Irena Pikiel

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Skocz do: nawigacja, szukaj
Irena Pikiel
artysta plastyk, scenograf
brak zdjecia
Data urodzenia 21 grudnia 1900
Miejsce urodzenia Sankt Petersburg
Data śmierci 15 marca 1991
Miejsce śmierci Skolimów


Irena Pikiel (1900-1991) – artysta plastyk, scenograf, autorka i tłumaczka spektakli dla dzieci, dyrektor Teatru Lalek „Pleciuga” w Szczecinie


Życiorys

Irena Pikiel (także Irena Pikiel-Samorewiczowa) urodziła się 21 grudnia 1900 w Sankt Petersburgu. Na ponad 30 lat związała się z Wilnem. Studiowała na Wydziale Sztuk Pięknych Uniwersytetu Stefana Batorego pod kierunkiem wybitnego malarza i scenografa, prof. Ferdynanda Ruszczyca. Z teatrem związała się jeszcze podczas studiów, biorąc udział w corocznych inscenizacjach obrazujących dzieje uczelni. Uczestniczyła także w przygotowywaniu wystawianych przez prof. Mieczysława Kotarbińskiego Szopek Akademickich, na potrzeby których projektowała, wykonywała i animowała kukiełki (1921-1933). W czasie studiów była prezesem klubu „Zielony Kot” i kierowniczką pracowni eksperymentalnej, powołanych do życia przez studentki Uniwersytetu Batorego. Wykonywane tam dekoracje i kostiumy dla wileńskiego teatru Lutnia (m.in. do Aidy) otrzymały liczne wyróżnienia i nagrody oraz pochlebne wzmianki w prasie. Obronę pracy dyplomowej w 1932 roku poprzedziły podróże do Francji i do Włoch.

W latach trzydziestych wystawiała malarstwo sztalugowe w Instytucie Propagandy Sztuki w Warszawie. Nie zrezygnowała z lalkarstwa, projektując na zlecenie klubów lalki i dekoracje do szopek politycznych. Sporadycznie wystawiała je także sama. W 1937 roku podjęła współpracą z Teatrem Marionetek „Urwis” w Warszawie, subsydiowanym przez Ministerstwo Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego.

Wojna zastała ją w Wilnie. Do napaści Niemiec na ZSRR pracowała w tamtejszym Teatrze Młodego Widza „Bajka” jako kierownik plastyczny i aktor-lalkarz. Po odmowie współpracy z niemieckim teatrem lalkowym została nauczycielką prac ręcznych w szkole powszechnej. W 1943 roku została aresztowana pod zarzutem pomocy Żydom i kolportowania nielegalnej prasy. Dzięki szczęśliwemu zbiegowi okoliczności została zwolniona.

Tuż po zakończeniu wojny została repatriowana do Polski. Po przyjeździe do Bydgoszczy założyła „Baj Pomorski” – pierwszy teatr lalkowy na Ziemi Pomorskiej. Z braku odpowiedniego pomieszczenia, sztukę Ewy Szelburg-Zarembiny O krawczyku-wędrowniku wystawiła w sali Rzeźni Miejskiej. Po nieudanych zabiegach o przydział stosownego lokalu, w 1946 roku doprowadziła do przeniesienia teatru do Torunia na ul. Piernikarską. Powołała nowy zespół aktorski, a także nawiązała współpracę z aktorami ówczesnego Teatru Ziemi Pomorskiej. Podjęła również współpracę z toruńską Spółdzielnią Artystów „Rzut”, dla której projektowała maskotki.

W 1947 roku została czasowo przeniesiona do Warszawy, gdzie dla Teatru Robotniczego Towarzystwa Przyjaciół Dzieci „Baj” przygotowała scenografię do sztuki Leśne dziwy Kazimiery Jeżewskiej. W latach 1947-1961 pracowała jako scenograf, dekorator, autorka lalek w poznańskim Teatrze Lalki i Aktora (późniejszy TL „Marcinek”) oraz w Teatrze Młodego Widza. Sporadycznie współpracowała z teatrami dramatycznymi i lalkowymi Warszawy, Gniezna i Białegostoku. Prowadziła działalność upowszechniającą teatr i kulturę na kursach organizowanych przez OMTUR, ZMP, ZHP oraz Wojewódzki Wydział Kultury w Poznaniu. Wykładała na trzyletnim studium dla reżyserów Teatrów Ochotniczych.

Od 1 stycznia 1961 roku związana ze Szczecinem. W latach 1961-1964 była dyrektorem i kierownikiem artystycznym Teatru Lalek „Pleciuga”. Za jej dyrekcji „Pleciuga” nawiązała kontakty z zagranicznymi (m.in. w Rostocku) i polskimi teatrami lalkowymi, które zaowocowały wymianą repertuarową. Ponadto wprowadziła działalność objazdową teatru po miejscowościach woj. szczecińskiego i województwach ościennych oraz zapoczątkowała wystawianie spektakli poza siedzibą teatru, m.in. w fabrykach Szczecina. Wspólnie z pracownikami teatru prowadziła zajęcia edukacyjne dla instruktorów amatorskich zespołów lalkarskich (m.in. w WDK oraz na wsiach).

