Ulica Energetyków

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
(Przekierowano z Energetyków)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ulica Energetyków
Śródmieście
Ulica Energetyków
Widok z Trasy Zamkowej
  Nazwa pełna Energetyków
  Inne nazwy Łasztowa (do 1965 r.)
  Nazwa niemiecka Große Lastadie
  Osiedle Międzyodrze-Wyspa Pucka
  Dzielnica Śródmieście
  Długość (m)[i] 813,9
Zobacz ulicę na:
Mapa Google.
Google Street View.
Interaktywny Plan Miasta Szczecin.

Ulica Energetyków (niem. Große Lastadie), nazwa historyczna „Ulica Wielka Łasztowa”. Od połowy 1945 roku otrzymała nazwę ulicy Łasztowej, nawiązująca do jej nazwy historycznej, którą zmieniono w 1965 na nazwę „ulicy Energetyków”. [1] Przebiega przez wyspę Łasztownię pomiędzy Mostem Długim a Mostem Portowym.

Historia

Ulica Große Lastadie

Początkowo, w swoim pierwotnym kształcie, była to droga biegnąca w kierunku Dąbia od przeprawy przez Odrę w rejonie obecnego Mostu Długiego przez Międzyodrze aż do przeprawy przez Regalicę. W związku z gospodarczym wykorzystaniem wysepki przy Moście Długim, określanej początkowo „Małą Łasztownią” Kleine Lastadie, przebiegająca przez nią droga przyjęła nazwę „Wielkiej Łasztowej”. Przyległa do drogi zabudowa drewniana powstawała sukcesywnie. Już na przełomie XIII/XIV wieku musiała tutaj istnieć spora osada, skoro już w XIV wieku zbudowano dla jej mieszkańców początkowo kaplicę a następnie kościół pod wezwaniem Świętej Gertrudy. Świątynia, początkowo drewniana, w 1450 r., została przebudowana w konstrukcji ryglowej. Zamieszkująca ten teren ludność to byli przeważnie robotnicy zatrudnieni w porcie przy przeładunkach (tzw. tragarze) oraz w stoczni przy Duńczycy, a także wielu rybaków. Etnicznie była to początkowo ludność słowiańska. Do XVI wieku ulica cała ulica aż do rzeki Parnicy została zabudowana. Na obszarach za budynkami, które rozciągały się do Parnicy i Duńczycy, hodowano bydło. Pełno tu było ogrodów, łąk, stodół, obór i stajni, eksploatowano też istniejący drzewostan, wykorzystywany m.in. przy budowie statków. Potwierdzają to w pełni widoki miasta od zachodu Hogenberga i Kotego z przełomu XVI/XVII wieku.

Z większych budowli, obok spichlerzy na zboże, magazynów soli i śledzi, skupionych głównie wzdłuż brzegów Odry, wymienić należy przede wszystkim żuraw przeładunkowy. Nie wiadomo kiedy zbudowano to urządzenie. Bezpośrednie istnienie żurawia w porcie potwierdzone jest dopiero pod koniec XVI wieku, musiał on jednak powstać znacznie wcześniej, o czym świadczą źródła pośrednie z połowy XV wieku mówiące o zawodzie „obsługującego żuraw portowy” (Krahnführer) oraz o opłatach za korzystanie z tego żurawia. [2] Żuraw znajdował się przy samym brzegu Odry, tuż przy Moście Długim. Był to duży budynek, wewnątrz którego znajdowały się urządzenia obrotowe do manipulowania wysuniętą na zewnątrz belką ze zwisającą zeń liną służącą do podnoszenia towarów oraz masztów okrętowych. Więcej informacji o mieszkańcach ówczesnej ulicy Große Lastadie oraz istniejących tam budowlach i warsztatach pracy pochodzi z XVI w. Wiadomości te znajdują się w rejestrach drogowych (podatkowych), gdzie wymienia się wiele nazw miejscowych określających istniejące zabudowania, nazwiska właścicieli posesji, nazwy ciągów komunikacyjnych, bądź potocznych określeń konkretnych miejsc.

