Gustav Flügel

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Gustav Flügel
kompozytor, organista, kantor
brak zdjecia
Data urodzenia 2 lipca 1812
Miejsce urodzenia Nienburg an der Saale
Data śmierci 15 sierpnia 1900
Miejsce śmierci Szczecin
Narodowość niemiecka

Gustav Flügel (1812–1900) – kantor i organista, pedagog, kompozytor, autor pieśni, sonat, przygrywek chorałowych.

Życiorys

Urodził się 2 lipca 1812 roku w Nienburgu w Saksonii-Anhalt, jako syn Johanna Karla Flügela (1770-1828) i jego trzeciej żony Johanny Friederike z domu Heintz (1786-1855). Jego rodzice zawarli związek małżeński w 1809 roku. Matka wywodziła się z rodziny rzemieślniczo-nauczycielskiej z pobliskiego Bernburga, miasta położonego w tym samym powiecie, co Nienburg.

Gustav Flügel, przeznaczony był od początku przez swego ojca do kształcenia muzycznego. Po ukończeniu gimnazjum w Bernburgu pobierał lekcje fortepianu i teorii muzyki u kantora. W pobliskim Dessau rozpoczął studia muzyczne u kompozytora, organisty i kapelmistrza Friedricha Schneidera, u którego kształcił się w latach 18271830. Już 1828 roku wydał Flügel pierwszy swój utwór – pieśń "Der Gang nach dem Eisenhammer" (według Schillera) na głosy solowe, chór i fortepian. Później mieszkał i działał także w Nienburgu, Köthen, Magdeburgu i Schönebeck.

25 czerwca 1835 roku Flügel spotkał się osobiście z jednym z najsławniejszych kompozytorów ówczesnej Europy – Robertem Schumannem. Za radą Schumanna wyjechał do Magdeburga, gdzie poznał swoją przyszłą małżonkę, Minnę Oppermann (18131847), nauczycielkę gry na fortepianie. Tu też powstały wczesne utwory muzyczne Flügela – sonaty fortepianowe, pieśni i kwartety smyczkowe.

Na początku roku 1838 Flügel został zaproszony przez przedstawicielstwo Towarzystwa Śpiewaczego do Schönebeck (Elbe) do objęcia funkcji kierowniczej. Objął swój urząd pod koniec marca 1838 i pełnił go przez dwa lata. W 1840 roku przyjechał do Szczecina, gdzie udzielał prywatnych lekcji muzyki muzyki. Do szczecińskich kręgów muzycznych wprowadziła go Emma Grunow, która w Szczecinie prowadziła własny salon muzyczny.

W roku 1850 wyjechał do Neuwied, gdzie z rekomendacji ewangelickiego biskupa pomorskiego Carla Rischla dostał posadę nauczyciela muzyki w Królewskim Seminarium Nauczycielskim. W 1859 roku powrócił jednak do Szczecina i w tym samym roku został kantorem i organistą kościoła zamkowego w Szczecinie. Był także nauczycielem śpiewu w Höhere Töchterschule (Wyższej Szkole Żeńskiej). Założył chór kościelny i doprowadził do powstania fundacji w celu budowy nowych organów w kościele zamkowym. Zmarł 15 sierpnia 1900 roku w Szczecinie w swoim mieszkaniu przy Königsplatz 2. Spośród licznego potomstwa, tylko syn Ernst Paul Flügel poszedł w ślady ojca. Był organistą w Prenzlau i we Wrocławiu. Sporządził też katalog utworów muzycznych swego ojca, znajdujący się obecnie w zbiorach Książnicy Pomorskiej. Po śmierci Gustava Flügela jego następcą na stanowisku organisty i kantora w kościele zamkowym został Ulrich Hildebrandt.

