Goleniów

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Skocz do: nawigacja, szukaj
Goleniów
Goleniów
Nazwa niemiecka Gollnow
Nazwa przejściowa Gołonóg
Powiat goleniowski
Gmina Goleniów
Strona internetowa miejscowości.

Geolokalizacja: 53.565701,14.82811

Goleniów (Gołonóg, niem. Gollnow) – miasto w powiecie goleniowskim, położone nad rzeką Iną, siedziba władz gminy miejsko-wiejskiej Goleniów.

Położenie

Goleniów położony jest na Pobrzeżu Szczecińskim, na Równinie Goleniowskiej, na północny wschód od Jeziora Dąbie. Obszar miasta wynosi 12 km2, wyniesiony jest na wysokość 12,4 m n.p.m, a wokół niego roztacza się Puszcza Goleniowska.

Przez Goleniów przepływa Ina, jedna z najdłuższych rzek województwa zachodniopomorskiego. Na terenie miasta tworzy ona zakola, jedno z nich było miejscem pierwszej osady rybackiej, drugie grodu obronnego. Do Iny wpadają Wiśniówka i Struga Goleniowska.

Miasto oddalone jest od Szczecina o ok. 35 km, od Świnoujścia o ok. 65 km, a odległość od Morza Bałtyckiego w linii prostej wynosi ok. 50 km.

Klimat

Opierając się na próbie rejonizacji klimatycznej opracowanej dla byłego województwa szczecińskiego przez Krzysztofa Prawdzica można stwierdzić, iż teren miasta Goleniów należy do Krainy Pyrzycko-Goleniowskiej, obejmującej południową i środkową część Niziny Szczecińskiej oraz Puszczę Goleniowską. Na północy od Jeziora Dąbie kraina ta poprzez dolny odcinek Odry przedłuża się ku zachodowi, obejmując Puszczę Wkrzańską. Klimat tego obszaru, w porównaniu do innych krain, jest cieplejszy, bardziej suchy i eksponowany na działanie wiatrów[1].

Według Alojzego Wosia miasto Goleniów leży w VI regionie klimatycznym Polski, zwanym Zachodniopomorskim. Region ten po polskiej stronie obejmuje zwłaszcza Nizinę Szczecińską. W porównaniu z innymi regionami kraju obserwuje się tu względnie częste występowanie dni z pogodą przymrozkową, umiarkowanie zimną, z niewielkim zachmurzeniem oraz bez opadu oraz rzadkie zjawianie się dni z pogodą przymrozkową, umiarkowanie zimną, z dużym zachmurzeniem nieba i opadem[2].

Obiekty fizjograficzne

Rzeka Ina

Wzniesienia[3]:

Wody płynące[4]:

Przyroda

Park Ignacego Paderewskiego

Lasy o powierzchni 80,4 ha, położone na terenie miasta podlegają Nadleśnictwu Kliniska i Nadleśnictwu Goleniów[5].

Park im. Ignacego Paderewskiego z wytyczoną ścieżką przyrodniczą, na trasie której można podziwiać okazy lipy, kasztanowca pospolitego, brzozy brodawkowej, dębu szypułkowego, buka zwyczajnego, grabu i sosny zwyczajnej. Na terenie parku znajduje się siedziba Nadleśnictwa Goleniów[6].

Historia

Pierwszą pisemną wzmiankę o Goleniowie (Golinog) odnajdujemy w dokumencie wydanym przez Świętobora II (syna Kazimierza), w którym klasztorowi w Kołbaczu zostaje nadana wieś Śmierdnica[7]. Dokładna data powstania dokumentu nie jest znana, historycy szacują ją na lata trzydzieste XIII wieku. W dalszej kolejności nazwa Goleniowa pojawia się w dwóch dokumentach również dotyczących Kołbacza, uważanych jednak za falsyfikaty (1220? i 1226?). Kolejna wzmianka, której data nie jest już kwestionowana, pochodzi z 7 października 1248 roku. W dokumencie tym, Barnim I przyznaje Wilhelmowi (biskupowi kamieńskiemu) tereny kołobrzeskie, a w zastępstwie przyjmuje jako lenno ziemie stargardzkie. Przy opisie granic wspomniano tam, iż rzeka Zucharecha oddziela Goleniów od Stargardu[8].

Pieczęć miejska

Prawa miejskie (na prawie magdeburskim) Goleniów otrzymał z rąk Barnima I w 1268 roku. Miasto otrzymało 120 łanów ziemi uprawnej, 30 łanów użytków leśnych oraz rzekę - w dół od miasta, aż do ujścia oraz w górę na odległość jednej mili wraz z leżącymi nad nią łąkami. Ważną rolę w rozwoju gospodarczym miasta odegrała własna przystań u ujścia Iny, wybudowana po 1268 roku, która posiadała karczmę pełniącą rolę komory celnej oraz miejsca magazynowania i wymiany towarów. W 1309 roku książę Otto I podarował miastu bagno i łąkę leżące między Iną a wzgórzem Clockenberg oraz wsie Miękowo i Semedeberg (obecnie zaginioną). W 1314 roku miasto, ze względu na związki handlowe z Hanzą oraz intensywnie prowadzony handel morski przyjęło lubeckie prawo miejskie. Wytyczono wówczas nowe granice własności ziemskich miasta. W 1327 roku miasto powiększone zostało o wieś Podańsko wraz z należącymi do niej ziemiami, a w 1328 roku przyjęło jako lenno wieś Żółwia Błoć.

Geograficzne położenie miasta sprzyjało nawiązywaniu stosunków ekonomicznych zwłaszcza ze Stargardem. Osłabienie tych kontaktów nastąpiło po podziale politycznym Pomorza Zachodniego w 1295 roku, kiedy to Goleniów znalazł się w Księstwie Szczecińskim, a Stargard w Księstwie Wołogoskim. Goleniów prowadził handel także z Gryfinem, Dąbiem, Wolinem i Maszewem. Ludność średniowiecznego Goleniowa podzielona była na trzy warstwy: kupiecki patrycjat, rzemieślnicze pospólstwo oraz plebs miejski. Szacuje się, że w XV wiecznym Goleniowie mieszkało ok. 1000 – 1100 osób[9].