Ze widoku miasta Brauna/Hogenberga z przełomu XVI/XVII wieku wynika, że tuż obok Mostu Długiego, po południowej stronie ulicy Große Lastadie, znajdował się skład smoły, a nieco dalej miejska cieślarnia. W tym też czasie (przełom XVI/XVII w.) nastąpiło zasypanie południowo-wschodniego ramienia wodnego Odry, odcinającego Łasztownię od reszty Ostrowa Mieleńskiego. Widać to na kolejnym widoku Kote/Rollosa z początku XVII wieku. Północne ramię tego nurtu zasypano już w II poł. XVII w. i Łasztownia przestała być wyspą w pierwotnym kształcie.

Koszarowe budynki mieszkalne z czasów Fryderyka Wielkiego (1729 - 1738)

Po włączeniu Szczecina do Prus (1721) również i na Łasztowni wszczął się ruch budowlany. Wzniesiono tutaj szereg budynków użyteczności publicznej oraz domów mieszkalnych. Późniejszy wygląd ulicy Wielkiej Łasztowej datuje się właśnie z tego okresu. Murowane budynki mieszkalne zastąpiły dawną, przeważnie drewnianą zabudowę i wznoszono je według przyjętego jednolitego planu, stąd też posiadały charakter koszarowy. Pod względem urbanistycznym ulica Große Lastadie uległa jednak korzystnym przekształceniom. Przeważała zabudowa parterowa, najwyżej jednopiętrowa. W latach 1723-1726 na prawym brzegu Odry, tuż przy Moście Długim, na miejscu dawnych domów mieszczańskich usytuowano plac magazynowy tzw. Packhof, służący pruskiemu urzędowi akcyzy państwowej. Obok Packhofu wzniesiono na miejscu dawnych zabudowań cła książęcego, a potem króla szwedzkiego dom poboru podatków zwany Domem Królewskiej Akcyzy i Licencji (niem. Konigliche Akziser- und Lizenzenhaus). Budynek stał w tym miejscu aż do 1907 r. i wraz z Packhofem ustąpił miejsca obecnemu gmachowi Urzędu Celnego. Z innych budowli wymienić należy Bramę Parnicką i Bramę Kozią umieszczone w fortyfikacjach ziemnych, otaczających wówczas teren Łasztowni. Zaś przy skrzyżowaniu ulicy Große Lastadie z Kirchenstraße umieszczono siedzibę sądu ławniczego, przeniesioną z parceli Große Lastadie Nr. 50, położonej za skrzyżowaniem ulicy Spichrzowej (istniał tam od XVI w.) W 1729 na koszt rady miejskiej wzniesiono nowy budynek, w którym na pierwszym piętrze mieściła się sala sądu, natomiast w oficynie stanął budynek dla straży pożarnej. Budynek od ulicy miał czterosłupową kolumnadę, natomiast w budynku strażackim stały w pogotowiu: wielka sikawka, 40 wiader, 4 duże drabiny i 4 bosaki. Do zabudowań przylegał spory ogród.

