Heinrich Berghaus

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Skocz do: nawigacja, szukaj
Heinrich Karl Wilhelm Berghaus
geograf, kartograf
brak zdjecia
Data urodzenia 3 maja 1797
Miejsce urodzenia Kleve
Data śmierci 17 lutego 1884
Miejsce śmierci Szczecin
Narodowość niemiecka

Heinrich Karl Wilhelm Berghaus (1797-1884) - niemiecki kartograf i geodeta. Autor wielotomowego dzieła Landbuch des Herzogtums Pommern: Schilderung der Zustände dieser Lande in der zweiten Hälfte des 19. Jahrhunderts.

Życiorys

Heinrich Berghaus urodził się 3 maja 1797 roku w Kleve. Był najmłodszym z sześciorga dzieci Johanna Isaaka Berghausa (1755-1831) i Marii Elisabeth z domu Störing (1753-1827).

Ojciec Heinricha - Johann Isaak Berghaus

Ojciec Heinricha -  ekonomista, księgowy i historyk, osoba wszechstronnie wykształcona - był autorem wielu artykułów dotyczących historii i matematyki. Współpracował z pismami Allgemeinen Deutschen Bibliothek i Jenaer Litteraturzeitung.

Heinrich, we wczesnym dzieciństwie bardzo chorowity, był początkowo uczony w domu przez ojca. Później, kiedy rodzina przeniosła się do Münster (1803), uczęszczał do Gymnasium Paulinum. W szkole nauczył się także języka francuskiego, holenderskiego i angielskiego. Interesował się geografią i matematyką. W wolnym czasie kopiował mapy i rysował projekty budowlane twierdz i budynków.

Niezwykły talent Berghausa do rysowania został zauważony przez dziekana Ferdinanda Augusta von Spiegel, który starał się stwarzać warunki do rozwoju tych niezwykłych zdolności. Pomyślna okazja nadarzyła się wkrótce. Cesarz Napoleon postanowił połączyć kanałem Ren i Mozę. W celu wykonania tego przedsięwzięcia zaistniała potrzeba zatrudnienia licznej grupy wykwalifikowanych inżynierów i rysowników. A ponieważ takich było niewielu, zatrudniano na ich potrzeby licznych asystentów. Spiegel polecił więc młodego Berghausa prefektowi westfalskiego departamentu Lippe - grafowi Dusaillant. Berghaus miał wówczas dopiero 14 lat, mimo to po zdaniu egzaminów został zatrudniony w lipcu 1811 w biurze przełożonego inżynierów w departamencie Lippe. Otrzymał stanowisko kontrolera budowy mostów i ulic (Conducteurs für den Brücken- und Straßenbau) i zajmował się pracami geodezyjnymi. Ponieważ doskonale wypełniał powierzone mu zadania postanowiono, już wiosną następnego roku (1812), przyznać mu tytuł geografa III klasy. Na tym stanowisku brał udział nie tylko w pracach przygotowawczych do budowy kanału, ale stworzył także szereg projektów ulic. Jednakże działalność ta zakończyła się nieoczekiwanie, kiedy w 1813 roku zlikwidowano Królestwo Westfalii i francuscy urzędnicy departamentu Lippe utracili miejsca pracy. W tym samym roku 16-letni Heinrich wydał w remonowanym "Geographischen Institut“ w Weimarze swój pierwszy atlas.

Następnie Berghaus oddał się do dyspozycji pruskim władzom wojskowym, pomagał w formowaniu jednostki wojskowej i wstąpił jako ochotnik w styczniu 1814 roku do Oberkriegscommissariat des Reservearmeecorps. Po zawarciu traktatu pokojowego w 30 maja 1814 roku, udał się do Marburga, by tam doskonalić swoje umiejętności na tamtejszym uniwersytecie. Kiedy ponownie wybuchła wojna wstąpił do wojska. Przydzielony został do 6. Korpusu, który pozostawał pod rozkazami generała Tauentzien. W tym czasie miał sposobność poznać Alexandra Humbolta, z którym prowadził ożywioną korespondencję. Po zakończeniu działań wojennych udał się na krótko do Weimaru, aby omówić z kierownikiem tamtejszego Instytutu Geograficznego pomysł stworzenia wielkich map, m. in. Francji i Niderlandów.

