Golęcino

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Skocz do: nawigacja, szukaj
Golęcino
Golęcino
Widok na Golęcino i kościół
Dawna nazwa Golęcin
Nazwa niemiecka Frauendorf
Dzielnica Północ

Golęcino (niem. Frauendorf) - północna część miasta, położona wzdłuż brzegu Odry. Od południa graniczy z Bałdynkiem i Żelechową, od zachodu z osiedlem Bukowo, a od północy z Gocławiem.

Historia

Pierwotnie wieś Golęcino, była rozplanowana w układzie ulicówki wzdłuż ulicy Strzałowskiej. W XIX wieku, poprzez stale rosnącą liczbę zabudowań Golęcino połączyło się z Bałdynkiem położonym przy ulicach Wiszesława i Ziemowita. W ten sam sposób doszło na północy do połączenia z leżącą przy ul. Światowida tzw. Łąką Książęcą (niem. Herrenwiese) oraz z leżącymi przy ul. Pokoju zabudowaniami tzw. Bergquell. W XX wieku nastąpiło administracyjne scalenie tych dzielnic, tworzących kształt znanego nam dzisiaj Golęcina. Południową granicę Golęcina stanowiła ul. Ziemowita, a leżąca za nią olejarnia Stettiner Ölwerke należała już do Żelechowej. Granicę z Gocławiem stanowiły natomiast ulice: Pokoju i ul. Zielna, której przedłużenie przecinało ul. Światowida. Pierwsze znaleziska archeologiczne z Golęcina datowane są na okres neolitu. Ślady cmentarzyska oraz osady pochodzą z okresu kultury łużyckiej. Odkryto tu również fragmenty wczesnośredniowiecznych naczyń ceramicznych. Pierwotnie Golęcino była wsią właściciela Bartłomieja, położoną w granicach dzisiejszej ul. Strzałowskiej. W XIII wieku ofiarował on osadę klasztorowi cysterek w Szczecinie. Darowizna została potwierdzona w dokumencie księcia Barnima I z 25 lutego 1243 roku i przez księcia Bogusława IV w 1276 roku. W 1255 roku wieś dodatkowo płaciła dziesięciny biskupstwu w Kamieniu Pomorskim. W 1286 roku biskup kamieński Hermann, udzielił proboszczowi Kolegiaty Mariackiej prawa duchowej jurysdykcji między innymi nad kościołem w Golęcinie. 25 stycznia 1311 roku książę Otto I ofiarował klasztorowi cysterek ze Szczecina kilka wsi w tym Bałdynko i Golęcino (nazwa wsi zapisana w formie- Vrowendorp). Nadanie to zostało potwierdzone przez księcia Otto I w 1320 roku, a następnie w 1334 roku przez księcia Barnima III. 31 maja 1281 roku książę Bogusław IV zezwolił by klasztor przekazał 30 włók ziemi w Golęcinie w dożywotnie lenno Henrykowi von Zaynz (niem. Heinrich von Santzen) i jego żonie Zofii. W 1311 roku książę Otton I ponownie potwierdził przynależność Golęcina do klasztoru cysterek. W XIV wieku klasztor cysterek sprowadził kolonistów z Nadrenii, w celu założenia uprawy winorośli na stokach golęcińskich wzgórz. Pod koniec XVII wieku winnice te należały do szwedzkiego komisarza Klinkowstöma. Uprawę prowadzono na dużą skalę aż do XIX wieku. Najdłużej przetrwały winorośle na dzisiejszym Wzgórzu Kupały (niem. Elisenhöhe), gdzie w 1864 roku uprawiało je jeszcze czterech gospodarzy. W czasach reformacji wieś wchodziła w skład domeny książęcej. W tych czasach osada składała się z trzech pełnych gospodarstw rolnych o łącznej powierzchni 146 mórg. Mieszkali tu także liczni zagrodnicy oraz 20 zawodowych rybaków. W XVII w. Golęcino zaznaczone było na mapie Pomeranie Ducatus Tabula z 1635 roku pod nazwą Frauendorf. W 1692 roku zabudowa Golęcina skupiona była wyłącznie po obu stronach dzisiejszej ul. Strzałowskiej, a wieś stanowiło 26 gospodarstw. W XVIII wieku Golęcino zamieszkiwało 3 rolników, 10 rybaków, 7 miotlarzy i wytwórców koszyków, pastor, zakrystian i pasterz. Urzędnik celny z Łasztowni (niem. Lastadie) posiadał tu trzy pola. Po przeprowadzeniu w XIX wieku częściowego uwłaszczenia, obszar Golęcina znacznie się powiększył, tak że w 1833 roku obejmował 313 mórg ziemi, z czego 156 mórg stanowiły pastwiska. Liczba gospodarstw wzrosła do 14, a w 1864 roku do 42. W wyniku podziału pomiędzy rejencją a wsią, część gospodarstw stała się własnością chłopów. Ze względu na uzyskanie przez Golęcino charakteru miejskiego, ulicom zostały nadane nazwy a budynkom przydzielono numery. W 1864 roku w Golęcinie były 103 domy mieszkalne, 63 gospodarstwa i 1380 mieszkańców. W 1921 roku do Golęcina zostało oficjalnie włączone Bałdynko z ulicami Ziemowita i Wiszesława. Spośród większych gospodarstw rolnych funkcjonujących w 1939 roku w Golęcinie wymieniane jest tylko gospodarstwo Hermanna Pagel o powierzchni 21 ha, z czego 18 ha stanowiły grunty rolne i ogrody, 2,3 ha łąki i 0,7 ha tereny leśne. Hodowla obejmowała 7 koni, 12 sztuk rogacizny z czego 5 krów, 8 owiec i 7 sztuk trzody chlewnej. W 1939 roku Golęcino zamieszkiwało 7009 osób.