Twórczość

Wydał liczne kompozycje organowe, częściowo przeznaczone dla wykonania koncertowego, jednak w większej części pomyślane jako utwory grane podczas liturgii (przygrywki chorałowe, preludia). Spis utworów Gustava Flügla (w nawiasie podana niemiecka nazwa wydawnictwa pierwodruku):

Muzyka instrumentalna – utwory na fortepian:

  • Op. 2: Walc „księżycowy” (1837, Magdeburg, Ernst Wagner & Richter).
  • Op. 6: Marsz węgierski na fortepian (1845, Magdeburg, Heinrichshofen).
  • Op. 9: Phalenen, (1846, Bonn, N. Simrock) dedykacja: Carl August Dohrn.
  • Op. 10: Zjawy nocne, burza nocna i modlitwa na fortepian (1847, Mainz, B.Schott's Söhne) dedykacja: Gustaw Adolf Keferstein.
  • Op. 11: Obrazy fantastyczne (1846, Mainz, B.Schott's Söhne) dedykacja: bp Carl Benjamin Ritschl .
  • Op. 14: Motyle nocne (zeszyt pierwszy) na fortepian (1846, Leipzig, F. Whistling) dedykacja: Elisabeth Brendel (z d.Tautmann).
  • Op. 15: Caprice heroique, (1846) dedykacja: Franz Liszt (?).
  • Op. 16: Motyle nocne (zeszyt drugi) na fortepian (1846, Leipzig, F. Whistling) dedykacja: d Clara Schumann (z d. Wieck).
  • Op. 17: Motyle dzienne, (Leipzig, Fr. Hofmeister) dedykacja: Friedrich Schmidt.
  • Op. 18: Obrazy światła księżyca, (Leipzig, Fr. Hofmeister) dedykacja: Ernst Ferdinand Wenzel, nauczyciel Konserwatorium w Lipsku.
  • Op. 22: Dwa łatwe utwory fortepianowe, dedykacja dla ucznia, Emila Silberschmidta (1849,Berlin, Bote&Bock).
  • Op. 24: Nowe motyle nocne (1849, Leipzig, Fr. Hofmeister) .
  • Op. 25: 4 Fantazje na fortepian, (Berlin, Schlesinger) dedykacja: Heinrich Marschner.
  • Op. 27: Zbieranie kwiatów, (1849, Leipzig, F. Whistling) dedykacja: Auguste Warh.
  • Op. 29: Kwiaty polne, (1849, Berlin, Trautwein) dedykacja: Wilhelm Taubert.
  • Op. 31: Capriccio e-moll (Leipzig, Breitkopf u. Härtel), dedykacja: Julius Knorr.
  • Op. 32: Małe poezje muzyczne (1850, Cassel, C. Luckhardt) dedykacja: „Dla młodzieży”.
  • Op. 34: Cztery utwory fortepianowe, (1853, Coblenz, C. J. Falckenberg), dedykacja: pani E. Grunow.
  • Op. 38: Trzy utwory fortepianowe (1856, Leipzig, Merseburger), dedykacja: Alfred Dörffel.
  • Op. 40: Poezje ludowe. Dwie fantazje na fortepian. (Leipzig, Siegel), dedykacja: Friedrich Kühmstedt.
  • Op. 41: Melancholia. Utwór nocny na fortepian, (Leipzig, Siegel), dedykacja: . C. Siegel.
  • Op. 44: Humoreska (1856, Mainz, Schott).
  • Op. 62: Dziewięć utworów fortepianowych (1869, Neu-Ruppin, A. Oehmigke).
  • Op. 63: Obrazki Madonny. Dwanaście małych instruktywnych utworów na fortepian, dedykacja: Elisabeth zu Wied (1869/70, Neu-Ruppin, A. Oehmigke).
  • Op. 64: Sceny gimnastyczne. Sześć utworów fortepianowych (1869/70, Neu-Ruppin, A. Oehmigke).

Wariacje na fortepian:

  • Op. 5: Wariacje na temat trzech niemieckich pieśni ludowych (1845, Magdeburg, Heinrichshofen).
  • Op. 12: Wariacje na temat niemieckiej pieśni ludowej (1846, Bonn, N. Simrock).
  • Op. 37: Łatwe, instruktywne wariacje fortepianowe, (1856, Leipzig, Merseburger).
  • Op. 42: Śpiewy ludowe. Temat z wariacjami na fortepian, (Leipzig, Siegel) dedykacja: Amalia Prinz.

