red. G. Horoszko, Szczecin 2005.
  • Kunkel O., Rundgang durch die Schausammlungen des Provinzialmuseums Pommerscher Altertümer, “Monatsblätter der Gesellschaft für Pommersche Geschichte und Altertumskunde” 1928, Jg. 42, Nr. 6/7/8, s. 36 (116) – 54 (134).
  • Kunkel O., Rundgang durch die Schausammlungen. Urgeschichte, Volkskunde, Landesgeschichte, Stadtkultur, Kirchliche Kunst, Stettin 1929.
  • Lemcke H., Die Bau- und Kunstdenkmäler des Regierungsbezirks Stettin, Bd. 3, H. 14, Abt. 1: Das königliche Schloss in Stettin, Stettin 1909.
  • Kochanowska J., Szczecińska rezydencja książąt jako pomnik rodu, [w:] Zamek książęcy w Szczecinie, [E. Cnotliwy i in.] Szczecin 1992, 129−145.
  • Od Cranacha do Corintha. Malarstwo dawne ze zbiorów Muzeum Narodowego w Szczecinie / Von Cranach bis Corinth. Alte Malerei aus den Sammlungen des Muzeum Narodowe Szczecin, red. nauk. D. Kacprzak, R. Makała, A. Kolbiarz, kat. wyst., Muzeum Sztuki w Łodzi 14.12.2006–18.02.2007; Muzeum Narodowe w Szczecinie czerwiec–wrzesień 2007, Szczecin 2006.
  • Januszkiewicz B., Apoteoza Filipa II szczecińskiego, [w:] Mecenat artystyczny książąt Pomorza Zachodniego. Materiały z sesji Oddziału Szczecińskiego Stowarzyszenia Historyków Sztuki w Zamku Królewskim w Warszawie 21–22 listopada 1986 r., red. W. Filipowiak, B. Januszkiewicz, Szczecin 1990, s. 103–111.
  • Mueller J., Neue Beiträge zur Geschichte der Kunst und ihrer Denkmäler in Pommern, „Baltische Studien”, A.F., t. 28, 1878, s. 1–62, 149 –182, 245–275, 485–544.
  • Neumann C., David Chytraeus und die Kunst am Hofe Herzog Ulrichs zu Mecklenburg, [w:] David Chytraeus (1530−1600). Norddeutscher Humanismus in Europa. Beiträge zum Wirken des Kraichgauer Gelehrten, Hrsg. K.H. Glaser, S. Stuth, Ubstadt-Weiher 2000, s. 45−71.
  • Neuemann C., Die Renaissancekunst am Hofe Ulrichs zu Mecklenburg, Kiel 2009.
  • Neumann C., Dahlenburg B., Sieben Prinzessinnen. Versuch einer Identifizierung von Porträts aus dem Besitz der Universität Greifswald, „Pommern. Zeitschrift für Kultur und Geschichte“ 2002, Jg. 40, H. 3, s. 12–17.
  • Oelrichs J.C.C., Das gepriesene Andencken der Pommerschen Hertzoge, durch umständliche Erzählung ihrer eigenen gedruckten und ungedruckten Schriften, und der ihnen errichteten öffentlichen Denckmäler, vermittelst besonderer gedruckten Gedächtniss-Schriften, Bildnisse, Begräbniss-Müntzen etc. Bey Gelegenheit der 5ten hundertjähr. Jubelfeyer der St. Marien-Stifts-Kirchen zu Alten Stettin, Berlin 1763.
  • Saur Allgemeines Künstlerlexikon. Die bildenden Künstler aller Zeiten und Völker, Bd. 22: Courts-Cuccini, Leipzig 1999.
  • Sztuka na dworze książąt Pomorza Zachodniego w XVI–XVII wieku, red. W. Filipowiak, A. Gieysztor, B. Januszkiewicz, E. Kruszewska, katalog wystawy, Zamek Królewski w Warszawie wrzesień–listopad 1986, Muzeum Narodowe w Szczecinie grudzień 1986–marzec 1987, Warszawa–Szczecin 1986.
  • Werlich R.G., Barth als Herrschaftssitz, [w:] Unter fürstlichem Regiment: Barth als Residenz der pommerschen Herzöge; Begleitbuch zur Sonderausstellung, Vineta-Museum, Barth, 24. Juni - 25. September 2005, s. 36–55.
  • Złoty wiek Pomorza. Sztuka na dworze książąt pomorskich w XVI i XVII wiek. / Das goldene Zeitalter Pommerns. Kunst am Hofe der pommerschen Herzöge im 16. und 17. Jahrhundert, p. red. R. Makały, Szczecin 2013.




Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Justyna Bądkowska