Franciszek I

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Skocz do: nawigacja, szukaj


Franciszek I
książę pomorski
brak zdjecia
Data urodzenia 24 marca 1577
Miejsce urodzenia Barth
Data śmierci 27 listopada 1620
Miejsce śmierci Szczecin
Narodowość pomorska


Franciszek I (1577-1620) - książę pomorski.

Życiorys

Urodził się 24 marca 1577 roku w Barth, ochrzczony został 28 marca tegoż roku. Był czwartym dzieckiem, a drugim synem Bogusława XIII i Klary Brunszwicko-Lüneburskiej (Clara von Braunschweig-Lüneburg). Imię otrzymał po dziadku ze strony matki – księciu Franciszku Brunszwicko-Lüneburskim (Franz von Braunschweig-Lüneburg, 1508-1548), który zmarł w wyniku infekcji rany stopy dwa miesiące przed narodzinami Klary. Franciszek wraz z bratem, Ernestem I Wyznawcą, był aktywnym propagatorem idei Marcia Lutra.

Bogusław XIII przykładał dużo uwagi do wychowania i wykształcenia swych synów. Franciszek dość wcześnie ujawnił pociąg raczej do zajęć rycerskich niż naukowych. Po raz pierwszy poza granice kraju wyruszył w czerwcu 1590 r., w towarzystwie stryja, księcia Ernesta Ludwika do Wolfenbüttel na dwór Henryka Juliusza Brunszwickiego, by powitać go wracającego z Danii wraz z poślubioną tam żoną, Elżbietą.

W 1592 r. Franciszek został koadiutorem biskupstwa kamieńskiego. W październiku 1593 r. towarzyszył swej siostrze Klarze Marii do Meklemburga, gdzie odbyły się jej zaślubiny z księciem Zygmuntem Augustem. 16 maja 1595 r. opuścił Szczecin rozpoczynając podróż kawalerską, w której towarzyszyła mu grupa szlachty pomorskiej: ochmistrz Caspar Flemming, Magnus Nollen, Hermann von Holle, Matzke von Borcke. Trasa wiodła przez Magdeburg, Norymbergę, Augsburg do Wiednia. Z Wiednia Pomorzanie wyruszyli do Pressburga i Gran (Esztergom/Ostrzyhom). Brał udział w oblężeniu twierdzy w Gran. Po zwiedzeniu Austrii i Karyntii pojechał do Italii. Wracał przez Szwajcarię, Genewę, Bazyleę, Strassburg, Spirę, Moguncję, Kolonię nad Renem, Hesję, Brunszwik i Lüneburg, w Barth był 28 kwietnia 1596 r. W drodze prowadził dziennik/sztambuch.

W 1596 roku reprezentował Jana Fryderyka na koronacji króla Danii Christiana IV. W podróży do Kopenhagi towarzyszyli mu: Caspar Flemming, Christoph von Neukirchen, Henning i Friedrich von Ostenowie, Adrian Rexin, Matzke von Borcke, Heinrich Fürst. Na duńskim dworze uczestniczył w turniejach zyskując uznanie i sławę. W 1600 r. towarzyszył księciu Janowi Fryderykowi w podróży do Wolgast, był też w orszaku, który przewoził do Szczecina ciało zmarłego księcia.

Reprezentował dwór w uroczystościach ślubnych księżniczki Elżbiety Magdaleny z księciem Kurlandii Fryderykiem (3 maja 1600 r.) i na uroczystościach pogrzebowych księcia meklemburskiego Zygmunta Augusta 8 października 1600 r. Był także obecny na ślubie swego ojca w maju 1601 roku w Sondenburgu z księżniczką Anną von Schleswig-Holstein-Sonderburg, oraz towarzyszył ojcu (13 lipca) i księciu Barnimowi XII (29 października) w czasie uroczystego hołdu stanów pomorskich.