Goleniów - widok na mapie Lubinusa 1617 rok

W XVI i na początku XVII wieku następował rozwój rzemiosł miejskich, zwłaszcza tych związanych z handlem, żeglugą, obróbką drewna i tkactwem. W Goleniowie funkcjonowały cechy zrzeszające piwowarników, rzeźników, rolników, rybaków, szewców, tkaczy i bednarzy. Miasto otrzymało prawo organizowania jarmarków, a w 1592 roku zgodę od księcia Jana Fryderyka na pobór opłat w ich trakcie oraz zwolnienie z uiszczania cła za towary będące własnością goleniowian. Obcy kupcy mieli zaś nakaz dokonywania transakcji handlowych wyłącznie w murach miasta. W omawianym okresie w mieście wybuchały kilkakrotnie pożary (1529, 1541, 1586, 1621). Najpoważniejszy z nich wybuchł w 1529 roku, kiedy to spłonęła niemal cała zabudowa wewnątrz murów. Przypuszcza się, że na początku XVII wieku w Goleniowie i na jego przedmieściach mieszkało od 1500 do 1600 osób. Władzę administracyjno-sądową sprawowała rada miejska, w skład której wchodziło 11-12 osób, w tym dwóch burmistrzów[10].

Po wojnie trzydziestoletniej liczba mieszkańców miasta zmniejszyła się o połowę w porównaniu z 1628 rokiem. Goleniów znalazł się w pasie granicznym pomiędzy Brandenburgią i Szwecją, a od 1653 roku na mocy pokoju westfalskiego (1648) i kolejnych ustaleń wszedł do terytorium państwa szwedzkiego. W latach 1674-1679 miasto znalazło się w obszarze działań wojennych ponownego konfliktu szwedzko-brandenburskiego. Wieńczący go traktat, zawarty w 1679 w St. Germain, przyznał Goleniów tytułem zastawu Brandenburczykom. Po zwróceniu Fryderykowi Wilhelmowi (1663 rok) sumy 50 tysięcy talarów, miasto zostało powtórnie przekazane Szwecji. Goleniów poniósł straty również podczas wojny północnej, a po jej zakończeniu w 1720 roku został włączony wraz ze Szczecinem do Prus. Na skutek wyludnienia kraju i zniszczeń spowodowanych działaniami wojennymi życie gospodarcze miasta, handel oraz żegluga na Inie uległy stagnacji. Ich ponowny rozwój nastąpił pod koniec XVII wieku. W pierwszej połowie kolejnego stulecia w Goleniowie notowano około 30 różnych zawodów rzemieślniczych, rozwinęły się m. in. piwowarstwo, gorzelnictwo, piekarstwo, szewstwo, krawiectwo, tkactwo oraz profesje związane z przetwórstwem drzewnym. Przed rokiem 1770 założono kuźnicę miedzi, a przed 1780 powstała manufaktura papiernicza. W drugiej połowie XVIII wieku powiększyły się posiadłości rolne miasta. W 1776 roku do Goleniowa należały: Żółwia Błoć, Miękowo, Marszewo, Krępsko, Gniazdowo, Kąty, Kłosowice i Inoujście, a w 1800 roku miasto było w całkowitym lub częściowym posiadaniu 8 wsi i 5 folwarków. Zmieniała się także zabudowa i rozwój przestrzenny miasta, rozbudowywały się przedmieścia – Wik oraz teren zlokalizowany przed Bramą Wolińską - Raddenberg[11].

W okresie wojen napoleońskich Goleniów został zobowiązany m. in. do świadczeń na rzecz wojsk francuskich (należało zapewniać kwatery i wyżywienie dla żołnierzy podczas przemarszu), łożenia na utrzymanie garnizonu pruskiego w Kołobrzegu oraz prowadzenia lazaretu wojskowego. Spowodowało to ogromne zadłużenie miasta i w konsekwencji osłabienie tempa życia gospodarczego na wiele lat. Dodatkowo w XIX stuleciu zaczęła stopniowo upadać, aż w końcu zamarła żegluga na Inie, głównie z powodu konkurencji ze strony kolei. W XIX i na początku XX wieku w Goleniowie funkcjonował przemysł tkacki, metalowy, rolno-spożywczy, wapienniczy i drzewny. W 1810 roku rozpoczęła urzędowanie rada miejska, której członkowie, zgodnie z nową obowiązującą ordynacją wyborczą, obsadzeni zostali przez wyborców posiadających prawa miejskie. Rada liczyła 33 osoby, a pierwszym burmistrzem został wskazany na to stanowisko przez władze rejencji A. Birner. Od 1818 do 1945 roku Goleniów należał terytorialnie do powiatu nowogardzkiego. Jego zabudowa rozwijała się powoli. Wzrost liczby mieszkańców w latach sześćdziesiątych XIX wieku sprawił, że miasto poszerzyło swój obszar o sąsiadujące z przedmieściem Raddenberg zabudowania dwóch młynów, a później także o folwarki z Nadrzecza, Holländerei i na Wiku[12].

Goleniów - widok od południowego zachodu około 1910 roku

W okresie II wojny światowej miasto zostało zniszczone w prawie 70% a starówka w 90%. Goleniów został zajęty w ramach Operacji Wschodnio-Pomorskiej Armii Czerwonej, w której brały udział wojska 1. i 2. Frontu Białoruskiego oraz jednostki 1. Armii Wojska Polskiego. Miasta broniły jednostki Grupy Armii „Wisła" (Weichsel), dowodzonej przez Heinricha Himmlera. W nocy z 4 na 5 marca przystąpiono do ewakuacji. Niemal cała ludność cywilna opuściła miasto przed rozpoczęciem walk. 7 marca 1945 roku około godziny 15.00 zaczęto szturmować miasto. Walki zakończyły się następnego dnia nad ranem. Jednostki Wojska Polskiego (2. Polska Dywizja Artylerii z 1. Armii Wojska Polskiego pod dowództwem gen. brygady Benedykta Nestorowicza oraz 4. Dywizjon Mieszany) pośrednio wspierały te działania wojenne[13]. Pierwszym polskim komendantem wojskowym w Goleniowie został Włodzimierz Lipski. Na początku kwietnia 1945 roku powołano cywilne władze miasta z burmistrzem Leszkiem Szumnym na czele (oficjalna nominacja na stanowisko 16 maja 1945), który kierował pracami komisarycznego Zarządu Miasta. Zarząd podporządkowany został pełnomocnikowi rządu RP na obwód Nowogród – Stanisławowi Kubikowi[14].

W wyniku działań wojennych w liczącym kilka tysięcy mieszkańców Goleniowie pozostało zaledwie grupa polskich robotników przymusowych oraz starców i chorych narodowości niemieckiej, niezdolnych do ewakuacji. Do grudnia 1945 roku, po akcji osadniczej, liczba mieszkańców miasta wzrosła do ponad 2 tysięcy osób[15]. W pierwszym okresie po zakończeniu wojny miasto nosiło nazwy Gołonóg i Golanowo[16]. Obecną nazwę Goleniów wprowadzono w 1946 roku[17].

Od 1954 roku miasto stało się siedzibą władz nowoutworzonego powiatu goleniowskiego[18]

Samorząd

Goleniów - Urząd Miasta i Gminy

Organami gminy, w tym także miasta Goleniów jest Rada Miejska i Burmistrz. W skład Rady wchodzi 21 radnych[19].

