Hermann Grassmann

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Skocz do: nawigacja, szukaj
Hermann Grassman
matematyk, językoznawca, nauczyciel
brak zdjecia
Data urodzenia 15 kwietnia 1809
Miejsce urodzenia Szczecin
Data śmierci 26 września 1877
Miejsce śmierci Szczecin
Narodowość niemiecka


Hermann Günther Grassmann (1809-1877) - matematyk, językoznawca, nauczyciel.


Życiorys

Hermann Günther Grassmann urodził się 15 kwietnia 1809 roku w Szczecinie w rodzinie matematyka i fizyka Justusa Güntera Grassmanna i jego żony, Johanny Luise Friederike Medewald, córki pastora w Chwarstnicy (niem. Klein Schönfeld). Był trzecim z dwanaściorga dzieci państwa Grassmann. Po ukończeniu edukacji domowej, młody Grassmann uczył się w Gimnazjum Mariackim.

Po zdanej maturze w roku 1827 wstąpił na uniwersytet w Berlinie, gdzie studiował teologię. Uczęszczał także na wykłady z filozofii, literatury, języków klasycznych. W 1830 roku zakończył edukację uniwersytecką. W tym samym roku wrócił do Szczecina z postanowieniem zostania pastorem. Ostatecznie pod wpływem ojca swą uwagę skierował ku przedmiotom przez niego nauczanym: matematyce i fizyce. W 1832 roku został zatrudniony w Gimnazjum Mariackim jako asystent nauczyciela. W 1834 Hermann Grassmann opuścił Szczecin, aby objąć posadę nauczyciela w szkole rzemiosł (Gewerbeschule) w Berlinie. Po roku powrócił do Szczecina, gdzie otworzyły się możliwości zatrudnienia na stanowisku nauczyciela w nowopowstałej szkole Ottoschule. W nowej szkole Grassmann uczył klasy niższe matematyki, fizyki, języka niemieckiego, łaciny i religii.

W 1839 roku zdał z wynikiem pozytywnym wyższe egzaminy z teologii, a w 1840 zaliczył egzaminy w Berlinie. Od tego czasu mógł uczyć matematyki, fizyki, chemii i mineralogii we wszystkich klasach wyższych. Równolegle opracowywał swe koncepcje matematyczne.

W roku 1842 ukazała się książka życia: "Die Lineale Ausdehnungslehre, ein neuer Zweig der Mathematik", w której przedstawił podstawy rachunku różniczkowego.

12 kwietnia 1849 roku ożenił się z Therese Knappe. Mieli 11 dzieci, z których 7 dożyło wieku dorosłego. Wśród potomstwa Hermanna Grassmann aspiracje naukowe ojca i jego pasje badawcze podzielał syn, Hermann Ernst, który osiągnął katedrę profesora matematyki na Uniwersytecie w Giessen, dwaj inni jego synowie, Justus i Max zostali, jak ojciec i dziadek, nauczycielami w Gimnazjum Mariackim.

W 1853 roku Hermann Günter Grassmann został profesorem Gimnazjum Mariackiego. Ostatnie 20 lat życia poświęcił Grassmann językoznawstwu. Był światowej sławy znawcą sanskrytu. Jako wybitnego specjalistę w tej dziedzinie uhonorowało go Amerykańskie Towarzystwo Orientalistyczne (American Oriental Society) oraz Uniwersytet w Tybindze.

W ostatnich latach życia jeszcze raz wrócił do matematyki: mimo pogarszającego się zdrowia przygotowywał do druku swą pionierska pracę matematyki dziedziny rachunku różniczkowego "Die Lineale Ausdehnungslehre, ein neuer Zweig der Mathematik". Nowego wydania tej pracy już nie doczekał. Zmarł na zawał serca w swym mieszkaniu 26 września 1877 roku. [1]

Publikacje (wybór)

  1. Ableitung der Krystallgestalten aus dem allgemeinen Gesetze der Krystallbildung. In: Programmabhandlung der Stettiner Ottoschule 1839 [=GW 2,2, S. 115–146]
  2. Theorie der Ebbe und Flut. Prüfungsarbeit von 1840. In: GW 3,1, S. 8–203
  3. Grundriß der deutschen Sprachlehre. In: Programmabhandlung der Stettiner Ottoschule 1842, S. 2–56
  4. Die Wissenschaft der extensiven Größe oder die Ausdehnungslehre, eine neue mathematische Disziplin. 1. Teil: Die lineale Ausdehnungslehre. Leipzig 1844 [Nachdruck: 1878] [=GW 1,1, S. 4–312]
  5. Geometrische Analyse geknüpft an die von Leibniz erfundene geometrische Charakteristik. Gekrönte Preisschrift. Leipzig 1847 [= GW 1,1, S. 321–398]
  6. Zur Theorie der Farbmischung. In: Poggendorfs Annalen der Physik und Chemie 89 (1853), S. 69–84 [=GW 2,2, S. 161–173]
  7. Übersicht der Akustik und der niederen Optik. Vokaltheorie. In: Programmabhandlung des Stettines Gymnasiums 1854 [=GW 2,2, S. 174–202]
  8. Lehrbuch der Mathematik für höhere Lehranstalten. Teil 1: Arithmetik. (PDF; 9,6 MB) Berlin 1861
  9. Die Ausdehnungslehre. Vollständig und in strenger Form begründet. Berlin 1862 [=GW 1,2, S. 1–383]
  10. Wörterbuch zum Rigveda. Leipzig 1873–1875 [6. Aufl. Wiesbaden 1996, ISBN 3-447-03223-5]
  11. Rig-Veda. Übersetzt und mit kritischen und erläuternden Anmerkungen versehen. 2 Bde. Leipzig 1876–1877
  12. [GW:] Gesammelte mathematische und physikalische Werke. 3 Bde. Leipzig 1894–1911 [Nachdruck: New York 1972]