Hansahaus, Große Lastadie Nr. 90-92

W II poł. XIX wieku, po zniesieniu fortyfikacji miejskich, znaczna część zabudowy ul. Große Lastadie uległa ponownej zmianie. Stare wysłużone domy zastępowano nowymi czynszowymi, szczelnie zabudowując wnętrza poszczególnych parceli. Z większych firm handlowych na uwagę zasługuje firma spedycyjna Leopolda Ewalda – Dramburg et Hertwig (1850), zajmująca się handlem winem (Große Lastadie Nr. 26/27). Pod nr 76 od 1888 roku w wynajętych pomieszczeniach kupiec Erich Mascow posiadał hurtownię wyrobów papierniczych i fabrykę torebek, a następnie poszerzył działalność o drukarnię, wykupując całą parcelę od spadkobierców Louisa Bötzowa. Było też szereg mniejszych (np. pod nr 34 działała mała fabryczka musztardy Klinkenberga). W innych budynkach mieściły się najrozmaitsze zakłady handlowe, gastronomiczne i usługowe, np. pod nr 56 znana apteka „Hanza” oraz Rysko-Szczecińskie Towarzystwo Żeglugowe, a pod nr 57 założone w 1854 biuro podróży Leopolda Ewalda. W budynku pod nr 90-92, noszącym nazwę Dom Hanzeatycki (niem. Hansahaus), oprócz siedziby Czesko-Morawskiej Spółki Akcyjnej Żegluga na Odrze (niem. Boehmischmahrische Oderschiffahrs-Akt. Gesellschaft), mieściło się jeszcze dwanaście różnych firm spedycyjnych, m. in. firma Cohrs & Ammé. Ostatnie trzy budynki w pobliżu mostu nad Parnica, przy skrzyżowaniu ul. Große Lastadie z Wallstraße, należały do kościoła katolickiego, pod nr 101 mieściła się gmina katolicka kościoła Chrystusa Króla, a pod nr 102/103 znajdował się sam kościół pod tym wezwaniem (jeszcze do niedawna mieścił się tam Komisariat Portowy Policji). Budynki te były często przebudowywane i unowocześniane. W początkach XX w. zmieniła się topografia zabudowy w rejonie Mostu Długiego. W latach 1904-1907 w miejscu wyburzonego starego Packhofu wzniesiono okazały gmach Urzędu Celnego dla towarów z kraju i zagranicy, który przetrwał szczęśliwie do naszych czasów.

W latach 1942-1944, w wyniku kilkukrotnych nalotów lotnictwa alianckiego na Szczecin, ul. Große Lastadie została doszczętnie zniszczona.

Czasy powojenne

Dawna ulica Großsse Lastadie w 1945 roku utrzymała nazwę ulicy Łasztowej. Stanowiąc główny trakt komunikacyjny do portu została najszybciej odgruzowana, a także uruchomiono na niej komunikację miejską. Z gmachów publicznych najmniej uszkodzony został obecny budynek Urzędu Celnego, z kolei w budynku przedwojennego domu marynarza przyległego do zniszczonego kościoła katolickiego Chrystusa Króla przy Moście Portowym umieszczono Komisariat Portowy MO, a od 1990 roku Policji. Pod koniec lata 50. XX wieku zabezpieczony został nieznacznie zniszczony przedwojenny kościół kościół św. Gertrudy.

Właściwe prace nad odbudową ulicy rozpoczęły się w latach sześćdziesiątych. W związku z poszerzeniem ulicy Wielkiej i Gdańskiej ulicę poszerzono o drugą jezdnię z wydzielonym torowiskiem tramwajowym, a jej poziom podniesiono, jednocześnie nadając jej we wrześniu 1965 roku nową nazwę ulicy Energetyków niszcząc z niewiadomych przyczyn kawałek historii miasta. [3] Wybudowano też nowy, poszerzony oraz znacznie podwyższony Most Portowy na Parnicy w ciągu obecnej ul. Gdańskiej, którego poprzednik wysadzony przez Niemców w kwietniu 1945 nazwano Mostem Żmogusa, a następnie zastąpiono mostem typu Baileyowskiego. Dojazdy do nowego mostu zostały umiejscowione na specjalnych nasypach. W ten sposób ul. Energetyków stała się nowoczesną i bezkolizyjną arterią komunikacyjną, łączącą ciąg poszerzonej ul. Gdańskiej ze Starym Miastem. Przekazano gminie ewangelickiej wyremontowany kościół św. Gertrudy, wraz z odbudowanym budynkiem nowej plebanii.

Restauracja „Bosmańska” w budowie, lata 60. XX w.