Od 2010 roku funkcje te pełnią[20]:

Burmistrz Gminy - Robert Krupowicz

Zastępca Burmistza – Henryk Zajko, Tomasz Banach

Przewodniczący Rady Miejskiej – Czesław Majdak

Wiceprzewodniczący Rady Miejskiej- Mieczysław Sypień, Andrzej Zdzisław Wojciechowski

Pozostali radni: Mieczysław Bździuch, Dorota Chodyko, Teresa Dołęga, Irena Henkelman, Sylwester Kinik, Roman Latuszek, Wojciech Maciejewski, Czesław Majdak, Łukasz Mituła, Halina Nebratenko, Waldemar Ogrodniczak, Marzena Pach, Alina Rozdeba, Krzysztof Rutkowski, Tadeusz Skałecki, Robert Ślepaczek, Andrzej Zdzisław Wojciechowski, Krzysztof Zajko, Mariusz Żebiełowicz.

Gospodarka i infrastruktura

Transport

Transport drogowy

Obwodnicą Goleniowa przebiegają:

Przez centrum Goleniowa przebiega droga wojewódzka nr 113, łącząca miejscowość Święta z Maszewem.

Ulicami powiatowymi na terenie miasta Goleniowa zarządza Gmina Goleniów na podstawie porozumienia zawartego między Starostą Goleniowskim, a Burmistrzem Gminy Goleniów. Drogi (ulice) w mieście mają długość ponad 50 km. Z oceny stanu technicznego ulic w mieście Goleniów (będących w zarządzie gminy) wynika, iż zarówno stan nawierzchni, jak i chodników wymaga stałego procesu modernizacyjnego. Gmina Goleniów corocznie przeznacza kilka milionów złotych w swoim budżecie na realizację tego typu zadań, wykonując dodatkowe prace związane m.in. z budową nowych odcinków dróg oraz ścieżek rowerowych[21]. Drogami powiatowymi w mieście są ulice: Akacjowa (0778Z), Aleja Róż (0779Z), Gen. Władysława Andersa (0780Z), Barnima (0781Z), Bohaterów Warszawy (0782Z), Fryderyka Chopina (0783Z), Dworcowa (0784Z), Fabryczna (0785Z), Grenadierów (0786Z), Grunwaldzka (0787Z), Władysława Jagiełły (0788Z), Marii Konopnickiej (0789Z), Konstytucji 3-Maja (0790Z), Tadeusza Kościuszki (0791Z), Lipowa (0792Z), Jana Matejki (0793Z), Stanisława Mikołajczyka (0794Z), Młynarska (0795Z), Mostowa (0796Z), Cypriana Kamila Norwida (0797Z), Piaskowa (0798Z), Pocztowa (0799Z), Bolesława Prusa (0800Z), Kazimierza Pułaskiego (0801Z), Aleksandra Puszkina (0802Z), Władysława Reymonta (0803Z), Sadowa (0804Z), Słowiańska (0805Z), Sportowa (0806Z), Szarych Szeregów (0807Z), Szczecińska (0808Z), Wincentego Witosa (0809Z), Wrzosowa (0810Z).

Goleniów - kolejowa wieża ciśnień

Transport kolejowy

W Goleniowie krzyżują się dwie linie kolejowe o numerach 401 i 402. Linia kolejowa nr 401, przebiegająca przez gminę Goleniów z północy na południe (Szczecin Dąbie - Świnoujście), jest jednocześnie fragmentem międzynarodowej linii kolejowej E 59. Linia kolejowa nr 402 (Goleniów - Koszalin) łączy wschodnią i zachodnią część województwa zachodniopomorskiego.

Transport lotniczy

W odległości 5 km od miasta, na terenie sołectwa Glewice, znajduje się jedyny na terenie województwa zachodniopomorskiego Port Lotniczy Szczecin-Goleniów im. NSZZ Solidarność. Swoje usługi oferują tu następujący przewoźnicy[22]:

  • Polskie Linie Lotnicze LOT - połączenia z Warszawą,
  • Ryanair - połączenia z Bristolem, Dublinem, Edynburgiem, Liverpoolem i Londynem,
  • Norwegian Air Shuttle - połączenia z Oslo,
  • Wizz Air - połączenia z Oslo i Stavanger.

Gospodarka mieszkaniowa i komunalna

W 2010 roku na terenie miasta znajdowało się 2122 budynków mieszkalnych, a w nich w sumie 8139 mieszkań[23]. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania wynosiła 64,6 m2[24].

W zasobach gminy znajdowało się w 2011 roku 46 mieszkań socjalnych w zlokalizowanych w Goleniowie[25].

Liczba mieszkań wyposażonych w instalacje techniczno-sanitarne
stan na 2010 rok[26]
Jednostka terytorialna Wodociąg Ustęp spłukiwany Łazienka Centralne ogrzewanie Gaz sieciowy
Gmina 11416 10920 10745 9593 6935
Goleniów 8131 7847 7675 7118 6133

Długość czynnej sieci rozdzielczej wodociągowej wynosiła 75 km[27], a sieci kanalizacyjnej 65,7 km[28]. Do sieci gazowej podłączonych było 6202 gospodarstwa domowe. Gaz używany był do ogrzewania w 2362 mieszkaniach[29].

Mieszkańców zaopatruje w wodę i odprowadza ścieki firma Goleniowskie Wodociągi i Kanalizacja sp. z o.o. , powołana uchwałą Nr XI/102/07 Rady Miejskiej w Goleniowie z dnia 29 sierpnia 2007 roku. W Goleniowie zlokalizowane są ujęcie wody i oczyszczalnia ścieków. Za gospodarkę odpadami komunalnymi odpowiedzialne jest Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej sp. z o.o. w Goleniowie. Odpady komunalne transportowane są na gminne składowisko w Podańsku. Wytwarzaniem, przesyłaniem i dystrybucją energii cieplnej zajmuje się Przedsiębiorstwo Energetyki Cieplnej sp. z o.o. w Goleniowie[30].

Rynek pracy i bezrobocie

W odległości trzech kilometrów od Goleniowa usytuowano Goleniowski Park Przemysłowy, będący uzbrojonym technicznie terenem, na którym zlokalizowanych jest około 50 firm, zajmujących się m. in. „przetwórstwem rolnym, produkcją żywności, obróbką skór, konfekcjonowaniem i obróbką kamieni dekoracyjnych, produkcją przędzy dywanowej, tapet, artykułów higienicznych, produkcją naczep i przyczep, kadłubów do jachtów, montażem sprzętu komputerowego oraz łopat dla siłowni wiatrowych”[31]. Park zarządzany jest bezpośrednio przez Burmistrza Gminy, a wszelkie prace związane z jego rozwojem, inwestycjami i funkcjonowaniem prowadzone są przez pracowników gminy Goleniów[32].