Sonaty fortepianowe:

  • Op. 4: Wielka sonata H-dur nr 1 (komp. 1839/40), (1845, Leipzig, Breitkopf & Härtel), dedykacja: Friedrich Schneider.
  • Op. 7: 2 sonata h-moll) (1845, Stettin, Selbstverlag; 1854 Magdeburg, Heinrichshofen, wykonana przez Mendelssohna 21 lipca 1846 in w Lipsku).
  • Op. 13: 3 sonata B-dur, (1846, Szczecin, Selbstverlag; Hamburg, Schuberth & Co.) dedykacja: Felix Mendelssohn-Bartholdy.
  • Op. 20: 4 sonata c-moll, (1848, Leipzig, Hofmeister) dedykacja: Louis Spohr.
  • Op. 36: 5 sonata C-dur, (1854, Leipzig, Breitkopf & Härtel).
  • Op. 53: 6 sonata C-dur, (1857, Erfurt u. Leipzig, G. W. Körner) dedykacja: Louis Köhler.
  • Op. 54: Sonatina „Mały Rolland” (numer 7 wśród sonat fortepianowych), (1859, Lipsk, Merseburger) dedykacja: „Młodzieży muzycznej”.

Muzyka organowa: Przygrywki chorałowe i etiudy organowe

  • Op. 33: 13 przygrywek chorałowych na organy (1853/54, Erfurt u. Leipzig, G.W. Körner).
  • Op. 39: Sześć utworów organowych (1854, Rotterdam,W.C. de Vletter./ Leipzig, C.F. Leede).
  • Op. 51: 10 utworów organowych (1857, Offenbach, André) dedykacja: gew. Paul Selbach.
  • Op. 57: 6 przygrywek na organy, (1871, Brieg, Richard Bräuer) dedykacja: Radca Konsystorza D. Carus.
  • Op. 59: 24 krótkie przygrywki (1862, Leipzig, C. Merseburger), dedykacja: dr Jaspis, królewski Generał-superintendent prowincji Pomorza; (Neuauflage 2008).
  • Op. 60: 14 przygrywek na organy (1868, Leipzig, A. Dörffel).
  • Op. 71: Małe utwory organowe, (1872, Berlin, Th. Chr. Fr. Enslin), dedykacja: Ludwig Egk.
  • Op. 72: Księga preludiów (1872, Berlin, Th. Chr. Fr. Enslin) dedykacja: Ernst Henschel (główny zbiór preludiów i przygrywek organowych kompozytora).
  • Op. 75: 12 organowych przygrywek pasyjnych i wielkanocnych (1874, Magdeburg, Heinrichshofen).
  • Op. 78: Studia początkowe z pedałem obligato, do wykorzystania również jako trzygłosowe przygrywki (1878/79, Leipzig, Merseburger).
  • Op. 89: Przygrywki organowe (1883, Leipzig, C.F. Kahnt).
  • Op. 93: 48 małych utworów organowych (przygrywki) we wszystkich tonacjach. durowych i mollowych. Do użytku na nabożeństwach, jak też ku zachęcie wyraźnego grania na organach. (1885, Leipzig, J. Rieter-Biedermann). Ded. Dr Jaspis.
  • Op.100: 50 opracowań chorałowych na organy (1893, Bremen/Leipzig, Carl Klinner) dedykacja: J. Heinrich Lützel, profesor i dyrektor muzyczny w Zweibrücken.
  • Op.108: 52 krótkie przygrywki chorałowe wraz z dodaną analizą palcowania i ułożenia stóp na organach. (1894, Langensalza, Hermann Beyer & Söhne) dedykacja: panu Fritzowi Lubrichowi, redaktorowi czasopisma o muzyce kościelnej „Die Orgel” w Lipsku.
  • Op.111: 50 krótkie przygrywki chorałowe (1894, Zittau, Loebel) dedykacja: Friedrich Gartz.
  • Op.114: 20 krótkich przygrywek organowych (1895, Neuwied /Leipzig, Louis Heuser).
  • Op.115: 50 figurowane chorały organowe na jeden manuał i pedał, do zastosowania na nabożeństwach, jak też jako studium, (1895, Langensalza Hermann Beyer & Söhne).
  • Op.121: 31 rytmicznych przygrywek chorałowych na organy, (1899, Leipzig, Leuckart) dedykacja: Robert Frenzel.