25 września 1592 roku został uroczyście wprowadzony na urząd biskupa kamieńskiego w katedrze w Kamieniu, co było poprzedzone formalną elekcją. Jego rezydencją jako biskupa był Koszalin. W marcu 1604 roku przyjął hołdy stanów księstwa biskupiego i potwierdził im przywileje. Brał w tym udział jego ojciec, bracia i siostry oraz Klara Maria, księżna-wdowa meklemburska oraz księżniczka holsztyńska Maria. W maju 1604 roku odbył podróż - przez Gdańsk, Elbląg, Królewiec do Mitawy - do Kurlandii do kuzynki i jej męża. Wraz z książęcą parą kurlandzką był w Rydze 31 maja gościem hetmana Jana Karola Chodkiewicza. W Kurlandii zwiedził twierdzę w Memel i przez Królewiec wrócił na Pomorze. W 1605 roku towarzyszył ojcu odbierającemu hołdy stanów pomorskich.

W 1606 roku król Szwecji próbował uzyskać od Franciszka zgodę na werbunek 3000 ludzi i zakup 1000 koni, którymi miał też dowodzić, ale by nie prowokować króla Polski propozycję odrzucił. Brał udział w uroczystościach pogrzebowych swego ojca, Bogusława XIII (zmarł 7 marca 1606 r., pochowany w kościele zamkowym pod wezwaniem św. Ottona - 9 kwietnia 1606). W marcu 1607 roku uczestniczył w ślubie swego brata Filipa, na który przybył z grupą świetnie umundurowanych jeźdźców. 10 maja tegoż roku z Bogusławem XIV i Jerzym III asystował przy hołdzie stanów w Darłowie.

W lipcu 1607 roku udał się do Pragi na dwór cesarza Rudolfa w towarzystwie Georga von Wedla, Henninga Below, Matzke Borcke, Henninga Mildenitz, Petera Putkamera. Po drodze odwiedził brata, księcia Filipa w Kołbaczu (10 lipca). W Pradze spotkał się z cesarzem, potem podróżował po Czechach, udał się do Frankonii, Nadrenii, Wirtembergii, Göppingen (Wirtembergia), gdzie spotkał się z bratem Ulrykiem. Podróż obejmowała także Szwajcarię, Francję (był w Marsylii, Ceon, Paryżu, Bourdeux, La Rochelle, Bayonne), dotarł do Pirenejów nad granicę z Hiszpanią. Po zwiedzeniu Francji kontynuował podróż do Anglii, Szkocji i Niderlandów.

24 czerwca 1609 r. uczestniczył w inauguracyjnym nabożeństwie odprawianym przez superintendenta Adama Hameliusa w kościele zamkowym w Koszalinie, który nakładem znacznych kosztów odbudował.

W 1610 roku wraz z braćmi, macochą, siostrami: księżną Klarą Maria i księżniczką Anną, licznymi radcami i dworzanami pojechał do Drezna na swój ślub z księżniczką Zofią Saską, córką Chrystiana I, elektora saskiego i Zofii brandenburskiej. Uroczystości odbywały się w lipcu i w sierpniu 1610 r. W zorganizowanych z wielką pompą uroczystościach wzięli udział wysłannicy cesarza, królów, elektorów i książąt. 13 października 1610 roku wrócił z żoną do Bytowa, który miał być jej zabezpieczeniem posagu. W drodze na Pomorze młodej parze towarzyszyła teściowa, Zofia brandenburska oraz książę August. W 1611 roku w sierpniu uczestniczył w pogrzebie swego szwagra elektora saskiego Christiana II. W 1612 roku został zaproszony na chrzest dziecka elektora saskiego, udał się na uroczystość z żoną, wyruszając 28 marca z Koszalina. We wrześniu gościł w Koszalinie Filipa Juliusza, z żoną, Bogusława XIV i Jerzego. W 1613 roku ciężko zachorował.

W 1614 roku z żoną odwiedził w Szczecinie brata Filipa II. W tym samym roku musiał doglądać granicy z Polską niepokojonej przez konfederatów.

W 1615 roku uczestniczył w ślubie Bogusława i Elżbiety i odprowadzeniu ich do Darłowa. W 1616 r. - w pogrzebie Anny Szlezwicko-Holsztyńskiej, wdowy po Bogusławie XIII, „wdowy szczecineckiej swej ukochanej macochy”, w 1617 roku w pogrzebie księcia Jerzego.

