Gocław

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Skocz do: nawigacja, szukaj
Gocław
Gocław
Gocław widziany od strony Odry
Nazwa niemiecka Gotzlow
Dzielnica Północ
200px-Commons-logo.svg.png

Gocław (niem. Gotzlow) – część miasta[1] Szczecina na osiedlu Golęcino-Gocław nad Odrą.

Historia

Widok na Gocław z Wieży Bismarcka

Gocław położony jest na zachodnim brzegu Odry w północnej części Szczecina. Od południa i zachodu graniczy z Golęcinem a od północy - z Glinkami. Jest to obszar zamknięty północną częścią ul. Światowida oraz ulicami: Koszalińską, Lipową i Narciarską, a także zawierający tereny ogrodów, rozciągające się na zachód od tych ulic aż do ul. Pokoju (dzisiejsze POD „Chrobry”) i tereny leśne. Pierwsze ślady obecności człowieka na tych ziemiach pochodzą już z neolitu, następne – z pierwszego tysiąclecia naszej ery. Dowodzą tego znalezione tu dwa miecze rycerskie z tego okresu, jeden ze zdobioną złotem rękojeścią (datowany na drugą połowę VIII wieku) a drugi, ze srebrną inkrustacją z IX wieku. W pierwszej połowie XIII wieku Gocław był własnością klasztoru cysterek ze Szczecina. W XIV wieku przeszedł w lenno rycerza Henniga. W 1371 roku, za kwotę 275 szczecińskich fenigów, Hennig sprzedał swój dwór rycerski wraz z ziemią w Stołczynie klasztorowi kartuzów z Grabowa. Podobnie jak karczmę w Kraśnicy oraz wsie Gocław i Glinki, jurysdykcję nad którymi przekazał zakonnikom. W 1372 roku książęta szczecińscy Świętobór III i Bogusław VII podarowali wsie Gocław, Glinki i Stołczyn kolegiacie św. Ottona w Szczecinie. Gocławianie utrzymywali się wówczas głównie z rybołówstwa, funkcjonował tu również młyn wodny nad potokiem. Aż do drugiej połowy XIX wieku uprawiali także winorośl na gocławskich wzgórzach. W 1692 roku zabudowa Golęcina skupiona była w rejonie dzisiejszych ulic Lipowej i Koszalińskiej, a wieś stanowiło 5 gospodarstw. Gdy w XIX wieku rybołówstwo przestało być głównym źródłem utrzymania mieszkańców (w 1833 roku było tam 11 zawodowych rybaków a w 1864 roku - już tylko jedna rodzina rybacka) rozpoczęto uprawę roli- głównie ziemniaków i żyta. Stopniowo zanikały uprawy winorośli, przekształcane na grunty orne. Rozwijało się sadownictwo. W 1863 roku na polu należącym do rentiera Rühlowa, na zboczu pomiędzy Golęcinem a Gocławiem, powyżej ul. Światowida odkryto złoże węgla. Właściciel kopalni Hirsch, który prawdopodobnie odkupił teren od Rühlowa, złożył podanie do Zarządu Kopalin w Halle o zezwolenia na eksploatację kopalni. 29 marca 1864 roku przeprowadzono badania, które wykazały istnienie tutaj złoża węgla brunatnego o miąższości 12 cali. Hirsch po otrzymaniu zezwolenia rozpoczął prace przygotowawcze. Nie znany jest jednak dalszy los tej kopalni. W latach 1896-1898 zbudowano linię kolejową Szczecin Główny - Jasienica, którą następnie w 1910 roku przedłużono do Trzebieży. Wpłynęło to na intensywny rozwój dzielnicy. Powstały liczne przedsiębiorstwa handlowe i przemysłowe. 1 grudnia 1900 roku Gocław liczył 709 mieszkańców, jesienią 1902 roku liczba mieszkańców wzrosła do 810 osób. Zasiedlanie i odbudowę dzielnicy rozpoczęto dopiero 4 października 1945 roku, kiedy to polskie władze przejęły ją z rąk sowieckich. 26 lutego 1946 roku polskiej administracji przekazano także nabrzeże Huk. W pierwszych latach powojennych trwało odgruzowywanie dróg i uruchomianie najmniej zniszczonych zakładów. 5 czerwca 1946 roku przywrócono połączenie tramwajowe Gocławia z centrum. Tramwaj kursował tylko do zniszczonego mostu przy ul. Druckiego-Lubeckiego, gdzie po pokonaniu pieszo tzw. Doliny Śmierci, można było przesiąść się na tramwaj kursujący do centrum Szczecina. Most odbudowano dopiero w 1950 roku. Funkcjonująca do dziś, na trasie biegnącej z Pomorzan do Gocławia, linia tramwajowa nr 6 została uruchomiona 22 grudnia 1952 roku. Na miejscu dawnych zniszczonych budynków i urządzeń Hedwigshütte utworzono wielki plac składowy o powierzchni 25750 m2. Nabrzeże przejęła Polska Żegluga na Odrze, uruchamiając tu ośrodek przeładunkowy węgla i rudy. Uporządkowany basen jachtowy służył początkowo jako baza dla kutrów patrolowych Marynarki Wojennej. Następnie przekształcony został w ośrodek sportów wodnych z przystanią dla jachtów, stanowiąc własność Zachodniopomorskiego Okręgowego Związku Żeglarskiego. Budynek Mariny Gocław to przedwojenna szkoła, położona przy dawnej ul. Szkolnej, przy basenie jachtowym. Po wojnie poprzez wyburzenie zniszczonej zabudowy oraz rozbudowę nowych budynków, granice dzielnicy uległy przemieszczeniu. Zrównana z ziemią środkowa część ul. Światowida spowodowała, iż Golęcino przysunęło się w stronę Gocławia. W październiku 2010 roku osiedle Golęcino, Gocław zamieszkiwało 3425 osób. Obecnie oferta rekreacyjno - turystyczna dzielnicy jest bardzo uboga, a starą zabudowę stopniowo się wyburza. W 2011 roku wyburzono opuszczone kamienice przy ul. Światowida 62 i Koszalińskiej 4 i 7 z powodu złego stanu technicznego budynków. Wyjątek stanowi restauracja „Jachtowa”, która zachowała się w niezmienionym stanie. Atutem dzielnicy są doskonałe walory krajobrazowe, dzięki pokrytym zielenią wzgórzom z górującą nad nimi Wieżą Bismarcka.

