Ulica Farna

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
(Przekierowano z Farna)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ulica Farna
Śródmieście
Ulica Farna
Ulica Farna, widok od strony Placu Żołnierza Polskiego
  Nazwa pełna Farna
  Inne nazwy Subisława
  Nazwa niemiecka Große Domstraße
  Osiedle Stare Miasto
  Dzielnica Śródmieście
  Długość (m)[i] 242,1
Zobacz ulicę na:
Mapa Google.
Google Street View.
Interaktywny Plan Miasta Szczecin.
Ulica Farna 4.JPG

Ulica Farna (niem. Große Domstraße), nazwa historyczna „Ulica Wielka Tumska”. W 1945 roku otrzymała nazwę ulicy Subisława. W listopadzie 1955 roku w nawiązaniu do historii tego miejsca, przywrócono jej historyczną nazwę ulicy Farnej. [1]

Historia

Ulica Wielka Tumska

Nazwa ulicy Wielkiej Tumskiej (Große Domstraße), podobnie jak położonej obok ulicy Małej Tumskiej (Kleine Domstraße), pochodzi od średnio-górnoniemieckiego słowa „tuom” i łacińskiego „domus” określającego budynek kościelny, a związana jest z usytuowanym pomiędzy tymi ulicami kościołem farnym Najświętszej Marii Panny (Beatae Mariae), ufundowanym w 1263 roku przez księcia Barnima I.
Usytuowana po wschodniej stronie kościoła ulica Farna początkowo określana była w dokumentach, zresztą podobnie jak równoległa do niej ulica Mariacka, jako „ulica /usytuowana/ przy głównym kościele parafialnym /kościele farnym/” (platea summi, (1306, 1351), a także dumstrate (1324, 1465). Ta położona w Kwartale Młyńskim ulica w najstarszej księdze miejskiej tylko raz jeden występowała pod nazwą „wielkiej ulicy farnej” (maior platea summi) [2], ale również jako ulica „/położona/ obok fary przy wschodniej części cmentarza kościelnego” (apud summum prope cimiterium a parte orientali una ecclesie, 1373), oraz „/ulica położona/ z tyłu /kościoła/ Najświętszej Marii Panny” (achter S. Marien, 1401). Z czasem, mimo iż była nieco krótsza od równoległej doń ulicy Małej Tumskiej, określano ją nazwą ulicy „wielkiej ulicy kolegiackiej”, także „Wielkiej Tumskiej” (große Domstrate, 1509; Große Thum Straße, 1592; Große Thum Straß, 1625; die große Dom Straße, 1709; Große Duhmstraße, 1721; i ostatecznie Große Domstraße, 1811).
Z opisu kwartału Młyńskiego w katastrze szwedzkim z 1706 roku do obszaru ulicy Wielkiej Tumskiej należały parcele nr 112-111, 99-98, 137-148 oraz 120 położone z zachodniej strony ulicy, które wg informacji umieszczonej na planie miasta z 1721 roku, zawierającej spis właścicieli poszczególnych działek, nosiły kolejną numerację 286-285, 486-488, 283-275 oraz 264. [3] Parcele z wschodniej strony ulicy wg katastru szwedzkiego nosiły numeracje od nr 29-37 oraz 81-90, natomiast wg informacji z planu miasta z 1721 odpowiednio nr 412 oraz 309-291 oraz jedna b.n. przy murze miejskim. [4]

  • Kamienice mieszczańskie z drugiej połowy XVII wieku

Kataster szwedzki z 1706 roku zawiera m.in. rysunki kamieniczek mieszczańskich z drugiej połowy XVII wieku, w tym trzy z ulicy Wielkiej Tumskiej:

    • Große Domstraße 7 (Mühlenviertel Nr. 143), właścicielka - wdowa po drukarzu nazwiskiem Marker. Dwupiętrowa kamienica, na parterze mieściła się obszerna sień, kuchnia i dwie izby. Do piwnicy przylegała również piwnica mieszkalna z osobnym wejściem od ulicy.
    • Große Domstraße 12-13 (Mühlenviertel Nr. 29), właściciel - aptekarz Michel Linde. Na szkicu przedstawiona została fasada kamienicy od strony ulicy Szewskiej i jej widok od strony ulicy Farnej wraz z boczną oficyną. Piętrowy dom posiadał na parterze usytuowaną pośrodku dużą jasną sień, obok której z jednej strony mieściła się apteka, z drugiej kuchnia i cztery pomieszczenia. Na pietrze mieściło się sześc pomieszczeń mieszkalnych. Parcela posiadała duże podwórze. Obok stał mocno zniszczony w czasie oblężenia z 1677 r. gotycki dom, odbudowany do 1709 r.
    • Große Domstraße 14 (Mühlenviertel Nr. 31), właściciel - medyk doktor Müller. Dwupiętrowa kamienica z dziesięcioma pokojami. Ponad częścią mieszkalną usytuowano pięć poddaszy z drewnianymi podłogami na zboże. Na parterze mieściła się obszerna sień z dużym oknem obok wejścia do domu. Pod budynkiem mieściło się pięć pomieszczeń piwnicznych, w tym jedna z wejściem od ulicy. Parcela posiadała duże podwórze ze stajnią na cztery konie. Budynek został mocno zniszczony w czasie oblężenia z 1677 r.
Zmiany w numeracji Große Domstraße