Podmioty gospodarki narodowej wg rejestru REGON
(w jednostkach gospodarczych w 2013 roku) [33]
Gmina Goleniów Goleniów
Sektor publiczny prywatny publiczny prywatny
A
Rolnictwo, leśnictwo, łowiectwo i rybactwo
2 123 1 36
B
Górnictwo i wydobywanie
0 2 0 2
C
Przetwórstwo przemysłowe
0 417 0 228
D
Wytwarzanie i zaopatrywanie w energię elektryczną, gaz,
parę wodną, gorącą wodę i powietrze do układów klimatyzacyjnych
1 12 1 6
E
Dostawa wody; gospodarowanie ściekami i odpadami oraz działalność związana z rekultywacją
3 23 3 18
F
Budownictwo
1 600 1 369
G
Handel hurtowy i detaliczny; naprawa pojazdów samochodowych
2 998 2 681
H
Transport i gospodarka magazynowa
2 388 0 251
I
Działalność związana z zakwaterowaniem i usługami gastronomicznymi
0 143 0 91
J
Informacja i komunikacja
0 80 0 63
K
Działalność finansowa i ubezpieczeniowa
0 146 0 99
L
Działalność związana z obsługą rynku nieruchomości
80 174 80 135
M
Działalność profesjonalna, naukowa i techniczna
0 359 0 239
N
Działalność w zakresie usług administrowania i działalność wspierająca
0 128 0 85
O
Administracja publiczna i obrona narodowa; obowiązkowe zabezpieczenia społeczne
13 5 12 1
P
Edukacja
31 113 19 78
Q
Opieka zdrowotna i pomoc społeczna
9 259 9 207
R
Działalność związana z kulturą, rozrywką i rekreacją
3 63 3 39
S
Pozostała działalność usługowa
0 256 0 185
Ogółem 147 4289 131 2813

Liczba bezrobotnych w gminie Goleniów według stanu na dzień 30 kwietnia 2013 wyniosła ogółem 1586 osób (w tym 831 kobiet). Na obszarze wiejskim zamieszkiwało 629 osób pozostających bez pracy (w tym 324 kobiet). Procentowy udział liczby bezrobotnych w liczbie ludności w wieku produkcyjnym wynosił 6,9%.[34]

Liczba bezrobotnych w Goleniowie według stanu na dzień 30 kwietnia 2013 wyniosła ogółem 957 osób (w tym 507 kobiet).[35]

Kultura

Placówkami kształtującymi życie kulturalne miasta są Goleniowski Dom Kultury, Miejska i Powiatowa Biblioteka w Goleniowie, Szkoła Muzyczna I Stopnia oraz Ośrodek Dokumentacji Dziejów Ziemi Goleniowskiej[36].

Goleniowski Dom Kultury

Goleniowski Dom Kultury prowadzi działalność skierowaną do dzieci, młodzieży i dorosłych. Wśród organizowanych stałych zajęć należy wymienić: zajęcia wokalne i taneczne, teatralne, plastyczne, sportowe. <br\> Przy placówce działają m. in.:

Na terenie Goleniowa działają również:

Biblioteka Miejska

Miejska i Powiatowa Biblioteka Publiczna im. Cypriana Kamila Norwida posiada oprócz siedziby głównej filię na Osiedlu Helenów oraz oddziały w Kliniskach Wielkich, Krępsku, Mostach, Żółwiej Błoci i Lubczynie. Według danych Głównego Urzędu Statystycznego księgozbiór biblioteki w mieście Goleniów liczył w 2011 roku 44.637 woluminów, w filiach wiejskich zaś 18.746 egzemplarzy[37].

Ośrodek Dokumentacji Dziejów Ziemi Goleniowskiej Żółty Domek działa od 2008 roku, a jego celem jest dokumentowanie, opracowywanie i popularyzowanie dziejów miasta i powiatu[38].

Goleniów był i jest organizatorem wielu imprez cyklicznych. Zaliczyć do nich należy: Goleniowskie Dni Muzyki i Tańca (organizowane do 1991), plenery rzeźbiarskie, Festiwal Teatralny Bramat, Dni Kultury Ukraińskiej, Międzynarodowy Festiwal Dziecięcej Twórczości Plastycznej, Festiwal Hanzeatycki, Międzynarodowe Spotkania Folklorystyczne Nad Iną, Międzynarodowy Konkurs Modeli Kartonowych, Plastikowych i Klas C Miast Hanzeatyckich, Majowe Dni Biblioteki, Festiwal Młodości Teatralnej Łaknienia.

Od marca 1990 roku w mieście wydawany jest tygodnik regionalny pod tytułem Gazeta Goleniowska[39].

Oświata

Na terenie Goleniowa działają publiczne placówki oświatowe, prowadzone przez gminne i powiatowe jednostki samorządu terytorialnego oraz placówki niepubliczne, prowadzone przez inne organa, np. osoby prywatne.

Gimnazjum nr 1 w Goleniowie

Gmina jest organem prowadzącym dla: 2 przedszkoli, 3 szkół podstawowych oraz 2 gimnazjów w mieście Goleniów[40]. Są to:

Starostwo Powiatowe jest organem prowadzącym dla[41]:

Zespół Szkół Prywatnych Szkolna 13 w Goleniowie

Na terenie miasta działają również[42]:

W Goleniowie działa również Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna, której organem prowadzącym jest Starostwo Powiatowe[43].

Kościoły i związki wyznaniowe

Kościół św. Katarzyny
  • Kościół Rzymskokatolicki

Teren Goleniowa należy do Archidiecezji Szczecińsko-Kamieńskiej, dekanatu Goleniów. Znajdują się tu 3 kościoły[44]:

kościół parafialny św. Jerzego;
kościół parafialny św. Katarzyny;
kościół parafialny Najświętszej Maryi Panny Nieustającej Pomocy.
  • Kościół Adwentystów Dnia Siódmego

Grupa w Goleniowie należy do Okręgu Zachodniopomorskiego Diecezji Zachodniej[45].

  • Kościół Zielonoświątkowy

Zbór w Goleniowie należy do Okręgu Zachodnio-Wielkopolskiego[46].

  • Świadkowie Jehowy

Na terenie gminy znajdują się trzy zbory, w tym dwa zlokalizowane w Goleniowie (Wschód i Zachód).

