Helena Raszka

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Skocz do: nawigacja, szukaj
Helena Raszka
poetka
brak zdjecia
fot. Włodzimierz Piątek
Data urodzenia 24 stycznia 1930
Miejsce urodzenia Bydgoszcz
Data śmierci 17 maja 2016
Miejsce śmierci Szczecin
Miejsce spoczynku Cmentarz Centralny w Szczecinie (kw. 20E-5-7)
Lokalizacja grobu zobacz na mapie


Laureat1.png

Helena Raszka (1930-2016) – poetka

Życiorys

Helena Raszka urodziła się w 24 stycznia 1930 roku w Bydgoszczy. Do wybuchu wojny mieszkała w Poznaniu, skąd wraz z rodzicami została wysiedlona przez Niemców. Lata niemieckiej okupacji spędziła na południu Polski. Z Ziemiami Zachodnimi związana była od 1945 roku. W 1949 roku zdała maturę w gimnazjum w Gorzowie. W latach 1949-1950 studiowała na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Wrocławskiego. Studiów nie ukończyła. W 1950 roku wyszła za mąż za Kazimierza Raszkę.

W 1951 roku wraz z mężem, który dostał nakaz pracy w stoczni, zamieszkała w Szczecinie. Jako poetka zadebiutowała w 1956 roku na łamach tygodnika „Ziemia i Morze” wierszem Droga. W 1959 roku opublikowała swój pierwszy tomik wierszy zatytułowany Okruchy bursztynu. Kolejne tomiki wydawała do 1970 roku. Po strajkach stoczniowców w styczniu 1971, w którym brał udział jej mąż, utwory poetki zostały objęte częściowym zakazem publikacji. Sama przez długie lata nie zgadzała się na publikację tomików poetyckich ze względu na ingerencję cenzury.

W ciągu ponad pięćdziesięcioletniej działalności literackiej swoje wiersze drukowała w prasie lokalnej i ogólnopolskiej, m.in. w „Arkuszu”, „Autografie”, „Gazecie Lwowskiej”, „Literaturze”, „Morzu i Ziemi” „Odrze”, „Poezji”, „Pograniczach”, „Pomeranii”, „Spojrzeniach”, „Toposie”, „Twórczości”, „Tygodniku Solidarność” i w „Życiu Literackim”. Publikowała także w drugim obiegu, m.in w „Obrazie” i „Kulturze Niezależnej”. W latach 1967-1970 należała do zespołu redakcyjnego kwartalnika „Vineta”, w którym odpowiedzialna była za poezję.

W 1996 roku została uhonorowana Nagrodą Artystyczną Miasta Szczecina.

Od 1960 roku należała do Związku Literatów Polskich. Piastowała m.in. funkcję sekretarza zarządu Oddziału Szczecińskiego ZLP. W latach 1964-1969 z jego ramienia opiekowała się Kołem Młodych. Współtworzyła Ogólnopolski Festiwal Poezji Współczesnej im. K. I. Gałczyńskiego, a w latach 1968-1969 była przewodniczącą Komitetu Organizacyjnego tej imprezy. Była członkinią zarządu Klubu Związków i Stowarzyszeń Twórczych „13 Muz” w Szczecinie oraz Szczecińskiego Towarzystwa Kultury. Blisko współpracowała z Rozgłośnią Polskiego Radia w Szczecinie, dla której przygotowała kilka słuchowisk poetyckich.

Twórczość poetki od lat uznawana była przez czytelników i krytyków za zjawisko wybitne, choć stosunkowo mało znane szerokiemu gronu odbiorców. W latach sześćdziesiątych, podkreślając walory jej poezji, krytyk Jerzy Kwiatkowski opublikował oprócz licznych recenzji także obszerny i wnikliwy szkic Dafne. Autorka utożsamiana była przede wszystkim ze Szczecinem. Wartością jej poezji był głęboko pojmowany regionalizm, związek ze szczecińskim pejzażem i losami miejscowej społeczności. Poetka znana była z poważnego podejścia do własnej twórczości – przestrzegała chronologicznego wydawania swoich tomików, przez co do czytelnika trafiają często wiersze sprzed 20-30 lat.