Większe utwory koncertowe na organy:

  • Op. 74: II Orgelstücke (ok. 1874, Leipzig, Kühn), dedykacja: A. W. Gottschalg.
  • Op. 77: II Orgelstücke (Wie schön,...) (1879, Berlin, Schlesinger), dedykacja: August Haupt. (Ponownie wydane w 2000 roku.).
  • Op. 82: Fantazja „Sollt ich meinem Gott nicht singen” (1881, Magdeburg, Heinrichshofen), dedykacja: August Gottfried Ritter.
  • Op. 83: Sonata (E-dur) (1881, Magdeburg, Heinrichshofen.), dedykacja: swojemu synowi, Ernstowi Flüglowi.
  • Op. 85: Fantazja wiosenna (1882, Leipzig, Leuckart), dedykacja: Wilhelm Freudenberg; (Ponowne wydanie: 2007).
  • Op. 88: Sollt ich meinem Gott nicht singen, kanoniczne opracowanie chorałowe.(1882, Leipzig, Kahnt), dedykacja: Carl Piutti. (Ponowne wydanie 1996).
  • Op. 96: Postludium świąteczne z wprowadzeniem (1886, Leipzig, C.F.W. Siegel).
  • Op. 97: Fantazja fis-moll (1888, Strassburg, C.F. Schmidt).
  • Op. 99: 3 fugi (1890, Leipzig, Rieter-Biedermann), dedykacja: Emil Höpner.
  • Op. 101: 3 fugi w tonacji C-dur (1891, Leipzig, Leuckart), dedykacja: Elisabeth Krahnstöver.
  • Op. 102: II Orgelstücke (Du dessen Augen flossen...) (1891, Leipzig, Leuckart), dedykacja: Carl Adolf Lorenz.
  • Op. 103: II Orgelstücke (1891, Leipzig, Rieter-B.), dedykacja: Carl Rundnagel.
  • Op. 104: Toccata i fuga (1892, Leipzig, Rieter-B.), dedykacja: superintendent generalny Pötter.
  • Op. 105: Toccata i fuga (1892, Leipzig, Leuckart), dedykacja: Otto Türke.
  • Op. 106: Fuga in F (1893, Leipzig, Rieter-B.), dedykacja: Gustav Hecht
  • Op. 107: Toccata in F (1893, Langensalza, Beyer), dedykacja: Paul Taggatz
  • Op. 109: Allein Gott in der Höh'... (1894, Zittau/Zürich, Loebel, ponowne wydanie 1999), dedykacja: Otto Zimmer.
  • Op. 110: Elegia i fuga (1894, Leipzig, Rieter-B.), dedykacja: Theophil Firchhammer.
  • Op. 112: Toccata appassionata (1894 Zittau/Zürich, Loebel; skomponowana już w 1847, ponowne wydanie: 2012), dedykacja: Otto Paulstich .
  • Op. 113: Durch Nacht zum Licht (1895 Zittau/Zürich, Loebel, ponowne wydanie: 1999), dedykacja: Marie Margarete Paulstich.

Muzyka kameralna:

Kwartet smyczkowy

  • Op. 23: Kwartet smyczkowy a-moll. 1849. (Leipzig, Fr. Hofmeister) dedykacja: Carl Kossmaly.

Muzyka kameralna z udziałem organów.

  • Op. 86: Adagio na organy, kwartet rogów i harfę (1882, Leipzig, Leuckart) dedykacja: Emanuel Klitzsch.
  • Op. 90: Trzy liryczne utwory na skrzypce i organy (1882, Leipzig, Rieter, ponowne wydanie: 2004) dedykacja: Paul Wild.
  • Op.119: Elegia na skrzypce i organy (1900, Langensalza, H. Beyer & Söhne) dedykacja: E. Forchhammer.
  • Op.120: Dwie melodie chorałowe na wiolonczelę i organy (1900, Langensalza, Beyer).

