Grabowo

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Skocz do: nawigacja, szukaj
Grabowo
Grabowo
Grabowo
Dawna nazwa Grabów
Nazwa niemiecka Grabow
Dzielnica Północ


Ulica Parkowa
200px-Commons-logo.svg.png

Grabowo (niem. Grabow, krótko po 1945 Grabów) – część miasta[1] Szczecina na osiedlu Drzetowo-Grabowo, nad Odrą, granicząca od północy z Centrum miasta, z Niebuszewem od zachodu i Drzetowem od północy. Wschodnią granicę dzielnicy stanowi rzeka Odra, przy której od XVIII wieku funkcjonował przemysł stoczniowy.

Historia

Na terenie Grabowa odkryto pierwsze ślady bytności człowieka z okresu mezolitu. Z tego okresu pochodzi zdobiona oprawka od tasaka, z okresu wczesnego neolitu pochodzi kamienna motyka z kultury ceramiki wstęgowej. Kolejne ślady pochodzą z okresu halsztackiego, przedrzymskiego i rzymskiego, z którego odnaleziono brązy cesarza Gajusza Juliusza Cezara Oktawiana (63 p.n.e. - 14 n.e.) oraz cesarza Klaudiusza Albina (140-197 n.e.).

Grabowo wymieniane jest w źródłach 25 lutego 1243 roku w dokumencie księcia Barnima I o płaceniu dziesięciny klasztorowi cysterek w Szczecinie, z uposażenia które wcześniej zapisał on swojej żonie Mariannie przy sporządzeniu kontraktu ślubnego. Księżna, w swej pobożności, zrezygnowała z Grabowa na rzecz zakonnic. W 1255 roku wieś dodatkowo płaciła dziesięciny biskupstwu w Kamieniu Pomorskim. 28 lutego 1283 roku biskup kamieński Herman potwierdził prawo własności cysterek do ich własności w Szczecinie oraz do gospodarstwa z 4 włókami ziemi w Grabowie. W 1360 roku książę Barnim III ufundował w Grabowie klasztor kartuzów Gottes Gnade w zapisie: in loco dicto Grabow prope civitatem nostram Stetyn sito, który uposażył dworem i dwoma ogrodami i polami. Ponieważ ziemie te należały zgodnie z nadaniem z 1243 roku do klasztoru cysterek, książę wykupił je od nich ostatecznie w 1364 roku. Klasztor otrzymał również dochody z karczmy w Babinie, 20 grzywien w srebrze z cła w Schwedt oraz drewno z Krępy.

Do czasów Reformacji Grabowo nie posiadało samodzielności prawnej a wiele urzędów dzieliło z wsią Drzetowo. Po sekularyzacji klasztorów, zabudowania klasztoru opustoszały. Grabowo podlegało ławnikom i sędziom z Drzetowa ale większość wsi należała do szczecińskiego pola miejskiego, które w wyniku sprzedaży zostało podzielone na rzecz Rady Miejskiej, fundacji oraz mieszczan szczecińskich. W 1551 roku po pożarze zamku książęcego w Szczecinie, książę Barnim IX przeniósł swoją siedzibę do dawnego klasztoru, nazywając nową siedzibę Oderburgiem. Książę mieszkał tam aż do swojej śmierci w 1573 roku. W 1597 roku w Grabowie były 23 domy mieszkalne.

Zgodnie z rejestrem klasztornym prowadzonym w latach 1601-1602 w Grabowie mieszkało 27 właścicieli- dzierżawców gospodarstw zobowiązanych do daniny. Zgodnie z układem zawartym w 1612 roku między księciem Filipem Starszym a miastem Szczecin, gospodarze z Grabowa otrzymali prawo wyrębu lasu w wąwozach nad Odrą, należących do miasta, oraz prawo wycinki trawy i trzciny do potrzeb gospodarskich. 10 lipca 1630 roku wojska króla szwedzkiego Gustawa Adolfa zajmują Oderburg, Grabowo i Szczecin.

