Fibule ze Świelina

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Fibule ze Świelina
Fibule ze Świelina
Fot. G. Solecki, A. Piętak
Lokalizacja Muzeum Narodowe w Szczecinie
Data powstania poł. V w.n.e.
Materiał srebro, złoto


Fibule ze Świelina, gm. Bobolice, pow. koszaliński, woj. zachodniopomorskie (niem. Schwellin, Kreis Köslin)

Opis

Depozyt (skarb) złożony pierwotnie z czterech srebrnych, pozłacanych zapinek, z których do dziś zachowały się trzy. Zabytki te datowane są na poł. V w. n. e.

Dwie pierwsze zapinki tego depozytu to para fibul o rombowatej nóżce z krótką pochewką i wysokim półkolistym kabłąkiem. Główki zapinek maja formę półkolistej tarczki umieszczonej nad sprężynką, zdobionej na brzegu 5 kulistymi guzami ze złotej blachy. Fibule w okresie międzywojennym poddane zostały dość daleko idącym zabiegom konserwatorskim. Dokonano pełnej rekonstrukcji tarczki jednaj z zapinek, dodano również brakujące guzy, stąd nie wiadomo czy dzisiejsza konstrukcja obu fibul jest w pełni zgodna tą pierwotną. Długość zapinek wynosi 19,5 cm. Romboidalne nóżki fibul oraz półokrągłe tarczki zdobione są techniką głębokich nacięć w stylu Sjörup, wywodzonym z tradycji skandynawskiej i nadreńskiej. Kabłąki zapinek opatrzono natomiast aplikacjami ze srebrnego perełkowatego drutu. Obydwie opisane wyżej zapinki odpowiadają serii 2 grupy VI wg O. Almgrena, w odmianie paradnych blaszanych egzemplarzy typu naddunajskiego, zwłaszcza z obszarów nad Renem i środkowym Dunajem i górną Łabą. Na Pomorzu Zachodnim i w Skandynawii występują rzadziej.

Depozyt ze Świelina zwierał ponadto drugą parę zapinek, które określić możemy jako fibule typu Wiesbaden. Jedna z nich, zachowana fragmentarycznie, została odnaleziona w 2016 r. Jest to fragment kabłąka o długości 4,9 cm, z trzpieniem guza. Fibula pierwotnie posiadała zachowaną połowę zdobionej stopki, sprężynkę z cięciwą oraz guzy na główce i prawdopodobnie na końcach sprężyny. Drut na trzpieniu guza stanowi zapewne ślad po zabiegach konserwacyjnych. Zapinka zdobiona jest aplikacjami z perełkowatego drutu oraz ornamentem stempelkowym nawiązującym do stylu Sösdala.

Historia

Depozyt fibul znaleziony przypadkowo w 1904 r. w czasie budowy linii kolejki wąskotorowej ze Świelina do Bobolic. Omawiany skarb czterech zapinek ukryty był pod wielkim kamieniem. Do 1934 r. zabytki były w posiadaniu niejakiego Hintze, właściciela ziemskiego ze Świelina. Dopiero w lipcu 1934 r. informacja dotarła do Muzeum w Szczecinie za pośrednictwem dr. Schmidta z Koszalina, z zawodu rolnika. W tym samym miesiącu fibule przekazano do szczecińskiego muzeum. Wykonano także zabiegi konserwatorskie. Trzy z czterech zapinek były niemal kompletne, czwarta natomiast zachowała się w częściach.

Charakter skarbu ze Świelina nie jest jednoznacznie interpretowany. Określany bywa jako depozyt związany z obrzędowością. Zgodnie z tradycją skandynawską pełnić miałby funkcję substytutu wyposażenia pochówku. Zabytki znajdują się obecnie w zbiorach Działu Archeologii Muzeum Narodowego w Szczecinie.

Bibliografia

  • Bursche Aleksander, Machajewski Henryk, Rogalski Bartłomiej. Okres przedrzymski-okres wędrówek ludów – katalog zabytków. W: red. K. Kowalski, D. Kozłowska-Skoczka Zaginione-ocalone. Szczecińska kolekcja starożytności pomorskich. Szczecin 2012, s. 308-309.
  • Eggers Hans Jürgen. Ein Schatzfund der Völkerwanderungszeit von Schwellin, Kr. Köslin, „Beiheft zum Erwerbung- und Forschungsbericht“ 1935, s. 194–196.
  • Eggers Hans Jürgen. Grabfunde der Völkerwanderungszeit aus Pommern, „Baltische Studien“, N.F. 1959, 46, s. 28, nr 42.
  • Eggers Hans Jürgen, Bollnow Hermann. Vor- und Frühgeschichte des Kreises Bublitz. Stettin 1935, s. 39.
  • Godłowski Kazimierz. The Chronology of the late Roman and Early Migration Periods in Central Europe, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego” 11, 1970, Kraków, Plate XIII:38.
  • Godłowski Kazimierz. Kultura przeworska. W: red. J. Wielowiejski Prahistoria ziem polskich V. Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk 1981, s. 81, ryc. 13.
  • Kowalski Krzysztof, Kozłowska Dorota, Rogalski Bartłomiej. „Zaginione-ocalone”. Odkrycie zabytków archeologicznych ze szczecińskiej kolekcji starożytności pomorskich w Mołtowie, „Materiały Zachodniopomorskie, Nowa Seria” 12, 2016, s. 3162, ryc. 7:4.
  • Machajewski Henryk. Z badań nad chronologią dębczyńskiej grupy kulturowej w dorzeczu Parsęty. Poznań 1992, s. 229, tabl. XLI.
  • Machajewski Henryk. Pozłacane zapinki srebrne ze skarbu odkrytego w Świelinie (powiat koszaliński, woj. zachodniopomorskie). W: red. A. Bursche, K. Kowalski, B. Rogalski Barbarzyńskie Tsunami, Okres Wędrówek Ludów w dorzeczu Odry i Wisły, Warszawa-Szczecin 2017, s. 106.
  • Werner Joachim. Zu einer elbgermanischen Fibel des 5. Jahrhunderts aus Gaukönigshofen, Ldkr. Würzburg. Ein Beitrag zu den Fibeln vom „Typ Wiesbaden“ und zur germanischen Punzornamentik, „Bayerische Vorgeschichtsblätter“ 1982, 47, s. 233, nr 22;
  • Zeiss Hans. Ein Fibelfund des 5.Jh. aus Schwellin, Kr. Köslin (Pommern), „Germania“ 1937, 21, s. 34–41.

Linki zewnętrzne



Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: dr Bartłomiej Rogalski