Muzyka orkiestrowa.

  • Op. 26: Uwertura koncertowa c-moll na orkiestrę, 1849. (Berlin, Trautwein) dedykacja: Księżnej Pruskiej.

Muzyka wokalna.

Pieśni na głos solowy.

  • Op. 1: Osiem pieśni na głos solo z towarzyszeniem fortepianu. (1836, Magdeburg, Ernst Wagner & Richter), dedykacja: Agnes i Charlotte Loose.
  • Op. 3: Osiem pieśni na głos solo z towarzyszeniem fortepianu – „Na Pamiątkę wystawienia Wolnego strzelca w Szczecinie”. (1842, Stettin, Bulang), dedykacja: Madame Wilsnach.
  • Op. 8: Dziesięć pieśni dla młodzieży na głos solo z towarzyszeniem fortepianu. (1845, Magdeburg, Heinrichshofen).
  • Op. 19: Sześć śpiewów na głos solo z towarzyszeniem fortepianu. (1846, Leipzig, Breitkopf & Härtel) dedykacja: Betty Lobedan i Franziska Schallehn.
  • Op. 21: Dwanaście pieśni na głos solo z towarzyszeniem fortepianu (1848, Leipzig, Breitkopf & Härtel) dedykacja: Karl Schmidt i Wilhelm Ritschl.
  • Op. 28: Trzy śpiewy na głos altowy z towarzyszeniem fortepianu (1849, Leipzig, Peters)
  • Op. 43: Pieśni duchowne ze śpiewnika na głos z towarzyszeniem fortepianu (1855, Leipzig, Merseburger).
  • Op. 45: Sześć śpiewów na głos solo z towarzyszeniem fortepianu (1855, Kassel, Carl Luckhardt).
  • Op. 52: Pieśni duchowne na mezzosopran z towarzyszeniem fortepianu. (1857, Aachen, Ernst ter Meer) dedykacja: Kammersänger Ernst Koch in Cöln.
  • Op. 69: Sześć pieśni patriotycznych – wersja na głos z fortepianem. (1871, Leipzig, Carl Merseburger).
  • Op. 73: Dwie pieśni duchowne na głos i organy (1875, Leipzig, Carl Merseburger) dedykacja: F.A.L. Jakob.
  • Op. 92: Słowa Lutra na głos solo z towarzyszeniem fortepianu (1883, Leipzig, Carl Merseburger),. dedykacja: Herrn Freiherrn Baron Senfft von Pilsach.
  • bez opusu: Der kecke Finlay. (Robe. Burns) Pieśń na głos z towarzyszeniem fortepianu
  • bez opusu: Niemand (Rob. Burns) Pieśń na głos z towarzyszeniem fortepianu (1850) .

Utwory na chór żeński i dziecięcy.

  • Op. 48: Pater Noster na trzy jednakowe głosy. (1857, Mainz, B. Schott’s Söhne) dedykacja: Dietrich Wilhelm Landfermann.
  • Op. 49: Sanctus o Salutaris na trzy jednakowe głosy (1857, Mainz, B. Schott’s Söhne) dedykacja: Dr. Lucas, nauczyciel w Koblencji.
  • Op. 50: Kantaty, responsoria i Vota Apostolica na chór dziecięcy (1857, Leipzig, C. Merseburger) dedykacja: F. Stiehl.
  • Op. 61: Pieśni wiosenne a) na 2 soprany i alt b) na 2 soprany z towarzyszeniem fortepianu (1869, Neu-Ruppin, Alfred Oehmigke).
  • Op. 66: 12 trzygłosowych pieśni chóralnych (1870, Leipzig, Brandstetter).
  • Op. 69: Sześć pieśni patriotycznych – wersja na dwa soprany i alt. (1871, Leipzig, C. Merseburger)
  • Op. 84: Trzy małe motety trzygłosowe (1881, Magdeburg, Heinrichshofen).
  • Op. 91 Bóg i natura. Trzygłosowe pieśni polifoniczne. (1884, Leipzig. C. Merseburger).