Okres II wojny światowej

W czasie II wojny światowej na terenie dzielnicy znajdowało się 5 obozów pracy przymusowej. Robotnicy stanowili tanią siłę roboczą, wykorzystywaną w golęcińskich fabrykach. Jeden z obozów– Gemeinschaftslager „Strom”- znajdował się przy ul. Strzałowskiej, inny na statku – Marinelager Frauendorf Wohnschiff „Hamburg”, a pozostałe trzy Ausbildungswerkstätte für Eisen und Metall [1], Ausbildungswerkstätte Für den Schiffbau i Marinelager Frauendorf - przy ul. Światowida. W latach 1939-1944 rozpoczęła się budowa potężnych betonowych bunkrów oraz podziemnych schronów na terenie Gocławia i Golęcina. W związku z dużym uprzemysłowieniem dzielnicy, Golęcino stanowiło cel nalotów alianckich (13 maja i 30 sierpnia 1944 roku). Poważnie uszkodziły one wszystkie główne zakłady przemysłowe jak Stocznię Bałtycką czy fabrykę Weissa, a także część zabudowy mieszkalnej Golęcina. Podczas nalotów oprócz ludności cywilnej ginęli również więźniowie obozów pracy przy ul. Światowida. Po wojnie część Golęcina pozostawała w sowieckiej strefie okupacyjnej. U zbiegu ul. Wiszesława (niem. Bollinkenerstraße) z ul. Świętojańską znajdował się punkt graniczny. 4 października 1945 roku nastąpiło przejęcie dzielnicy przez administrację polską. W 1945 roku uruchomiono połączenie kolejowe z Dworcem Głównym w Szczecinie, a także odbudowano część nabrzeży. Rozpoczęło się wtedy intensywne wysiedlanie ludności niemieckiej, dla której punkt zbiorczy znajdował się na ul.Paproci- Lager Frauendorf.

W 2012 roku Zarząd Budynków i Lokali Komunalnych w Szczecinie planuje wyburzenie kamienic przy ul. Wiszesława 15 i Dębogórskiej 23.[potrzebne źródło] Mieszkańców kamienic już w marcu i kwietniu 2011 przeniesiono do nowych lokali komunalnych. W czerwcu 2011 roku osiedle Golęcino, Gocław zamieszkiwało 3432 osób.

Przypisy

  1. Zobacz wspomnienia więźnia Michała Czernienko, syna charkowskiego adwokata, wysłanego na roboty do Niemiec w 1943 roku w wieku 17 lat, który jesienią 1943 roku trafił do tego obozu po przeniesieniu z obozu pracy w Fürstenbergu - Frauendorf 1943/1944 opublikowane na portalu sedina.pl 22 marca 2009 [Dostęp 2014-09-29]


Zobacz też



IES64.png
Autor opracowania: Marek Łuczak