Zmarła 17 maja 2016 roku w Szczecinie. Została pochowana 21 maja na Cmentarzu Centralnym (kw. 20E-5-7).





Twórczość

Tomiki poezji

  • 1959Okruchy bursztynu - Wydawnictwo Poznańskie, Poznań
  • 1962Inny kraj - Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa
  • 1965Bliżej dna - Czytelnik, Warszawa
  • 1966Portret zdziwiony sobą - Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa
  • 1970Liczba pojedyncza - Czytelnik, Warszawa
  • 1981Miłość - Wydawnictwo Morskie, Gdańsk
  • 1982Liczba mnoga - Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa
  • 1994Biała muzyka - Wydawnictwo 13 Muz, Szczecin
  • 1996Wiersze wybrane
  • 2000Na poboczu
  • 2000Korzeń i skała
  • 2011Głosy w przestrzeni, Wydawnictwo Forma, Szczecin (seria: Tablice)
  • 2011Imię własne, Wydawnictwo Forma, Szczecin (seria: Tablice)







Wiersze w prasie

  • 1956Droga, „Ziemia i Morze” 1956 nr 7, s. 6
  • 1956Sięgnę dłońmi, „Ziemia i Morze” 1956 nr 16, s. 4
  • 1957Wezwanie smutku, „Ziemia i Morze” 1957 nr 5, s. 5
  • 1957***, „Ziemia i Morze” 1957 nr 20, s. 5
  • 1967Cykl „Miłość” (Prawo wyboru, Zapis erotyku, Przy ognisku, Spełnienie, Miłość, Przedsenne, Ten, który nie wie o niej, Bezświadome, Modlitwa), „Vineta” 1967 nr 3, s. 122-129



Almanachy i antologie

  • 1958Szczecin literacki - Almanach - ZLP, Szczecin
  • 1959Almanach Młodych - Iskry, Warszawa
  • 1962Poeci pomorscy - Almanach t. I - Wydawnictwo Morskie, Gdańsk
  • 1964Poeci pomorscy - Almanach t. II - Wydawnictwo Morskie, Gdańsk
  • 1965Rocznik Kultury i Sztuki - ZLP, Szczecin (także proza)
  • 1968Pierścień-Peleryna-Pióro
  • 1969Poeci i morze
  • 1972Debiuty poetyckie 1944-1960
  • 1972Kolumbowie i współcześni. Antologia poezji polskiej po 1939
  • 1975Horoskop. Pamiętnik ze współczesnej poezji polskiej
  • 1977Morze u poetów
  • 1978Sercem pisane
  • 1979Gaismas pilna pilsēta. Ščecinas antologija (antologia pisarzy i poetów szczecińskich w jęz. łotewskim) - Wydawnictwo „Liesma”, Ryga
  • 1980Punkt
  • 1982Polskie wiersze miłosne (Polnische Liebesgedichte) w przekładzie i wyborze Karla Dedeciusa - Czytelnik, Warszawa
  • 1985Strofy o porach roku





Artykuły w prasie (wybór)

  • 1967Sprawdzian poetyckiej świadomości, „Vineta” 1967 nr 3, s. 144-145
  • 1981Daty, wydarzenia, wiersze, „Morze i Ziemia” 1981, październik, s. 46-49



Radio (Szczecin)