Sport

Głównym animatorem sportu w mieście jest Ośrodek Sportu i Rekreacji. Wśród działających klubów sportowych najdłuższą historią wyróżnia się Miejski Klub Sportowy „Ina”, powołany w 1945 roku. Oprócz niego w Goleniowie działają również następujące stowarzyszenia i kluby sportowe[47]: Goleniowski Klub Motorowodny i Narciarstwa Wodnego, Klub Turystyki Kolarskiej „Passat”, Liga Obrony Kraju - Klub Strzelectwa Sportowego „Tarcza”, Ludowy Klub Sportowy „Huragan”, Ludowy Uczniowski Klub Sportowy „JF Duet”, Ludowy Uczniowski Klub Sportowy „Karate – Goleniów”, Ludowy Zespół Sportowy „Pegaz”, Młodzieżowy Klub Żeglarski „Bryza”, Osiedlowy Klub Sportowy „Effekt”, Parafialny Klub Sportowy „Juvenia”, Polski Związek Wędkarski Koło „Okoń”, Stowarzyszenie Brydża Sportowego „Progres”, Stowarzyszenie Tenisa Ziemnego „SET”, Uczniowski Klub Sportowy „Barnim Goleniów”, Uczniowski Klub Sportowy „Feniks”, Uczniowski Klub Sportowy „Prestige”, Zachodniopomorskie Stowarzyszenie Miłośników Jazdy Terenowej 4x4 OFF - ROAD.

Bazę rekreacyjno-sportową tworzą[48]: Stadion Miejski, Pole do Mini Golfa, hala sportowa przy Szkole Podstawowej Nr 2, zespół boisk sportowych przy ulicy Szkolnej i przy Gimnazjum nr 1, boisko do koszykówki przy Bramie Wolińskiej, zarządzane przez Ośrodek Sportu i Rekreacji oraz Kompleks Reakreacyjno-Sportowy Fala.

Do cyklicznie organizowanych imprez sportowych należą m. in.[49]: Goleniowska Mila Niepodległości - organizowana od 1989 roku; Międzynarodowy Turniej Piłki Siatkowej Juniorek „Goleniów Cup”, który po raz pierwszy odbył się w 1998 roku; Grand Prix Goleniowa - impreza sportowa urządzana od 2009 roku, której celem jest propagowanie aktywnych form wypoczynku, przed wszystkim biegania; Sportowy Piknik z Ośrodkiem Sportu i Rekreacji „Bądź Fit” (od 2010 roku); Otwarte Mistrzostwa Goleniowa w Tenisie Stołowym (od 2009 roku); Goleniowska Gala Sportowców, na której nagradzani są zawodnicy z Gminy Goleniów, reprezentujący swój powiat i gminę na regionalnych, polskich, europejskich i światowych imprezach sportowych. Sportowych.

Turystyka

Poprzez Goleniów prowadzi pieszy Miejski Szlak Turystyczny o długości 3,5 km. Na jego trasie znajdują się: Brama Wolińska – Gimnazjum Nr 1 – Zakole Iny – Mury obronne z Furtą Wodną – Stare Miasto – Kościół farny św. Katarzyny – Port – Spichlerz – Dawny „Wyk” z fundamentami kościoła św. Jerzego – Kamień pojednania – Kościół św. Jerzego – Poczta – Ośrodek Dokumentacji Dziejów Ziemi Goleniowskiej „Żółty Domek” – Planty[50].

Innym przykładem pieszego szlaku turystycznego jest Ścieżka Przyrodnicza w Parku im. Ignacego Jana Paderewskiego (dawnym Parku Leśnym Goleniowskiego Bractwa Kurkowego), gdzie można podziwiać starodrzew, w tym lipy, brzozy, buki i dęby[51].

Poprzez miasto przebiega również szlak rowerowy, tzw. Szlak Sentymentalny po Starych Cmentarzach Gminy Goleniów Nr 1 o długości 7,5 km, rozpoczynający i kończący się przy Bramie Wolińskiej. Na jego trasie znalazły się miejsca, w których zlokalizowane były nekropolie np. plac przy kościele św. Katarzyny, „Wyk”, park miejski czy plac przy Zakładzie Karnym [52].

Poza tym w Goleniowie mają swój początek lub koniec gminne szlaki rowerowe oraz Szlak Sentymentalny Nr 2[53].

  • Szlak rowerowy żółty. Trasa: Goleniów - Osiedle Helenów - Podańsko - Tarnówko - Stawno - Bącznik - Bolechowo – Goleniów. Długość: 21 km
  • Szlak rowerowy czerwony. Trasa: Goleniów – Marszewo – Imno – Mosty – Danowo – Budno – Goleniów. Długość 26,5 km
  • Szlak rowerowy zielony. Trasa: Goleniów - Żdżary - Łaniewo - Krępsko – Miękowo - Żółwia Błoć – Niewiadowo – Glewice – stacja PKP Mosty – Burowo – Mosty. Długość 45 km.

Szlak rowerowy niebieski. Trasa: Goleniów – Góra Lotnika – Łęsko – Lipa „Anna” – Kliniska – Rurzyca – Goleniów. Długość 31 km.

  • Szlak Sentymentalny Nr 2. Trasa: Goleniów – Żółwia Błoć – Niewiadowo – Glewice – Osiedle Mosty – Imno – Mosty – Danowo – Budno – Podańsko – Tarnówko – Stawno – Bolechowo. Długość 48 km.

Demografia

Według danych Głównego Urzędu Statystycznego w dniu 30 września 2012 roku w mieście zamieszkiwało 22.839 osób: 10.967 mężczyzn i 11.872 kobiet, co stanowi 27,2% wszystkich mieszkańców powiatu goleniowskiego[54]. Gęstość zaludnienia w Goleniowie wynosi 1903 osób na 1 km2.

Ludność Goleniowa według wieku
(dane z 31 grudnia 2011)[55]
Mężczyźni Kobiety Razem
Wiek przedprodukcyjny 2.128 2.011 4.139
Wiek produkcyjny 7.715 7.125 14.840
Wiek poprodukcyjny 1.143 2.722 3.865
Razem 10.986 11.858 22.864
Ludność Goleniowa w latach 1939-2011 [56]
Rok Liczba mieszkańców Rok Liczba mieszkańców Rok Liczba mieszkańców Rok Liczba mieszkańców
1939 13.740 1969 13.823 1980 19.062 2004 22.399
1946 1.713 1970 14.641 1983 19.948 2005 22.480
1950 4.723 1971 15.038 1985 20.704 2006 22.399
1955 7.852 1972 15.317 1988 21.358 2007 22.440
1956 8.271 1973 15.972 1991 22.266 2008 22.377
1957 9.032 1975 17.159 1997 22.525 2009 22.404
1968 13.441 1978 18.054 2003 22.409 2010 22.349

System ochrony zdrowia

Opiekę zdrowotną mieszkańcom zapewniają m. in.[57]:

  • Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej Polmed Sp. z o.o.
  • Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej Profi-Med. Sp. z o.o.
  • Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej Pielęgniarstwo Środowiskowe-Rodzinne
  • Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej Specjalista S.C.
  • Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej Ginmed S.C.
  • Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej Reumatologia
  • Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej Lekarz
  • Centrum Gastrologii i Leczenia Otyłości
  • Centrum Logopedii, Uzależnień i Mediacji Sądowych Edukacja, Profilaktyka, Terapia J. Z. Szeliga S.C.