Utwory na chór męski.

  • Op. 30: Trzy kantaty bożonarodzeniowe na chór męski. (1853, Koblenz, Falckenberg) dedykacja: Ernst Henschel.
  • Op. 35: Pruskie pieśni królewskie, bohaterskie, wojenne i zwycięskie. (1854, Neuwied, J.H. Heuser), dedykacja: Księciu Pruskiemu.
  • Op. 46: Sentencje biblijne na chór męski. (1856, Erfurt u. Leipzig, Körner).
  • Op. 47: Hymny biblijne na chór męski. (1856, Erfurt u. Leipzig, Körner) dedykacja: dr Friedrich Theodor Trinkler.
  • Op. 55: Kantata uroczysta na chór męski z towarzyszeniem organów lub fortepianu. (1857, Neuwied, F.J. Steiner); dedykacja: „nauczycielom uroczystego śpiewu w zjednoczonych Synodów w Simmern, Kreuznach, Trier”.
  • Op. 58: Trzy kantaty na chór męski, (1859, Leipzig, C.F. Kahnt) dedykacja: „Kolońskiemu Towarzystwu Śpiewaczemu”.
  • Op. 67: Sześć pieśni na chór męski (1870, Berlin, Adolph Stubenrauch).
  • Op. 69: Sześć pieśni patriotycznych – wersja na chór męski.
  • Op. 79: 12 psalmów na chór męski. (1878, Magdeburg, Heinrichshofen)

• Op. 87: Grosses hat der Herr gethan. Kantata na 4 głosy solowe i chór męski. (1882, Leipzig. F.E.C. Leuckart) dedykacja: Friedrich Eduard Fetz.

Utwory na chór mieszany.

  • Op. 65: Trzy łatwe pieśni chóralne na chór mieszany. (1870, Breslau, Hientzsch)
  • Op. 68: Cztery pieśni na chór mieszany. (1870, Berlin, Ad. Stubenrauch)
  • Op. 70: Mała kantata na święta chrześcijańskie do tekstów biblijnych na głosy mieszane. (1871, Berlin, Ad. Stubenrauch)
  • Op. 80: Trzy kwartety duchowne. (1879, Magdeburg, Heinrichshofen) dedykacja: der Kronprinzessin von Preussen
  • Op. 81: Trzy kwartety. (1881, Magdeburg, Heinrichshofen) dedykacja: Wilhelm Sachse.
  • Op. 94: Siedem śpiewów duchownych na chór mieszany. (1886/87 Leipzig, Licht & Meyer)
  • Op. 95: Małe motety i responsoria na sopran, alt i baryton (1885, Leipzig, Rieter-Biedermann) dedykacja: G. Carus.
  • Op. 98: Trzy kościelne śpiewy chóralne na sopran, alt, tenor i bas. (1889 (?), Kaiserslautern, Tascher), dedykacja: „Ewangelickiemu Towarzystwu Śpiewaczemu Palatynatu“.
  • Op.117: Psalm 126. Motet na chór mieszany. (1896, Neuwied u. Leipzig, Heuser) dedykacja: kantor kościoła św. Tomasza, Gustav Schreck. Ostatni utwór muzyczny Flügla.
  • bez opusu – psalm 46 Gott ist unsere Zuversicht . Śpiew uroczysty na święto reformacji, 1884.

Nieznane z nazwy dzieła opusowane.

  • Op. 56: (prawdopodobnie jako część większego zbioru utworów)
  • Op. 76: (prawdopodobnie jako część większego zbioru utworów)
  • Op.116: (psalm, prawdopodobnie na chór, 1896)
  • Op.118: (psalm, prawdopodobnie na chór, 1896)

Duża część druków utworów Flügla znajduje się w zbiorach starych druków Książnicy Pomorskiej.

Bibliografia

  • Wend,Eckhard. Stettiner Lebensbilder. Köln – Weimar – Wien, 2004, s. 155-157.



IES64.png
Autor opracowania: Wojciech Kral