Figura św. Ottona z Bambergu (Szczecin)

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Skocz do: nawigacja, szukaj


Figura św. Ottona z Bambergu
Figura św. Ottona z Bambergu
Fot. Grzegorz Solecki, Arkadiusz Piętak, 2010.
Autor nieznany warsztat pod wpływem sztuki Nadrenii
Lokalizacja Muzeum Narodowe w Szczecinie, ul. Wały Chrobrego 3, wystawa Magazyn Sztuki Dawnej, nr. inw. MNS/Szt/137
Data powstania ok. 1360–1370
Materiał piaskowiec,

225 cm.


Figura św. Ottona z Bambergu – kamienna figura biskupa Ottona z Bambergu, patrona Pomorza, pochodząca z dekoracji zabudowań wzgórza zamkowego w Szczecinie, wiązana z fundacją Barnima III.

Opis

Rzeźba wykonana jest w jednym bloku piaskowca (wys. 225 cm). Przedstawia niemal pełnoplastycznie opracowaną postać biskupa z panniselusem i księgą (lub fragmentem budowli – atrybutem świętego), stojącego na płaskorzeźbionej przyściennej konsoli z motywami figuralnymi, roślinnymi i heraldycznymi. Uznawana za przedstawienie św. Ottona, biskupa Bambergu, misjonarza, zwanego „Apostołem Pomorza”, który w latach 1124-1125 i 1128 schrystianizował Pomorze Zachodnie. Wiązana z fundacją Barnima III i zabudową wzgórza zamkowego. Motyw gryfa na zapince kapy biskupa i na herbie na konsoli potwierdza książęcy charakter fundacji.

Symbolika rzeźby odnosi do dzieła chrystianizacji. Powyżej herbu na konsoli ukazana jest siedząca para, której towarzyszą ukazani na bokach konsoli postać niewiasty i mężczyzny. Przedstawienie interpretowane jest jako mistyczne zaślubiny Chrystusa i Kościoła w towarzystwie pary książęcej lub wizerunki Warcisława I i jego żony Anastazji – książąt zasłużonych dla budowy Kościoła na Pomorzu z okresu misji Ottona, względnie fundatorów Barnima III z żoną Agnieszką w asyście dworu. Wolne przestrzenie na konsoli wypełniają liście i łodygi winnej latorośli. Od dołu konsola zawiera przedstawienia Lewiatana o otwartej paszczy.

Figura św. Ottona wmurowana w tzw. wieżę dzwonów na Zamku w Szczecinie, stan przed 1934 r., fot. Archiwum MNS.

Powstanie rzeźby początkowo wiązane było z budową kolegiaty św. Ottona w 1346 r. Ostatnio, ze względu na koncepcję rzeźby bliską rzeźbie praskiej oraz analogie stylistyczne z sarkofagiem św. Sewera w Erfurcie i dziełami strzechy budowlanej katedry w Kolonii (portal katedry zwany Bramą św. Piotra, figuralne przedstawienia konsoli w wieży zachodniej katedry, figura Marii z grupy Zwiastowania z kościoła w Altenberg) datowana jest na lata 1360–1370. Proweniencja artystyczna warsztatu, w oparciu o wspomniane analogie, wiązana jest ze środowiskiem Nadrenii. [1]

Historia

Pierwotna lokalizacja rzeźby nie jest znana. Figura wiązana była z fundacjami księcia Barnima III: dekoracją kolegiaty św. Ottona (z 1346 r.), względnie rekonstruowanej w murach obronnych wieżowej bramy prowadzącej na zamek i do kolegiaty od strony zachodniej, [2] w której miały się mieścić prywatna kaplica księcia i jego skarbiec. Po przebudowie zamku szczecińskiego (1573 r.) figura została prawdopodobnie przeniesiona do wnętrza renesansowego kościoła zamkowego. Wspomina o niej Filip Heinhofer odwiedzający kościół zamkowy w 1617 r. Przed 1840 r. została wmurowana w tzw. więżę dzwonów, od strony dziedzińca menniczego.[3] W 1934 r. zastąpiono ją kopią (rekonstruowaną) i przeniesiono do Prowincjonalnego Muzeum Starożytności Pomorza. Po II wojnie światowej znalazła się w zbiorach Muzeum Narodowego w Szczecinie.

Stan zachowania

Rzeźba jest silnie uszkodzona. Zniszczenia w partii głowy biskupa uniemożliwiają odczytanie rysów twarzy. Infuła jest znacznie wyszczerbiona, zaś atrybut trzymany w lewej ręce nie do zidentyfikowania (miniatura kościoła?). W prawej dłoni pozostałości pastorału w postaci panisellusa. Konsola najbardziej zniszczona jest po lewej stronie. Wizerunek mężczyzny siedzącego na przedzie zachował się cząstkowo. Uszkodzenia rzeźby mają charakter głównie mechaniczny, powstały zapewne w wyniku uderzenia lub runięcia obiektu. Ubytki polichromii i chropowatość powierzchni kamienia świadczą o destrukcyjnym działaniu czynników atmosferycznych, spowodowanych długotrwałym eksponowaniem obiektu na zewnątrz.

Przypisy

  1. Z. Krzymuska-Fafius, Rola kultu św. Ottona Bamberskiego w fundacjach Barnima III, [w:] Mecenat artystyczny książąt Pomorza Zachodniego. Materiały z sesji Oddziału Szczecińskiego Stowarzyszenia Historyków Sztuki w Zamku Królewskim w Warszawie 22–23 listopada 1986, red. W. Filipowiak, B. Januszkiewicz, Szczecin 1990, s. 18–19, 21–22; tejże, Uwagi o pochodzeniu statuy św. Ottona, [w:] Nie tylko archeologia. Księga poświęcona pamięci Eugeniusza „Gwidona” Wilgockiego, Szczecin 2006, s. 265–268.
  2. Z. Krzymuska-Fafius, Rola kultu…, op. cit., s. 10–12, 20–21.
  3. F. Kugler, Pommersche Kunstgeschichte, Stettin 1840, s. 177.


Bibliografia

  • Zofia Krzymuska-Fafius, Plastyka gotycka na Pomorzu Zachodnim, kat. zbiorów, Szczecin 1962, kat. 12, s. 41–42.
  • Zofia Krzymuska-Fafius, Rola kultu św. Ottona Bamberskiego w fundacjach Barnima III, [w:] Mecenat artystyczny książąt Pomorza Zachodniego. Materiały z sesji Oddziału Szczecińskiego Stowarzyszenia Historyków Sztuki w Zamku Królewskim w Warszawie 22–23 listopada 1986, red. W. Filipowiak, B. Januszkiewicz, Szczecin 1990, s. 7–28.
  • Zofia Krzymuska-Fafius, Uwagi o pochodzeniu statuy św. Ottona, [w:] Nie tylko archeologia. Księga poświęcona pamięci Eugeniusza „Gwidona” Wilguckiego, Szczecin 2006, s. 263-270.
  • Franz Kugler, Pommersche Kunstgeschichte, Stettin 1840, s. 177–178.



Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Kinga Krasnodębska