W Goleniowie działa jeden z dwóch szpitali w powiecie goleniowskim - Szpitalne Centrum Medyczne w Goleniowie Sp. z o.o. z oddziałami: anestezjologii i intensywnej terapii, chirurgii ogólnej, chorób wewnętrznych, neonatologii, położniczo-ginekologiczny.

W mieście świadczą usługi także gabinety stomatologiczne i apteki.

Herb

Pierwszy herb Goleniowa z około 1160 roku (sprzed lokacji miasta) przedstawiał dwa odwrócone od siebie grzbietami, opływające pstrągi oraz cztery sześcioramienne gwiazdy rozmieszczone symetrycznie na wszystkich bokach tarczy. Na kolejnym herbie z około 1190 roku zamiast pstrągów widniały dwa odwrócone od siebie półksiężyce, posiadające zarys twarzy ludzkiej. Tarcza herbu była w kolorze niebieskim, zaś gwiazdy i półksiężyce chromowo-żółte. Po nadaniu praw miejskich w 1314 roku wprowadzono całkiem odmienny herb. Przedstawiał on wizerunek łodzi z dziobem i sterem. Z pokładu statku wyrastało drzewo iglaste, w którego koronie znajdował się skierowany dziobem w lewo gryf. Łódź symbolizowała związki miasta z Hanzą, drzewo ogromne lasy otaczające miasto, a gryf związki z Pomorzem[58]

Szczegóły współczesnego herbu są zgodne z obowiązującymi zasadami heraldycznymi. Jego wzór został ustanowiony Uchwałą Rady Gminy i Miasta w Goleniowie Nr VI/251/93 z 28 października 1993 roku w sprawie zmian w Statucie Gminy Goleniów. Herb gminy stanowią dwa złote półksiężyce, odwrócone do siebie grzbietami oraz cztery srebrne sześcioramienne gwiazdy położone symetrycznie na tarczy herbowej, dwie w środku zakoli półksiężyców z prawej i lewej strony oraz po jednej w górnej i dolnej części tarczy herbowej, częściowo w rozwidleniach utworzonych przez półksiężyce. Tło tarczy jest niebieskie[59].

Zabytki

Do rejestru Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Szczecinie wpisane są na terenie miasta[60]:

  • teren Starego Miasta (wpis nr 46 z dnia 30 lipca 1955);
  • obwarowania miejskie (wpis nr 267 z dnia 06 kwietnia 1957);
  • spichlerz - trzykondygnacyjna budowla pochodząca z XVIII wieku (wpis nr 33 z dnia 22 kwietnia 1955);
  • kościół św. Katarzyny – zbudowany w XV wieku na fundamentach kościoła romańskiego (wpis nr 323 z dnia 12 września 1958);
  • więzienie przy ulicy Grenadierów 66 (otoczenie wpis nr 128 z dnia 11 lipca 2003);
  • budynek poczty (wpis nr 1247 z dnia 30 listopada 1993);
  • szkoła (zespół), obecnie Gimnazjum nr 1 przy ul. Kilińskiego 11 (wpis nr 251 z dnia 03 marca 2006);
  • relikty kaplicy i kościoła św. Jerzego (otoczenie) – kaplica pochodząca z XIII wieku została zniszczona w 1686 roku, a w 1720 roku rozebrana. W latach 1722-1725 wybudowano w tym miejscu ryglowy kościół, który został zniszczony w 1945 roku (wpis nr 227 z dnia 5 października 2005).

Pomniki

Pomnik w Parku XXX-lecia

Na terenie miasta Goleniów znajdują się następujące pomniki[61]: pomnik Sierżanta Sułtanowa (u zbiegu ul. Króla Władysława Jagiełły i Armii Krajowej); pomnik poświęcony pomordowanym obywatelom czeskim (przy Zakładzie Karnym); pomnik poświęcony żołnierzom Armii Radzieckiej, którzy polegli podczas walk o Goleniów w marcu 1945 roku (ul. Wolińska); pomnik Niepodległości Rzeczpospolitej z widniejącym napisem „Pomnik Niepodległości w hołdzie walczącym o wolność i niepodległość Rzeczpospolitej Polskiej, Goleniów 11.11.1992 r.” (u zbiegu ul. Tadusza Kościuszki i Konstytucji 3 Maja); postument Cypriana Kamila Norwida (ul. Konstytucji 3 Maja, przy Miejskiej i Powiatowej Bibliotece Publicznej); pomnik upamiętniający pobyt Jana Pawła II na ziemi goleniowskiej 11.VI.1987r. Pomnik znajduje się (ul. Gen. Władysława Andersa, przy kościele św. Jerzego); pomnik dla uczczenia 2000 lat istnienia chrześcijaństwa (ul. Gen. Władysława Andersa, przy kościele św. Jerzego); pomnik upamiętniający związek Goleniowa z lotnictwem wojskowym. Pamiątka po 2 PLM „Kraków”, samolot LIM-2 (Plac Lotników, przy Urzędzie Gminy i Miasta); kamień poświęcony „Pamięci wszystkich, którzy na zawsze spoczęli w ziemi goleniowskiej”, pomnik odsłonięty w 50-tą rocznicę powrotu Goleniowa do Macierzy. Kamień znajduje się w Parku Miejskim; tablice pamiątkowe na murach kościoła św. Katarzyny (ul. Jana Pawła II) upamiętniające ważne wydarzenia niepodległościowe.

