Gryfici

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
(Przekierowano z Dynastia Gryfitów)
Skocz do: nawigacja, szukaj

Gryfici – jedna z najdłużej panujących w Europie (ponad 600 lat: od około 1046 do 1637) dynastii książęcych, wywodząca się spośród możnowładców współczesnego Pomorza Zachodniego. Jej nazwa pochodzi od herbu - Gryfa Pomorskiego, który od XII wieku był ich godłem rodowym i często widniał na godłach oraz w herbach należących do nich miast i ziem.

Najstarszy zapis historyczny mówiący o księciu pomorskim Siemomyśle (łac. Zemusil) pochodzi z 1046. [1].

Gryfici władali Pomorzem, a więc nadbałtyckimi terytoriami położonymi po obu stronach Odry. To powodowało, że w różnych okresach byli lennikami Polski oraz Cesarstwa Rzymskiego (Królestwa Niemieckiego). Księstwo Pomorskie było okresowo podzielone na dzielnice ze stolicami w Szczecinie, Wołogoszczy, Bardzie, Darłowie, Dyminie, Słupsku i Stargardzie Szczecińskim. Należy podkreślić, że ziemie Gryfitów siegały na zachodzie do Roztoku (niem. Rostock), a na wschodzie aż po Sławno (okresowo).

Ostatnim księciem Pomorza w linii męskiej był Bogusław XIV Towarzyski (ur. 31 marca 1580 w Bardo, zm. 10 marca 1637 w Szczecinie). Ostatnią władczynią z tego rodu była Anna de Croy (Gryfitka), córka Bogusława XIII. Zmarła 7 lipca 1660 roku w Słupsku. [2].

Ostatnim znanym przedstawicielem rodu Gryfitów był jezuita, Ernest de Croyengreif (zmarł bezdzietnie po roku 1680). Był nieślubnym synem (ale uznanym i uszlachconym) tytularnego biskupa kamieńskiego, księcia Rzeszy, Ernesta Bogusława de Croÿ i mieszczki, Doroty Levins z Roztoku.


Protoplaści Gryfitów

W rzeczywistości początki tej dynastii nie są znane i dlatego kilka sąsiednich narodów, w tym Polacy, próbowali dowodzić „stosownych” związków Gryfitów z własnymi rodami możnowładczymi, a nawet królewskimi. (Piastowie [3]) Między innymi Jan Długosz dowodził ich związków z małopolskimi Świebodzicami. Pewne jest natomiast, że na wczesnośredniowiecznym Pomorzu było kilka ośrodków o charakterze grodów książęcych (m.in. Gall Anonim „miastem królewskim” określił Białogard). Władanie nieznanych książąt zanotowano w źródłach z okresu podbojów Bolesława Krzywoustego w Kołobrzegu i Budzistowie oraz w Kamieniu Pomorskim.

Kronika Galla Anonima (napisana w 1113) wspomina imiona kilku książąt pomorskich:

Dość często przyjmuje się, aczkolwiek niezbyt pewnie udokumentowaną, genealogię wywodzącą Gryfitów od Siemomysła [6], którego synem miał być wyżej wspomniany Świętobor „kołobrzeski”, a dalej znani już lepiej bracia Warcisław I i Racibor I.

Istnieją słabo udowodnione hipotezy, że władcami Pomorza mogli być także:

Za pewnego założyciela dynastii Gryfitów uważa się księcia Warcisława I. Został on odnotowany w dokumentach historycznych jako władca Pomorza, wspólnie z Raciborem I, w roku 1124. Gdy został zamordowany (1135) w Stołpiu nad Pianą (niem. Stolpe). [7] - władzę po nim przejął brat Racibor I, który do swojej śmierci (1155) sprawował opiekę nad nieletnimi synami Warcisława – Bogusławem I (początkowo objął władztwo nad Księstwem Szczecińskim, a następnie także dymińskim) i Kazimierzem I (objął Księstwo Dymińskie przy podziale Pomorza po śmierci Racibora I).

Dynastia Gryfitów

Nad całym Pomorzem panowali:

Po 1220 Księstwo Pomorskie ulega rozbiciu na mniejsze księstwa (okresowo jednoczone), z których najważniejsze były Księstwo Wołogoskie i Księstwo Szczecińskie. Całością Księstwa Pomorskiego władali:

W 1295 księstwo podzielono na szczecińskie i wołogoskie (które ulegały dalszym podziałom). Zjednoczonym w roku 1478 Księstwem Pomorskim władali:

W 1532 Księstwo Pomorskie znów zostaje podzielone – do 1625

Linia szczecińska Gryfitów

Przypisy

  1. Edward Rymar: Rodowód Książąt Pomorskich. Książnica Pomorska, Szczecin 2005, s. 77, ISBN 83-87879-50-9
  2. Edward Rymar: Rodowód Książąt Pomorskich. Książnica Pomorska, Szczecin 2005, s. 474 – 476. ISBN 83-87879-50-9
  3. Edward Rymar: Rodowód Książąt Pomorskich. Książnica Pomorska, Szczecin 2005, s. 37-89, ISBN 83-87879-50-9
  4. Edward Rymar: Rodowód Książąt Pomorskich. Książnica Pomorska, Szczecin 2005, s. 89. ISBN 83-87879-50-9
  5. Thomas Kantzow: Pomerania – Kronika pomorska z XVI w., T. I (Księga 1 i 2). Wyd. Uniwersytet Szczeciński, Archiwum Państwowe, Szczecin 2005, s. 113, 119-120. ISBN 83-89341-18-2
  6. Jan M. Piskorski (red.): Pomorze Zachodnie poprzez wieki. Zamek Książąt Pomorskich, Szczecin 1999, s. 33. ISBN 83-910291-0-7
  7. Stolpe (Stołpie nad Pianą) (dostęp: 18.07.2012)
  8. Tadeusz Białecki (red.): Encyklopedia Szczecina, T1 (A-O), Wyd. US-Instytut Historii, Szczecin 1999, s. 217, ISBN 83-87341-45-2
  9. Założył linię książąt szczecińskich; zob. E. Rymar, Rodowód Książąt Pomorskich. Książnica Pomorska. Szczecin 2005, 170.


Bibliografia

  • Białecki T., (red.): Encyklopedia Szczecina. T. 1 (A-O). Wyd. US-Instytut Historii. Szczecin 1999.
  • Piskorski J.M., (red.): Pomorze Zachodnie poprzez wieki. Zamek Książąt Pomorskich. Szczecin 1999.
  • Rymar E., Rodowód Książąt Pomorskich. Książnica Pomorska. Szczecin 2005.
  • Kantzow T., Pomerania – Kronika pomorska z XVI w.. T. I (Księga 1 i 2). Wyd. Uniwersytet Szczeciński, Archiwum Państwowe. Szczecin 2005.

Zobacz też

Linki zewnętrzne



IES64.png
Autor opracowania: Wojciech Banaszak