Ciekawostki

  • W domu przy ulicy Farnej 1 urodziła się Sophie Friederike Auguste zu Anhalt-Zerbst (ur. 2.05.1729 - zm. 17.11.1796), późniejsza caryca Katarzyna II Wielka.
  • Przy ulicy Farnej 22, po przebudowie budynku, który wcześniej należał do hrabiego Ludwika v. Ebersteina-Naugarda, na przełomie XVI/XVII wieku usytuowana była książęca kancelaria księcia Bogusława XIII i jego następców, który przeniósł ją z tymczasowej siedziby położonej na terenie Dworu Opata na ulicę Farną w październiku 1604 roku. [5] Paul Friedeborn opisuje go jako budynek „wysokiego sądu” księcia Filipa II, przyozdobiony malowidłami i piękną inskrypcją na kamiennej tablicy: hoc palatium Deo et iustitiae. [6] Herman Hering podaje, że jeszcze w XVIII wieku budynek ten określano nazwą „Domu kanclerza Sternbacha” (Kanzler Sternbachsche Haus). [7]
Fragment dokumentu z nagłówkiem firmy Barnima Grüneberga

Przypisy

  1. Sz. Bursewicz, Nazwy szczecińskich ulic 1945-2004. Cz.1: Do roku 1956 W: Kronika Szczecina 2003. Nr 22, s. 119-152. Szczecin 2004, s. 27, tamże s. 28, przyp. 49.
  2. M. Wehrmann, Das älteste Stettiner Stadtbuch (1305-1352). Stettin 1921, s. 217, wpis nr 2393 z 29 sierpnia 1351 roku.
  3. Według ksiąg adresowych AB do 1856 – 816, 791-789, 679-672 oraz 622, natomiast wg AB po 1856 - Königsplatz Nr. 12, nr 1-11 oraz Kohlmarkt Nr. 11.
  4. Według ksiąg adresowych AB do 1856 – 623, 671-665 oraz 799-792, natomiast wg AB po 1856 – 12-27.
  5. P. Friedeborn, Historische Beschreibung der Stadt Alten Stettin in Pommern,: Sampt Einem Memorial unnd Außzuge etlicher denckwürdigen Geschichten, Handlungen und Verträgen, welche von zeit angenommenen Christenthumbs, innerhalb fünff hundert Jahren, daselbst begeben unnd etwan nützlich zu wissen. So dann auch Ein General Beschreibung des gantzen Pommerlandes: Fürstliche Stammlini der Hertzogen von Pommern, und Fürsten zu Rügen [...]. Gedruckt zu Alten Stettin: durch unnd in Verlegung S. Jochim Rheten Erben, 1613. Dritte Buch /Księga 3/, s. 26.
  6. Friedebornio Paulo, Descriptio urbis Stetinensis, topographica, historica, cum icone genium loci adumbrante conscripta in Dei sospitatoris laudem Iustam Patriae devotionem. Stetini 1624, rozdz. Arx Ducalis /tu strona dwudziesta tego rozdziału/.
  7. Hermann K. W. Hering, Beiträge zur Topographie Stettins in älterer Zeit, W: BSt AF Bd. X, H 1, Stettin 1844, s. 66, tamże przyp. 2); według szwedzkiego spisu katastralnego był to dom o numerze katastralnym 83 położony w Kwartale Młyńskim przy Große Domstraße w południowej części nie istniejącej obecnie parceli nr 22, zob. C. Fredrich, Die ehemalige Marienkirche in Stettin und ihr Besitz. T.1 W: BSt NF XXIII, 1920, s. 54.
  8. Zob. M. Wrzosek, Fotografia lotnicza z 1937 r. (14) Große Domstraße 24 W: Portal sedina.pl.

Galeria

Bibliografia

  • Friedeborn P., Historische Beschreibung der Stadt Alten Stettin in Pommern,: Sampt Einem Memorial unnd Außzuge etlicher denckwürdigen Geschichten, Handlungen und Verträgen, welche von zeit angenommenen Christenthumbs, innerhalb fünff hundert Jahren, daselbst begeben unnd etwan nützlich zu wissen. So dann auch Ein General Beschreibung des gantzen Pommerlandes: Fürstliche Stammlini der Hertzogen von Pommern, und Fürsten zu Rügen [...]. Gedruckt zu Alten Stettin: durch unnd in Verlegung S. Jochim Rheten Erben, 1613.
  • Friedebornio P., Descriptio urbis Stetinensis, topographica, historica, cum icone genium loci adumbrante conscripta in Dei sospitatoris laudem Iustam Patriae devotionem. Stetini 1624.
  • Hering H.K.W., Beiträge zur Topographie Stettins in älterer Zeit W: BSt AF Bd. X, Stettin 1844.
  • Fredrich C., Die ehemalige Marienkirche in Stettin und ihr Besitz. T.1 W: BSt NF XXIII, 1920.
  • Wehrmann M., Das älteste Stettiner Stadtbuch (1305-1352). Stettin 1921.
  • Die älteren Stettiner Straßennamen im Rahmen der älteren Stadtentwicklung – von Hugo Lemcke, zweite neubearbeitete Auflage von Carl Fredrich. Leon Sauniers Buchhandlung. Stettin 1926.
  • Bursewicz Sz., Nazwy szczecińskich ulic 1945-2004. Cz.1: Do roku 1956 W: Kronika Szczecina 2003. Nr 22, s. 119-152. Szczecin 2004.
  • Landesarchiv Greifswald, Rep. 6a, Bde. 68-71 Digitalisierte Aufnahme der Schwedischen Landesmatrikel (Text- und Beschreibungsbände).

Linki zewnętrzne



IES64.png
Autor opracowania: Jan Iwańczuk