W dalszych latach pobudowany został gmach Przychodni Portowej, gmach siedziby przedsiębiorstw gospodarki morskiej oraz pawilon gastronomiczny z restauracją „Bosmańska”. [4] W latach sześćdziesiątych planowano wznieść przy ul. Łasztowej kilka wieżowców dla Polskiej Żeglugi Morskiej, projektu na szczęście nie zrealizowano. W połowie lat siedemdziesiątych ul. Energetyków została włączona w system komunikacyjny budowanej Trasy Zamkowej we wschodnim węźle Trasy, a ok. 2005 roku powstał projekt budowy ronda (do tej pory nie zrealizowany), w okolicy skrzyżowania z ulicą Świętego Floriana, które ułatwi wjazd do części komunalnej portu szczecińskiego. [5] Natomiast w gmachu przedwojennego urzędu celnego przy moście Długim znalazło się szereg instytucji związanych z gospodarką morską, m.in.: Przedsiębiorstwo Spedycji Międzynarodowej „C. Hartwig”, Żegluga Szczecińska, Rzeczoznawstwo i Kontrola Towarów w Obrocie Międzynarodowym „Polcargo”, Urząd Celny, Zarząd Gospodarki Wodnej. We wrześniu 2011 na wolnym placu obok Urzędu Celnego oddano do użytku halę, określaną nazwą tymczasowej siedziby Opery Szczecińskiej.


Przypisy

  1. Sz. Bursewicz, Nazwy szczecińskich ulic 1945-2004. Cz. 2: 1957-1991 W: Kronika Szczecina 2004. Nr 23, s. 81-112. Szczecin 2005, s. 19, przyp. 8; AP w Szczecinie, PMRN, sygn. 24, Protokół nr II z posiedzenia plenarnego MRN w Szczecinie odbytego w dniu 27 IX 1965, s. 140 i 167.
  2. Z matrykuły sporządzonej przez sekretarza miejskiego Eliasa Schlekera w 1564 roku, cytowanej przez Heinricha Berghausa, dowiadujemy się, że nowy budynek żurawia powstał w 1570 roku, czyli że wspomniany przez Wehrmanna Krahnführer obsługiwał starszy od niego o co najmniej o sto lat żuraw; por. F. Thiede, Chronik der Stadt Stettin, bearbeitet nach Urkunden und den bewährten historischen Nachrichten. Stettin 1849, s. 243, także M. Wehrmann, Geschichte der Stadt Stettin. Stettin 1911, s. 96, także H.K.W. Berghaus, Geschichte der Stadt Stettin, der Hauptstadt von Pommern topographisch-statistisch beschrieben nach allen Richtungen ihres politischen, bürgerlichen, merkantilischen und kirchlichen Lebens. Th. 2, Bd. 8. Berlin-Writzen/O 1875, s. 203.
  3. Sz. Bursewicz, Nazwy szczecińskich ulic 1945-2004... op. cit., s. 19.
  4. Obecnie Przychodnia Portowa została sprywatyzowana, a na miejscu restauracji Bosmańskiej zbudowano stację benzynową.
  5. Zob. artykuły w: Kurier Szczeciński, Która koncepcja zwycięży? Pięć dróg do Łasztowni (lw) z 9 lutego 2005 roku; także Koncepcja nr 3 - mostem na Łasztownię (lw, ArR) z 8 listopada 2013.


Galeria

Bibliografia

  • Thiede F., Chronik der Stadt Stettin, bearbeitet nach Urkunden und den bewährten historischen Nachrichten. Stettin 1849.
  • Berghaus H.K.W., Geschichte der Stadt Stettin, der Hauptstadt von Pommern topographisch-statistisch beschrieben nach allen Richtungen ihres politischen, bürgerlichen, merkantilischen und kirchlichen Lebens. Th. 2, Bd. 8. Berlin-Writzen/O 1875.
  • Wehrmann M., Geschichte der Stadt Stettin. Stettin 1911.
  • Bursewicz Sz., Nazwy szczecińskich ulic 1945-2004. Cz. 2: 1957-1991 W: Kronika Szczecina 2004. Nr 23, s. 81-112. Szczecin 2005.
  • Tadeusz Białecki, Ulice Łasztowni w: Kronika Miasta Szczecina 1989 - Portal sedina.pl.
  • Kurier Szczeciński, 2005-02-09, 2013-11-08.

Zobacz też

Dawne nazwy miejscowe na terenie Łasztowni

Linki zewnętrzne



IES64.png
Autor opracowania: Jan Iwańczuk