Osoby urodzone w Goleniowie

Osoby związane z Goleniowem

Galeria

Przypisy

  1. Prawdzic, Krzysztof. Klimat Województwa Szczecińskiego w świetle potrzeb rolnictwa. Szczecin: K. W. PZPR, Wydział Rolnictwa i Leśnictwa WRN w Szczecinie, 1961, s. 37-38
  2. Woś, Alojzy. Regiony klimatyczne Polski w świetle częstości występowania różnych typów pogody. Zeszyty Instytutu Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN 2003, nr 20, s. 33
  3. Białecki, Tadeusz. Słownik nazw fizjograficznych Pomorza Zachodniego. Szczecin: Uniwersytet Szczeciński, 2001
  4. Białecki, Tadeusz. Słownik nazw fizjograficznych Pomorza Zachodniego. Szczecin: Uniwersytet Szczeciński, 2001; Hydronimy. Część 1. Wody płynące, źródła, wodospady. Warszawa: Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 2006; Strategia rozwoju społeczno-gospodarczego gminy Goleniów do 2015 roku. Goleniów, 2008, s. 15-16
  5. Nadleśnictwo Kliniska; Nadleśnictwo Goleniów. W: Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych w Szczecinie [online]. [Przeglądany 01 czerwca 2013]
  6. Gmina Goleniów. Szlaki piesze. Goleniów: Gmina Goleniów, 2006, s. 16
  7. Pommersches Urkundenbuch. Bearbeitet von Robert Klempin. Bd. 1. Stettin: 1868, s. 149
  8. Berghaus, Heinrich. Landbuch des Herzogthums Pommern und des Fürstenthums Rügen. Th. 2, Bd. 5, Abth. 1. Berlin, 1872, s. 500
  9. Gaziński, Radosław. Rozwój Goleniowa w okresie rozdrobnienia feudalnego (XIII-XV w.). W: Dzieje Goleniowa (XIII-XX wiek). Red. Henryk Lesiński. Szczecin: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1990, s. 5-15
  10. Tamże, s. 19-29
  11. Tamże, s. 32-46
  12. Tamże, s. 47-79
  13. Kazaniecki, Józef. Goleniów w marcu 1945 r. Wyd. 2. Goleniów: Urząd Gminy i Miasta w Goleniowie, 2009, s. 3-10
  14. Kazaniecki, Józef. Goleniowski samorząd w latach 1945-2009. Goleniów: Urząd Gminy i Miasta w Goleniowie, 2009, s. 3-5
  15. Macholak, Jan. Osadnictwo i rozwój demograficzny Goleniowa. W: Dzieje Goleniowa (XIII-XX wiek). Red. Henryk Lesiński. Szczecin: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1990, s. 120
  16. Białecki, Tadeusz. Słownik współczesnych nazw geograficznych Pomorza Zachodniego z nazwami przejściowymi z lat 1945-1948. Szczecin: Książnica Pomorska, 2002, s. 71
  17. Zarządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 7 maja 1946 r. o przywróceniu i ustaleniu urzędowych nazw miejscowości. "Monitor Polski 1946", nr 44, poz. 85
  18. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 1954 roku w sprawie utworzenia powiatu goleniowskiego. "Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Szczecinie" 1954, nr 15, poz. 69
  19. Uchwała Nr VIII/125/03 Rady Miejskiej w Goleniowie z dnia 29 kwietnia 2003 roku w sprawie uchwalenia Statutu Gminy Goleniów. "Dziennik Urzędowy Województwa Zachodniopomorskiego" 2003, Nr 64, poz. 1152
  20. Organa władzy. W: Biuletyn Informacji Publicznej Urząd Gminy i Miasta w Goleniowie [online]. Przeglądany 17 kwietnia 2013]
  21. Strategia Rozwoju Społeczno-Gospodarczego Gminy Goleniów do 2015 roku. W: Goleniów - serwis Gminy i Miasta Goleniów [online]. [Przeglądany 14 kwietnia 2013]
  22. Port Lotniczy Szczecin-Goleniów. [Przeglądany 15 kwietnia 2013]
  23. Budynki mieszkalne w gminie. W: Bank Danych Lokalnych [online]. [Przeglądany 9 czerwca 2013]
  24. Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania. W: Bank Danych Lokalnych [online]. [Przeglądany 9 czerwca 2013]
  25. Zasoby mieszkaniowe gmin (komunalne). W: Bank Danych Lokalnych [online]. [Przeglądany 9 czerwca 2013]
  26. Mieszkania wyposażone w instalacje techniczno-sanitarne. W: Bank Danych Lokalnych [online]. [Przeglądany 9 czerwca 2013]
  27. Wodociągi. W: Bank Danych Lokalnych [online]. [Przeglądany 9 czerwca 2013]
  28. Kanalizacja. W: Bank Danych Lokalnych [online]. [Przeglądany 9 czerwca 2013]
  29. Sieć gazowa. W: Bank Danych Lokalnych [online]. [Przeglądany 9 czerwca 2013]
  30. [www.goleniow.pl Strategia rozwoju społeczno-gospodarczego gminy Goleniów do 2015 roku]. W: Goleniów – serwis Gminy i Miasta Goleniów [online]. [Przeglądany 11 czerwca 2013]
  31. Goleniowski Park Przemysłowy. W: Goleniów.pl [online]. [Przeglądany 6 września 2013]
  32. Goleniowski Park Przemysłowy. W: Polska Agencja Informacji i Inwestycji Zagranicznych S. A. [online]. [Przeglądany 6 września 2013]
  33. Podmioty wg sekcji i działów PKD 2007 oraz sektorów własnościowych. W: Bank Danych Lokalnych [online]. [Przeglądany 24 października 2014]
  34. Bezrobotni wg gmin. W: Wojewódzki Urząd Pracy w Szczecinie [online]. [Przeglądany 9 czerwca 2013]
  35. Bezrobotni wg gmin. W: Wojewódzki Urząd Pracy w Szczecinie [online]. [Przeglądany 9 czerwca 2013]
  36. Palica, Maria. Życie kulturalne Goleniowa 1945-2008. Goleniów: Urząd Miasta i Gminy w Goleniowie, 2008, s. 87
  37. Placówki biblioteczne wg organu prowadzącego. W: Bank Danych Lokalnych [online]. [Przeglądany 25 maja 2013]
  38. Ośrodek Dokumentacji Dziejów Ziemi Goleniowskiej "Żółty Domek". W: Goleniów – serwis Miasta i Gminy Goleniów [online]. [Przeglądany 27 maja 2013]
  39. Aberbuch, Ewa. Goleniów – wczoraj, dziś, jutro. Wyd. 3. Goleniów: Gmina Goleniów, 2010, s. 90
  40. Jednostki organizacyjne. W: Biuletyn Informacji Publicznej Urząd Gminy i Miasta w Goleniowie [online]. [Przeglądany 11 kwietnia 2013]
  41. Jednostki oświatowe. W: Biuletyn Informacji Publicznej Starostwo Powiatowe w Goleniowie [online]. [Przeglądany 11 kwietnia 2013]
  42. Wykaz szkół i placówek. W: Kuratorium Oświaty w Szczecinie [online]. [Przeglądany 11 kwietnia 2013]
  43. Jednostki organizacyjne podległe Powiatowi Goleniowskiemu. W: Biuletyn Informacji Publicznej Starostwo Powiatowe w Goleniowie. [online]. [Przeglądany 11 kwietnia 2013]
  44. Matysiak, Paulina. Kościoły Archidiecezji Szczecińsko-Kamieńskiej : nasze dziedzictwo. T. 2. Bydgoszcz: Ikona, [2012], s. 42-73; Schematyzm Archidiecezji Szczecińsko-Kamieńskiej. Szczecin: Szczecińskie Wydawnictwo Archidiecezjalne "Ottonianum", 2002, s. 151-160
  45. Grupa adwentystów w Goleniowie. W: Kościół Adwentystów Dnia Siódmego. Diecezja Zachodnia [online]. [Przeglądany 17 maja 2013]
  46. Kościół Zielonoświątkowy w Goleniowie. [Przeglądany 17 maja 2013]
  47. Stowarzyszenia i kluby sportowe. W: Goleniów - serwis Gminy i Miasta Goleniów [online]. [Przeglądany 11 kwietnia 2013]
  48. Aberbuch, Ewa. Goleniów – wczoraj, dziś, jutro. Wyd. 3. Goleniów: Urząd Gminy i Miasta w Goleniowie, 2010, s. 95-98. Isbn 978-83-927486-6-3
  49. Imprezy cykliczne. W: Ośrodek Sportu i Rekreacji w Goleniowie [online]. [Przeglądany 11 kwietnia 2013]
  50. Gmina Goleniów. Miejski Szlak Turystyczny. Goleniów: Gmina Goleniów, 2011, s. 2
  51. Gmina Goleniów. Szlaki piesze. Goleniów: Gmina Goleniów, 2006, s. 16
  52. Gmina Goleniów. Szlaki rowerowe. Szlaki sentymentalne. Szlak kajakowy. Goleniów: Gmina Goleniów, 2006, s. 17-19
  53. Tamże, s. 2-16, 19-27
  54. Stan, ruch naturalny i wędrówkowy ludności w III kwartale. W: Główny Urząd Statystyczny [online]. [Przeglądany 04 maja 2013]
  55. Województwo Zachodniopomorskie : podregiony, powiaty, gminy 2012. Szczecin: Urząd Statystyczny w Szczecinie, 2012, s. 112
  56. Rocznik Statystyczny Województwa Szczecińskiego. Szczecin: Główny Urząd Statystyczny, 1959-1992; Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2003-2012
  57. Gdzie się leczyć. Narodowy Fundusz Zdrowia. Zachodniopomorski Oddział Wojewódzki w Szczecinie [online]. [Przegladany 17 maja 2013]
  58. Kazaniecki, Józef. Symbole Goleniowa. Goleniów: Urząd Miasta i Gminy w Goleniowie, 2010, s. 12-14
  59. Uchwała Nr VIII/125/03 Rady Miejskiej w Goleniowie z dnia 29 kwietnia 2003 roku w sprawie uchwalenia Statutu Gminy Goleniów. "Dziennik Urzędowy Województwa Zachodniopomorskiego" 2003, Nr 64, poz. 1152; Załącznik nr 1 do Uchwały Nr X/83/11 Rady Miejskiej w Goleniowie z dnia 29 czerwca 2011 roku w sprawie zmian w Statucie Gminy Goleniów. "Dziennik Urzędowy Województwa Zachodniopomorskiego" 2011, nr 102, poz. 1865
  60. Matysiak, Paulina. Kościoły Archidiecezji Szczecińsko-Kamieńskiej : nasze dziedzictwo. T. 2. Bydgoszcz: Ikona, [2012]; Rejestr zabytków nieruchomych województwa z wyłączeniem zabytków archeologicznych w powiatach. W: Biuletyn Informacji Publicznej Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Szczecinie [online]. [Przeglądany 9 maja 2013]
  61. Pomniki. W: Goleniów - serwis Gminy i Miasta Goleniów [online]. [Przeglądany 11 kwietnia 2013]