Następnie pojechał do Berlina, dokończył studia i otrzymał w 1816 posadę w Departamencie Wojny (Kriegsministerium), który od 1810 roku pracował nad stworzeniem map topograficznych Prus. Ponieważ uczestniczył w tych obszernych przedsięwzięciach z wielkim zaangażowaniem przyznano mu tytuł geografa inżyniera (Ingenieurgeographe). W 1821 roku minister Karl vom Stein zum Altenstein powołał Berghausa na stanowisko nauczyciela geometrii, rysunku technicznego i budowy maszyn w Berliner Bauakademie. Na uczelni przepracował 34 lata, w 1824 otrzymał tytuł profesora. W 1826 przyznano mu na Uniwersytecie Wrocławskim tytuł doktora filozofii. W 1828 został współzałożycielem Gesellschaft für Erdkunde zu Berlin.

W 1836 roku osiedlił się w Poczdamie, gdzie założył Geographische Kunstschule. Była to szkoła dla przyszłych kartografów i geografów, działająca od 1839 do 1848 roku. Szkołę tę ukończyli m. in. August Petermann (1822-1878) – jeden z najbardziej znanych kartografów i geografów XIX wieku oraz Henry Lange (1812-1893) - kartograf i pisarz, urodzony w Szczecinie.

Obok działalności naukowej Heinrich Berghaus udzielał się także w życiu publicznym. Jako radny miejski (1841-1851) nadzorował wydziały oświaty i opieki charytatywnej. Aktywnie działał na rzecz najbiedniejszych. 30 marca 1848 złożył wniosek o wprowadzenie bezpłatnej edukacji. Pozostali radni nie wyrazili na to zgody. Jego zaangażowanie w propagowanie idei demokratycznych było źle widziane zarówno przez rząd, jak i przez króla.

W roku 1855 został odwołany ze stanowiska nauczyciela i przesunięty na emeryturę. Opuścił Poczdam w 1862, przeniósł się do Berlina, a następnie rozpoczął swój długotrwały pobyt na Pomorzu.

Grenzstrasse, dzisiejsza ul. Ks. Stanisława Staszica

Już 1861 roku rozpoczął pracę nad wielotomowym dziełem Landbuch des Herzogtums Pommern: Schilderung der Zustände dieser Lande in der zweiten Hälfte des 19. Jahrhunderts. Informacje zbierał m. in. w Greifswaldzie (1865), Stralsundzie, Stargardzie (1867,1868), Bad Freienwalde i Szczecinie (w latach 1864-1865 był stałym gościem hotelu Preussenhof). Trzynastotomowe opracowanie wydano w Anklam w latach 1862-1868.

W latach 1869-1870 Heinrich Berghaus mieszkał w Finkenwalde bei Stettin (Szczecin Zdroje). Od 1873 jego nazwisko widnieje w szczecińskich książkach adresowych, z których wynika, że zajmował lokale pod następującymi adresami: Langestrasse 19 (1873), Oststrasse 3 (1874) i Grenzstrasse 13 (od 1876). Będąc jeszcze profesorem na berlińskiej Bauakademie został wpisany (1837) na listę członków Gesellschaft für pommersche Geschichte und Altertumskunde.

Heinrich Karl Wilhelm Berghaus zmarł 17 lutego 1884 roku w Szczecinie.

Rodzina

  • Selma Heloise Freiin von Malititz (1803-1885) - pierwsza żona. Małżeństwo zawarto w Hermsdorf 23 stycznia 1821 roku. Rozwód nastąpił po 23 latach małżeństwa w 1844 roku. Dzieci z tego małżeństwa:
    • Emma Louise Maria Johanna (1823-1895) poślubiła w 1857 Hermanna Berghausa (1828-1890)
    • Johannes Alexander Carl Anselm (1824-1849
    • Theodor Wilhelm Vollrath August Heinrich (1826-1829)
    • Selma Caroline Henriette Maximiliane Friederike (1827-1855)
    • August Friedrich Ferdinand (1829-1896) - pisarz, doktor filozofii
    • Elvira Charlotte Anna Maria (1837-1924) - śpiewaczka, poślubiła Karla Müllera (18291907).
  • Friederike Maria Amalie Igula (1817-1870) - druga żona, małżeństwo zostało zawarte w 1850 roku w Poczdamie. Frederike była bratanicą Heinricha, córką Friedricha Berghausa. Jedyne dziecko tej pary zmarło we wczesnym dzieciństwie. Friederike zmarła jesienią 1870 roku w Finkenwalde bei Stettin (obecnie Szczecin Zdroje).
  • Marie Louise Augustine Emilie Prodöhl (1843-1922) - trzecia żona była gospodynią domową Heinricha Berghausa. Małżeństwo zawrto w 1874 roku, Berghaus miał wówczas 77 lat.

