Gottlieb Schlegel

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Skocz do: nawigacja, szukaj
Gottlieb Schlegel
luterański teolog, generalny superintendent
brak zdjecia
Data urodzenia 16 lutego 1739
Miejsce urodzenia Królewiec
Data śmierci 27 maja 1810
Miejsce śmierci Greifswald
Lata działalności 1790-1810
Narodowość niemiecka


Gottlieb Schlegel (Theophilus Schlegelius) (1739-1810) – luterański teolog i generalny superintendent szwedzkiego Pomorza.

Życiorys

Gottlieb Schlegel urodził się 16 lutego 1739 roku w Królewcu. Uczył się w Collegium Fridericianum, a po ukończeniu 15. roku życia rozpoczął studia w rodzinnym mieście. Uczęszczał na wykłady z filologii, filozofii (u Immanuela Kanta), języków orientalnych i historii oraz teologii. Jego kolegą ze studiów był Johann Gottfried Herder (1744-1803). W 1758 roku został członkiem Królewieckiego Towarzystwa Niemieckiego[1].
W kolegium uczył m.in. łaciny i historii, był kaznodzieją w kolegialnym kościele. W 1763 roku uzyskał stopień magistra filozofii. Od 1765 roku uczył teologii i filozofii w Rydze, z krótką przerwą spowodowaną pobytem w Sankt Petersburgu.
W roku 1771 odbył podróż do Lubeki, podczas której odwiedził m.in. Kilonię, Hamburg i Berlin. Dzięki kontaktom z tamtejszymi uczonymi i poczynionym obserwacjom zdobywał doświadczenie i tematy do wykładów.
W 1777 w Erlangen obronił doktorat z teologii. Uniwersytety w Królewcu i Jenie złożyły Schlegelowi propozycję objęcia stanowiska profesora teologii, a niemieckie kościoły w Sztokholmie i Hamburgu zaoferowały posadę kaznodziei. Z obu nie skorzystał. W międzyczasie król Szwecji Gustaw III mianował go profesorem teologii w Greifswaldzie. W 1782 roku wybrał się przez Szczecin, Meklemburgię i Hamburg do Francji i Anglii. W Londynie poznał m. in. Karola Gottfrieda Woyde’go (1725-1796), kalwińskiego pastora w Lesznie. Po powrocie musiał podreperować nadszarpnięte przez trudy podróży zdrowie. W połowie sierpnia 1790 roku opuścił Rygę na zawsze i drogą morską dotarł do Świnoujścia. Stąd przez Wolgast przybył do Greifswaldu. Oprócz stanowiska generalnego superintendenta szwedzkiego Pomorza, które sprawował do śmierci, objął także posady prokanclerza i pierwszego profesora na wydziale teologii. Został przewodniczącym konsystorza, superintendentem miejskim i pastorem w kościele św. Mikołaja. Król odznaczył go Królewskim Orderem Gwiazdy Polarnej.
Oprócz teologii prowadził także wykłady z dogmatyki i etyki w duchu filozofii Christiana Wolffa (1679-1754) i oświecenia.

W 1774 roku ożenił się w Rydze z najstarszą córką Johanna Jakoba Maczewskiego, pastora w Doblen. Urodziło im się czworo dzieci (trzy córki i syn).

Gottlieb Schlegel zmarł 27 maja 1810 w Greifswaldzie.

Twórczość (wybór)

Zdobywane podczas wyjazdów doświadczenie, wymiana poglądów z poznanymi naukowcami inspirowały Schlegela do pisania. W 1786 wydana została po raz pierwszy rozprawa dotycząca ulepszenia kształcenia gimnazjalnego i uniwersyteckiego. Dwanaście lat później scharakteryzował nauczanie na uniwersytecie greifswaldzkim. W 1792 roku w duchu filozofii oświeceniowej opracował szwedzko-pomorski katechizm. Cztery lata później w podobnym tonie zredagował śpiewnik, poprawiony w połowie XVIII w. przez generalnego superintendenta Jakoba Heinricha Balthasara, co spotkało się ze sprzeciwem wielu duchownych. W 1806 roku ukazały się jego podstawy dogmatyki. Wśród tekstów okolicznościowych wymienić można kilka związanych z panowaniem Katarzyny Wielkiej, w tym druk z okazji jej imienin.

  • 1739 - Anleitung zum protestantischen Kirchenrechte im Königreich Sachsen : Ein Handbuch für Geschäftsmänner, insonderheit für Pfarrer und die es werden wollen, Leipzig
  • 1765 - Redehandlung, bey Gelegenheit des Nahmensfestes Ihro Kayserlichen Majestät, unserer allergnädigsten Kayserin, Catharina Alexiewna II. Kayserin und Selbstherrscherin aller Reußen, & & & den 25 November 1765 in der Dom- und Stadtschule zu Riga angestellet, Riga
  • 1769 - Zu der Redehandlung, welche die Dom- und Stadtschule Dienstag, als den 30sten Junius 1769. der Feyer der Thronbesteigung Ihro Kayserl. Maiestät, unserer allergnädigsten Kayserin und grossen Frau, Catharina Alexiewna II. Käyserin und Selbstherrscherin aller Reussen etc. in tiefster Unterthänigkeit widmet, ladet alle Obern, Gönner und Freunde in Ehrfurcht und Ergebenheit ein, Riga
  • 1770 - Abhandlungen von den ersten Grundsätzen in der Weltweisheit und den schönen Wissenschaften : mit einer Vorrede über das Studium der Weltweisheit, Riga
  • 1783 - D. Gottlieb Schlegel's, Pastors bey der Stadtgemeine und Inspectors der Domschule in Riga, Theologischpraktische Abhandlung über die rechte Art des Gebets um das Geistlichgute : Nebst den dahineinschlagenden Betrachtungen, Göttingen
  • 1786 - Summe von Erfahrungen und Beobachtungen zur Beförderung der Studien in den gelehrten Schulen und auf den Universitäten, Riga und Königsberg
  • 1787 - Lateinische Grammatik, zur Erleichterung der Jugend nach einer bequemern Ordnung eingerichtet, mit einigen Stücken zum Exponiren und Reden, Riga und Königsberg
  • 1798 - Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes der Königl. Universität zu Greifswald, Berlin und Stralsund
  • 1806 - Grundlage der Dogmatik, Leipzig

Przypisy

  1. Towarzystwo Niemieckie w Królewcu (Deutsche Gesellschaft zu Königsberg), założone w 1741 w celu troszczenia się o kulturę języka niemieckiego i uroczyste obchodzenie świąt narodowych.

Bibliografia

  • Parow, Johann Ernst. Leben, Verdienste und Character Dr. Gottlieb Schlegel's, zeitherigen Generalsuperintendenten von Schwedisch-Pommern und Rügen, Procanzlers und ersten Professors der Theologie zu Greifswald, Präsidenten des Consistoriums, geistlichen Mitgliedes des Königl. Schwedischen Nordstern-Ordens, auch Superintendenten der Stadt Greifswald und Pastors an der Nikolai-Kirche daselbst. Greifswald: Mauritius, 1811 (współwydane z: Gottlieb Schlegel's zeitherigen Generalsuperintendenten von Schwedisch-Pommern und Rügen Handbuch einer practischen Pastoralwissenschaft, Greifswald: Mauritius, 1811).
  • Häckermann, Adolf. Schlegel, Gottlieb. W: Allgemeine Deutsche Biographie. Bd. 31. Leipzig: Duncker & Humblot. 1890, s. 376-377.




Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Agata Michalska