Bibliografia

  • Aberbuch, Ewa. Goleniów – wczoraj, dziś, jutro. Wyd. 3. Goleniów: Gmina Goleniów, 2010
  • Białecki, Tadeusz. Słownik nazw fizjograficznych Pomorza Zachodniego. Szczecin: Uniwersytet Szczeciński, 2001. ISBN 8372412014
  • Białecki, Tadeusz. Słownik współczesnych nazw geograficznych Pomorza Zachodniego z nazwami przejściowymi z lat 1945-1948. Szczecin: Książnica Pomorska, 2002. ISBN 8387879347
  • Hydronimy. Część 1. Wody płynące, źródła, wodospady. Warszawa: Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 2006. ISBN 8323996075
  • Dzieje Goleniowa (XIII-XX wiek). Red. Henryk Lesiński. Szczecin: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1990
  • „Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Szczecinie” 1954, nr 15, poz. 69
  • „Dziennik Urzędowy Województwa Zachodniopomorskiego” 2003, Nr 64, poz. 1152; 2011, nr 102, poz. 1865
  • Gmina Goleniów. Miejski Szlak Turystyczny. Goleniów: Gmina Goleniów, 2011
  • Gmina Goleniów. Szlaki piesze. Goleniów: Gmina Goleniów, 2006
  • Gmina Goleniów. Szlaki rowerowe. Szlaki sentymentalne. Szlak kajakowy. Goleniów: Gmina Goleniów, 2006
  • Kazaniecki, Józef. Goleniowski samorząd w latach 1945-2009. Goleniów: Urząd Gminy i Miasta w Goleniowie, 2009
  • Kazaniecki, Józef. Goleniów w marcu 1945 r. Wyd. 2. Goleniów: Urząd Gminy i Miasta w Goleniowie, 2009
  • Matysiak, Paulina. Kościoły Archidiecezji Szczecińsko-Kamieńskiej : nasze dziedzictwo. T. 2. Bydgoszcz: Ikona, [2012]. ISBN 9788393428724
  • "Monitor Polski" 1946, nr 44, poz. 85
  • Palica, Maria. Życie kulturalne Goleniowa 1945-2008. Goleniów: Urząd Miasta i Gminy w Goleniowie, 2008
  • Pommersches Urkundenbuch. Bearbeitet von Robert Klempin. Bd. 1. Stettin: 1868
  • Prawdzic, Krzysztof. Klimat województwa szczecińskiego w świetle potrzeb rolnictwa. Szczecin: K.W. PZPR, Wydział Rolnictwa i Leśnictwa WRN w Szczecinie, 1961
  • Rocznik Statystyczny Województwa Szczecińskiego z lat 1959-1992
  • Schematyzm Archidiecezji Szczecińsko-Kamieńskiej. Szczecin: Szczecińskie Wydawnictwo Archidiecezjalne "Ottonianum". ISBN 8370412327
  • Województwo Zachodniopomorskie : podregiony, powiaty, gminy 2012. Szczecin: Urząd Statystyczny w Szczecinie, 2012
  • Woś, Alojzy. Regiony klimatyczne Polski w świetle częstości występowania różnych typów pogody. Zeszyty Instytutu Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania Polskiej Akademii Nauk, 1993

Linki zewnętrzne

Zobacz też




Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Izabela Strzelecka