IES64.png Autor opracowania: Marek Łuczak

Komunikacja

Komunikacją z innymi częściami Szczecina zapewniają linia tramwajowa 6, linie autobusowe: 58, oraz 102 (przez dzielnice Stołczyn i Skolwin do Polic) oraz przelotowa nocna 526. Do 2002 r. czynna była dla przewozów pasażerskich także linia kolejowa Szczecin Główny - Police - w:Trzebież Szczeciński ze stacją Szczecin Gocław.

Przystań żeglarska

W Gocławiu znajduje się przystań żeglarska Marina Gocław z pobliskim hotelem i restauracją Jachtowa. W tej przystani cumują różnego rodzaju i wielkości jachty. Rzeka Odra stanowi dla nich linię wyjścia do Zalewu Szczecińskiego, Bałtyku i do jeziora Dąbie.

Wieża Gocławska (Bismarcka)

Do Wieży Bismarcka można dojść ulicą Narciarską, przecinającą dwa wzgórza. Wieża stoi na Wzgórzu Leśnym i widokową jest tylko z nazwy - obecnie nie jest dostępna dla zwiedzających. Wybudowana w 1921 roku miała na swojej koronie kamienne orły, zrzucone przez rosyjskie czołgi w 1948 roku. Do dziś leżą one między drzewami pobliskiego lasu. Jest malowniczym i monumentalnym elementem pobliskiego krajobrazu, podobnie jak oryginalna architektura budynków na nisko położonej ulicy Lipowej.\

Przypisy

  1. Gocław. W: Krajowy Rejestr Urzędowy Podziału Terytorialnego Kraju [on-line]. Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 2010-05-06].


Zobacz też