W XVIII wieku w Grabowie znajdowało się wiele uli, od których pobierano 4 szylingi podatku, gdzie z całej miejscowości uzyskiwano 6 talarów, stąd też mieszkańcy wsi, podobnie jak mieszkańcy Dolnego Wiku, przenosili swoje ule na wrzosowiska koło Jasienicy, płacąc do urzędu szylinga od ula. Mieszkańcy utrzymywali się z ogrodów warzywnych, rybacy z połowów ryb, sprzedając swoje plony w Szczecinie. Głównymi produktami handlu były mleko, masło i jaja. Otrzymywane fundusze pozwalały mieszkańcom jedynie na przeżycie. W 1723 roku w Grabowie było 27 właścicieli ziemi, z których każdy posiadał po 12 mórg i 66 i pół pręta ziemi, zobowiązanych do opłaty służebnej. Oprócz nich mieszkały tu jeszcze dwie osoby. Wymieniana jest również karczma w Grabowie, która nie posiadała żadnych posiadłości, nie miała ona obowiązku opłaty a ponosiła jedynie koszty ochrony przeciwpożarowej. W 1732 roku w Grabowie odnotowano 27 domów mieszkalnych i zajazd. Wcześniej Grabowo nie miało żadnych pól uprawnych, 334 morgi otrzymało dopiero w 1718 roku. W roku 1776 sytuacja wyglądała podobnie, wciąż wymienianych było 27 chłopów z 12 morgami i 66 prętami ziemi oraz 4 chłopów małorolnych bez ziemi uprawnej. Pod koniec XVIII wieku rozpoczęła się sprzedaż części gospodarstw w Grabowie. Najstarsza umowa pochodzi z 1798 roku, wystawiona na kupca Stolle ze Szczecina.

W 1825 roku Grabowo wraz z osiedlami Bolinko i Küpfermühle liczyło zaledwie 500 mieszkańców. W 1831 roku była tu jedna szkoła, 101 domów mieszkalnych, 2 fabryki, 73 budynki gospodarcze. W 1833 roku Grabowo należało do tzw. Amtwasserdörfer, było tu 9 zabudowań gospodarskich i żyło już 1095 mieszkańców w 231 rodzinach. Wymienianych jest też 27 gospodarstw chłopskich, 3 małorolne, pole sołtysa i szkoła. 18 gospodarstw zajętych było na prawach dzierżawy dziedzicznej. Cztery gospodarstwa uniezależniły się od nadrzędnej władzy fiskalnej, spłacając cały kapitał w 1833 roku. W 1840 roku liczba mieszkańców Grabowa wzrosła do 2169 osób.

12 marca 1847 roku przyznano nowy statut organizacyjny dla miejscowości- prawa miejskie. Jurysdykcja pozostała w rękach Domänen Fiskus, a reszta na prawach gminy. Prawo do głosowania posiadali wszyscy posiadacze gruntów a miasto w dużej mierze podlegało władzy starosty. W administracji Grabowa pracowały 3 osoby i 9 reprezentantów. W 1850 roku Grabowo otrzymało status samodzielnej gminy, wyznaczono wówczas burmistrza oraz ławników. Dwa lata później liczba mieszkańców wzrosła do 3861 osób, a pod zabudową było 214 działek. Od 1851 roku nabrzeże Odry w Grabowie było używane jako targowisko. W 1852 roku miasto zajmowało powierzchnię 528 mórg, z tym że ziemia była zajęta głównie przez parcele budowlane z małą ilością upraw, mieszkańcy pracowali głównie w fabrykach i stoczniach, w rolnictwie funkcjonowali w małym stopniu. Mieszkało tu wówczas 3861 osób.

W 1871 roku liczba mieszkańców wzrosła do 7574 osób. W 1872 roku Grabowo zamierzało przeprowadzić proces elektryfikacji miasta, w związku z czym planowano zakup 60 latarni naftowych. W 1885 roku liczba mieszkańców wynosiła 14541 osób.

Okres II wojny światowej

W trakcie II wojny światowej na terenie Grabowa znajdowało się 5 obozów pracy przymusowej dla obcokrajowców. Przy ul. Miedzianej mieścił się obóz Mercur Hauptlager, przy ul. Firlika drugi obóz Gemeinschaftslager „Comet”. Przy ul. Nocznickiego 22 mieściły się dwa obozy: Wohnlager Zementhof oraz Lager, przy ul. Dubois znajdował się Gemeinschaftslager der Marinewaffen-Ausrüstungsbetriebe. Dwa naloty bombowe z 11 kwietnia i 30 sierpnia 1944 roku obróciły w ruinę cały pas nadodrzański Grabowa, prawie całkowitemu zniszczeniu uległy największe zakłady przemysłowe dzielnicy, stocznie, fabryka Gollnow & Sohn oraz cementownia Comet. Odbudowano jedynie dawną stocznię Oderwerke, przekształcając ją w Stocznię Szczecińską. Zabudowa mieszkalna ul. Łady, Dubois, Firlika i Łyskowskiego zachowała się jedynie w szczątkowym stanie. Całkowitemu zniszczeniu uległa zachodnia część Grabowa- zabudowa mieszkalna pomiędzy ul. Gontyny, Księżnej Salomei i Emilii Plater, przez co obecnie ta część należy do dzielnicy Niebuszewo. Po wojnie przez kilka lat odgruzowywano zniszczone budynki i zakłady przemysłowe.

IES64.png Autor opracowania: Marek Łuczak


Przypisy

  1. Grabowo. W: Krajowy Rejestr Urzędowy Podziału Terytorialnego Kraju [on-line]. Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 2010-05-06].


Zobacz też

Linki zewnętrzne