Tytuł słuchowiska poetyckiego Reżyseria Adaptacja radiowa Obsada Data pierwszej emisji
Nowe wiersze poetów szczecińskich (wiersze Heleny Raszki, Ireneusza Krzysztofa Szmidta, Józefa Bursewicza, Andrzeja Dzierżanowskiego i Eliasza Rajzmana) Juliusz Burski Włodzimierz Bednarski, Danuta Chudzianka, Jan Tesarz 26 maja 1964
Wiersze Heleny Raszki Julia Zyblewska Henryk Giżycki, Jadwiga Lesiak 8 maja 1970
Liczba mnoga Julia Zyblewska Irena Grzonka, Barbara Mikołajczyk 25 lipca 1971
Miasto, które znam Sylwester Woroniecki Anna Januszewska 7 stycznia 1981
Imię własne Waldemar Modestowicz Waldemar Modestowicz Bolesława Fafińska, Magdalena Myszkiewicz, Barbara Remelska 30 maja 1991



Spotkania autorskie (wybór)

  • 1960 – spotkanie w ramach „Czwartków” literacko-dziennikarskich, „Kawiarnia Literacka”, Klub „13 Muz” (17 listopada)



Nagrody i wyróżnienia

  • 1957 – II nagroda na konkursie Wojewódzkiej Rady Narodowej w Szczecinie za zbiory wierszy Słowa najcichsze i Okruchy bursztynu
  • 1961 – wyróżnienie na Kłodzkiej Wiośnie Poetyckiej
  • 1965 – nagroda „Pióra” w konkursie Zrzeszenia Studentów Polskich i Klubu Studentów Wybrzeża „Żak” w Gdańsku dla tomiku Bliżej dna
  • 1996Nagroda Artystyczna Miasta Szczecina



Odznaczenia



O poetce

  • Edward Balcerzan: (...) Co wyróżnia Helenę Raszkę spośród poetów jej pokolenia, to przede wszystkim bezbłędne organizowanie nastroju. Po miejscami naiwnych „Okruchach bursztynu” Raszka jest w „Innym kraju” prawie już klasykiem indywidualnego stylu. Właśnie stylu Raszki! Jest to niezwykłe osiągnięcie: dojść w kilku latach do takiej kultury wypowiedzi lirycznej, tak stonować siebie, wyrzucić wszelki balast. Gdy inni wyszarpują z życia nici różnej barwy, nierównej wielkości i gubią się w zgrzebnych supłach - Raszka już ze spokojem, z mądrą łagodnością wyplata miękki dywan koloru łąki i wody. Jej panowanie nad słowem stwarza lirykę niemal dystyngowaną, jeżeli to określenie coś znaczy. („Kurier Szczeciński” 1962 nr 96)


  • Piotr Michałowski: Helena Raszka, zasłużona i uznana w kraju, a jednocześnie najbardziej szczecińska pośród poetek, nie miała szczęścia do systematycznej publikacji swych tomików. W latach80. XX wieku uniemożliwił to zapis cenzury, potem zaś mizeria lokalnych wydawnictw. Dlatego powstawały opóźnienia, a wciąż narastający dorobek początkowo gromadził się w szufladach, a w ostatnim piętnastoleciu ukazywał się w prasie literackiej (...).



Ciekawostki

  • Z okazji 80 urodzin poetki, przypadających w styczniu 2010 roku, Książnica Pomorska wspólnie z Uniwersytetem Szczecińskim, dwumiesięcznikiem „Pogranicza”, Stowarzyszeniem Bibliotekarzy Polskich, Okręgiem Zachodniopomorskim i Szczecińskim Oddziałem Towarzystwa Literackiego im. Adama Mickiewicza, zorganizowały sympozjum Pospolite ruszenie słów...
  • W dniu 18 marca 2015 roku Helena Raszka została patronką Szkoły Podstawowej nr 7 przy ul. Złotowskiej 86 na szczecińskim Warszewie
  • W dniach od 19 maja do 30 czerwca 2016 roku w holu przed Salą Stefana Flukowskiego Książnicy Pomorskiej w Szczecinie prezentowana była okolicznościowa wystawa poświęcona poetce



Patronka szkoły

(fot. Dariusz Gorajski „Kurier Szczeciński”)



Zobacz także



Źródła

Bibliografia




IES64.png
Autor opracowania: Andrzej Androchowicz