Dzieła

Atlasy

Monografie (Wybór)

Landbuch des Herzogthums Stettin.png
    • Teil II. Landbuch des Herzogthums Stettin, von Kamin und Hinterpommern; oder des Verwaltungsbezirks der Königlichen Regierung zu Stettin.
      • Bd. 1. Enthaltend die Kreise Demmin, Anklam, Usedom-Wolin und Ukermünde. Anklam 1865.
      • Bd. 2. Enthaltend den Randowschen Kreis und Allgemeines über die Kreise auf dem linken Oder-Ufer. Anklam 1865.
      • Bd. 3. Enthaltend die Kreise Greifenhagen und Piritz. Anklam 1868.
      • Bd. 4. Enthaltend den Saziger Kreis, insonderheit die Stadt Stargard. Anklam 1868.
      • Bd. 5.
        • Abth. 1. Enthaltend die Eigenthums-Ortschaften der Stadt Stargard und vom Naugarder Kreise die erste Hälfte. Anklam 1872.
        • Abth. 2. Enthaltend vom Naugarder Kreise die zweite Hälfte, die allgemeine Übersicht des Stadtkreises Stettin und Ergänzungsblätter betreffend die West-Oder-Kreise des Regierungs-Bezirks Stettin. Anklam 1874.
      • Bd. 6. Enthaltend die Kreise Kamin und Greifenberg. Anklam 1870.
      • Bd. 7. Enthaltend den Kreis Regenwald, und Nachrichten über die Ausbreitung der römisch-kath. Kirche in Pommern. Anklam 1874.
      • Bd. 8. Geschichte der Stadt Stettin, der Hauptstadt von Pommern: Topographisch-statistisch beschrieben nach allen Richtungen ihre politischen, bürgerlichen, merkantilischen und kirchlichen Lebens. Theil 1. Anklam 1875.
      • Bd. 9. Geschichte der Stadt Stettin, der Hauptstadt von Pommern: Topographisch-statistisch beschrieben nach allen Richtungen ihre politischen, bürgerlichen, merkantilischen und kirchlichen Lebens. Theil 2. Anklam 1876.
    • Teil III. Landbuch des Herzogtums Kaschubien und der einverleibten Kreise der Neumark; oder des Verwaltungs-Bezirks der Königlichen Regierung zu Köslin westlicher Teil.
      • Bd. 1. Enthaltend die Kreise Fürstenthum Kamin und Belgard. Anklam 1867.
    • Teil IV. Landbuch von Neu-Vorpommern und der Insel Rügen, oder des Verwaltungs-Bezirks der Königlichen Regierung zu Stralsund.
      • Bd. 1: Enthaltend den Greifswalder Kreis nach seinen allgemeinen Verhältnissen, so wie insonderheit die historisch statistische Beschreibung der Stadt Greifswald und der Königlichen Hochschule daselbst. Anklam 1866.
      • Bd. 2: Enthaltend den Greifswalder Kreis: Historische Beschreibung der einzelnen Ortschaften, mit Ausschluß der Stadt Greifswald und der Hochschule daselbst. Anklam 1868.

Redakcja czasopism naukowych

  • Hertha: Zeitschrift für Erd-, Völker- und Staatenkunde (razem z Karlem Friedrichem Hoffmannem). 14 Bd. 1825–1829.
  • Annalen der Erd-, Völker- und Staatenkunde. 28 Bd. Berlin 1830–1843.
  • Almanach, den Freunden der Erdkunde gewidmet. Bd. 1–3, Stuttgart 1837–1839; Bd. 4-5, Gotha 1840–1841.
  • Geographisches Jahrbuch. Band 1-4, Stuttgart 1850–1852.

Zobacz też

Bibliografia

  • Engelmann, G. Heinrich Berghaus. Der Jartograph von Potsdam. Halle/Salle 1977.
  • Hantzsch V. Berghaus, Heinrich. W: Allgemeine Deutsche Biographie. Bd. 46. Leipzig: Duncker & Humblot, 1902, s. 374–379.
  • Heinrich Karl Wilhelm. W: Allgemeines Künstlerlexikon. Bd. 9. München, Leipzig 1994, s. 383.
  • Heinrich Berghaus. Wikipedia – die freie Enzyklopädie [online]. [Przeglądany 10 lutego 2015].
  • Im Leben durch finanzielle Nöte gebeutelt, heute in Potsdam fast vergessen: Heinrich Berghaus. Landeshauptarchiv zeigt Ausstellung zum 200. Geburtstag des Kartographen. „Vermessung Brandenburg” 1997, H. 2 [online]. [Przeglądany 10 lutego 2015].
  • Professor Dr. Heinrich Berghaus. „Centralbatt der Bauverwaltung” 1884, No. 8, s. 78. [online]. [Przeglądany 10 lutego 2015].



Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Izabela Strzelecka