Przypisy

  1. Hermann Günter Grassmann mieszkał w tym czasie w służbowym mieszkaniu przy Königsplatz 9 (obecnie Domki Profesorskie przy Placu Żołnierza Polskiego). Źródłem jest księga adresowa z 1877 roku, gdzie po raz ostatni wpisano Hermanna G. Grassmanna. A że było to służbowe mieszkanie świadczy określenie właściciela Domków Profesorskich - wszystkie budynki przy Königsplatz od numeru 6 do 12 należały do Fundacji Mariackiej. W księdze adresowej z 1878 roku pod tym adresem występuje już tylko wdowa po profesorze Therese z domu Knappe, która z kolei w 1879 opuściła to mieszkanie i przeniosła się na Kirchplatz 4 (czyli Plac Zawiszy).


Bibliografia

  • Joanna A. Kościelna, Grassmann. Matematyk. W: transodra-online.net
  • Joachim Buhrow: Hermann Graßmann – späte Anerkennung eines originellen Mathematikers. In: Der Mathematikunterricht. Band 6. 1993, S. 14–24.
  • Joachim Buhrow: Hermann Günther Graßmann (1809–1877). In: Pommern. Zeitschrift für Kultur und Geschichte. Heft 1/2010, ISSN 0032-4167, S. 41–42.
  • Moritz Cantor, August Leskien: Graßmann, Hermann. In: Allgemeine Deutsche Biographie (ADB). Band 9, Duncker & Humblot, Leipzig 1879, S. 595–598.
  • Kurt Elfering: Über die sprachwissenschaftlichen Forschungen und das Aspirantengesetz. In: Schreiber, Werk und Wirkung, S. 33–35.
  • Friedrich Engel: Graßmanns Leben. Nebst einem Verzeichnisse der von Graßmann veröffentlichten Schriften und einer Übersicht des handschriftlichen Nachlasses. In: GW 3,2, S. 1–400.
  • Friedrich Engel Hermann Graßmann, Jahresbericht DMV 1910
  • Friedrich Engel: Hermann Graßmann (1809-1877). In: Martin Wehrmann, Adolf Hofmeister und Wilhelm Braun (Hrsg.): Pommersche Lebensbilder. 2. Band: Pommern des 19. und 20. Jahrhunderts. Verlag Leon Sauniers, Stettin, 1936, S. 74–84.
  • Desmond Fearnley-Sander Hermann Grassmann and the creation of linear algebra, American Mathematical Monthly, Band 86, 1979, S. 809–817, Online (erhielt 1980 den Lester R. Ford Award)
  • F. Junghans: Hermann Graßmann. In: Zeitschrift für mathematischen und naturwissenschaftlichen Unterricht 9 (1978), S. 167–169, 250–253.
  • Gottlob Kirschmer: Graßmann, Hermann. In: Neue Deutsche Biographie (NDB). Band 7, Duncker & Humblot, Berlin 1966, ISBN 3-428-00188-5, S. 5 f. (Digitalisat).
  • Hans-Joachim Petsche: Graßmann. Birkhäuser, Basel [usw.] 2006 (Vita Mathematica 13), ISBN 3-7643-7257-5.
  • Hans-Joachim Petsche, Lloyd Kannenberg, Gottfried Keßler und Jolanta Liskowacka (Hrsg.): Hermann Graßmann – Roots and Traces. Autographs and Unknown Documents. Text in German and English. Birkhäuser, Basel [usw.] 2009, ISBN 978-3-0346-0154-2.
  • Hans-Joachim Petsche, Albert C. Lewis, Jörg Liesen und Steve Russ (Hrsg.): From Past to Future: Graßmann's Work in Context. The Graßmann Bicentennial Conference, September 2009. Springer Basel AG, Basel 2010, ISBN 978-3-0346-0404-8.
  • Hans-Joachim Petsche und Peter Lenke (Hrsg.): International Grassmann Conference. Hermann Grassmann Bicentennial: Potsdam and Szczecin, 16 - 19 September 2009; Video Recording of the Conference. 4 DVDs, 16:59:25. Universitätsverlag Potsdam, Potsdam 2010, ISBN 978-3-86956-093-9
  • Victor Schlegel: Hermann Graßmann. Sein Leben und seine Werke. Leipzig 1878.
  • Peter Schreiber (Hrsg.): Hermann Graßmann. Werk und Wirkung. Internationale Fachtagung anlässlich des 150. Jahrestages des ersten Erscheinens der 'linealen Ausdehnungslehre' (Lieschow/Rügen, 23.–28. Mai 1994). Greifswald: Ernst-Moritz-Arndt-Universität, Fachrichtungen Mathematik/Informatik 1995.
  • G. Schubring (Hrsg.) Hermann Günther Graßmann (1809-1877): Visionary Mathematician, Scientist and Neohumanist Scholar, Dordrecht 1996.
  • Arno Zaddach: Graßmanns Algebra in der Geometrie, mit Seitenblicken auf verwandte Strukturen. Mannheim, Leipzig, Wien, Zürich 1994, ISBN 386025474X.




Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Joanna Kościelna