Po śmierci Filipa II (1618 r.) przejął władzę nad Księstwem Pomorskim, zrezygnował wówczas na rzecz brata Ulryka z biskupstwa kamieńskiego. W wrześniu przyjmował hołdy stanów, w lutym 1619 r. na prośbę księcia Kurlandii Wilhelma jako rozjemca uczestniczył w rokowaniach kurlandzko-polskich. W marcu tegoż roku zwołał sejm, wydał wówczas między innymi ordynek o ślubach, pogrzebach chrzcinach i ubiorach (leges sumptuariae). W maju 1619 r. odwiedził swą ciotkę Erdmutę w Słupsku.

4 sierpnia 1619 r. urządził w Szczecinie wystawne wesele swej siostrze Annie, która wyszła za mąż za Ernesta, księcia Croy i Aerschot, hrabiego Fontenoy i Bayon. W sierpniu 1619 zarządził przegląd wojsk Księstwa (musterung) w Szczecinie, a dniach 15-25 listopada 1619 w miejscowości Poczernin (niem. Pützerlin).

3 listopada 1619 r. opublikował prawa Księstwa szczecińskiego, które opracowywane były przez 11 lat. W chwili wybuchu wojny w Czechach (1618 r.), został poproszony przez cesarza o pomoc, jednak postanowił pozostać neutralny i bezstronny i nie podjął żadnych działań. Początek wojny trzydziestoletniej i obawa o bezpieczeństwo państwa skłoniły księcia do zajęcia się sprawami obrony, w tym celu zwołał sejm do Ueckermünde na kwiecień 1620 r. Stanowisko Franciszka domagającego się podatków na dozbrojenie państwa nie znalazło poparcia stanów pomorskich.

W roku 1620 w styczniu jego przedstawiciel Paul von Damitz brał udział w sejmie (Kreistag) w Lipsku, debatującego m.in. nad sprawa obronności Saksonii i państw Górnosaskiego Okręgu Rzeszy (Obersächsischer Reichskreis).

W maju 1620 r. odwiedził w Wolgast kuzyna, księcia Filipa Juliusza, a w sierpniu gościł go z żoną w Szczecinie.

Zmarł w Szczecinie, 27 listopada między godziną 12 a 1 po południu. Śmierć uznano za niespodziewaną, książę wcześniej nie chorował, zasłabł nagle siedząc przy stole w czasie posiłku, 24 listopada o godzinie 10. Z początku nic nie zapowiadało tragedii, ale stan zdrowia szybko się pogarszał. Umierał w obecności żony i księcia Filipa Juliusza. Pogrzeb odbył się 17 stycznia 1621 roku, jego prochy spoczęły w kościele zamkowym pod wezwaniem św. Ottona w Szczecinie. Księstwo szczecińskie po jego śmierci odziedziczył młodszy brat – Bogusław XIV.

Franciszek był władcą lubiących ostentacyjny przepych, w młodości otrzymał dobre wykształcenie, ale nie przejawiał specjalnego zainteresowania nauką. Jako polityk był ostrożny, rozumiał zagrożenie, jakie mogła przynieść Księstwu wojna rozpoczęta w 1618 roku.

Do kultury masowej przeszedł w związku z procesem i wydanym za jego panowania wyrokiem śmierci na oskarżoną o czary Sydonię von Borck, ściętej w Szczecinie 28 września 1620 r. Rola księcia Franciszka w procesie nie jest wyjaśniona i wymaga, podobnie, jak cały proces, badań.


Bibliografia

  • Butovius J., Franciscus praedicans exultans & triumphans: drey christliche Trawr- und Leichpredigten, gehalten bei der fürstlichen Leiche und drauff folgenden christlichen Begängnis des Weyland Durchleuchtugen und Hochgebornen Fürsten und Herrn, Herrn Francisci I. Hertzogen zu Stettin ..., Alten Stettin, 1621
  • Rymar E., Rodowód książąt pomorskich, Szczecin 2005.
  • Wachowiak B., Pomorze Zachodnie w schyłkowej epoce feudalizmu (1464-1815), w: Historia Pomorza tom II cz. 1, pod red. G. Labudy, Poznań 1976.
  • Wehrmann M., Geschichte Pommerns. Bd. 2, Gotha 1921.
  • Wehrmann M., Geschichte der Stadt Stettin, Stettin 1911.

Zobacz też




Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Joanna Kościelna