W październiku 1963 roku uroczyście obchodziła jubileusz 35-lecia pracy artystycznej, połączony z 10-leciem Teatru Lalek „Pleciuga”. W listopadzie tego samego roku, ze względu na wiek i chęć poświęcenia się pracy artystyczno-koncepcyjnej jako scenograf, złożyła rezygnację z zajmowanego stanowiska. We wrześniu 1964 roku na stanowisku dyrektora teatru zastąpił ją i godnie kontynuował jej działalność reżyser Krzysztof Niesiołowski, współpracujący gościnnie z „Pleciugą” już od 1961 roku. Do przejścia na emeryturę w 1968 roku była kierownikiem plastycznym teatru i scenografem.

Współpracowała ze Studenckim Teatrem Politycznym przy realizacji spektaklu Remanenty (1964).

Była wieloletnim członkiem Stowarzyszenia Teatru Propozycji „Dialog” w Koszalinie, z którym współpracowała jako scenograf.

Od 1971 roku mieszkała w Domu Aktora Weterana w Skolimowie. Tam zmarła 15 marca 1991 roku.

Twórczość teatralna (Szczecin)

Tytuł Autor Reżyseria Forma twórczości Teatr Data premiery
Orzeszek Maria Kownacka Julianna Całkowa scenografia Teatr Lalek „Pleciuga" 10 grudnia 1960
Kolorowe ptaki Jadwiga Morawska, Irena Pikiel Włodzimierz Dobromilski współautorka, scenografia Teatr Lalek „Pleciuga" 1 czerwca 1961
Pleciugowa szkoła Franciszek Janir Irena Pikiel, Franciszek Wasikowski reżyseria, scenografia Teatr Lalek „Pleciuga" 4 grudnia 1961
Tomek w krainie dziwów Krzysztof Orski Włodzimierz Dobromilski scenografia Teatr Lalek „Pleciuga" 14 września 1962
Wesoły listonosz Jadwiga Morawska Włodzimierz Dobromilski scenografia Teatr Lalek „Pleciuga" 11 stycznia 1963
Baśń o zmarnowanym czasie Eugeniusz Szwarc Włodzimierz Dobromilski scenografia Teatr Lalek „Pleciuga" 1 czerwca 1963
Misie Ptysie Zbigniew Poprawski Włodzimierz Dobromilski scenografia Teatr Lalek „Pleciuga" 9 lutego 1964
Awantura w teatrze Katarzyna Borysowa Włodzimierz Dobromilski scenografia Teatr Lalek „Pleciuga" 21 listopada 1964
Niebieski piesek Gyula Urban Włodzimierz Dobromilski scenografia Teatr Lalek „Pleciuga" 13 czerwca 1965
Doradcy króla Hydropsa Stanisław Lem Krzysztof Niesiołowski scenografia Teatr Lalek „Pleciuga" 13 listopada 1965
Smocza legenda Hanna Januszewska Włodzimierz Dobromilski scenografia Teatr Lalek „Pleciuga" 23 lipca 1966
Zimowa przygoda Krzysztof Orski Włodzimierz Dobromilski scenografia Teatr Lalek „Pleciuga" 14 listopada 1966
Kotek Protek Zbigniew Poprawski Włodzimierz Dobromilski scenografia Teatr Lalek „Pleciuga" 5 kwietnia 1967
Kraina lalek Eugeniusz Szwarc Włodzimierz Dobromilski przekład, scenografia Teatr Lalek „Pleciuga" 15 października 1967
Skoczek-Toczek Jan Malik Krzysztof Niesiołowski scenografia (wspólnie ze Zbigniewem Burkackim) Teatr Lalek „Pleciuga" 18 lutego 1968
Trzy pomarańcze Sergiusz Michałkow Krzysztof Niesiołowski scenografia Teatr Lalek „Pleciuga" 20 kwietnia 1968
Sezamie, otwórz się Irena Pikiel Edward Doszla autorka, scenografia Teatr Lalek „Pleciuga" 7 marca 1971
Mój przyjaciel Trapcio Wanda Rosik Leszek Zalewski scenografia Teatr Lalek „Pleciuga" 15 kwietnia 1973




Twórczość telewizyjna

Irena Pikiel

Wykaz obejmuje przedstawienia Teatru Lalek „Pleciuga” ze scenografią Ireny Pikiel adaptowane na potrzeby telewizji i emitowane ze Szczecina w ogólnopolskim paśmie Telewizji Polskiej

Tytuł Autor Reżyseria Realizacja TV Data emisji
Misie Ptysie Zbigniew Poprawski Włodzimierz Dobromilski 9 lutego 1964
Awantura w teatrze Katarzyna Borysowa Włodzimierz Dobromilski 1965
Smocza legenda Hanna Januszewska Włodzimierz Dobromilski 1966
Zimowa przygoda Krzysztof Orski Włodzimierz Dobromilski Krystian Woźniewicz 25 grudnia 1967
Kraina lalek Eugeniusz Szwarc Włodzimierz Dobromilski Krystian Woźniewicz 7 lipca 1968
Trzy pomarańcze Sergiusz Michałkow Krzysztof Niesiołowski Krystian Woźniewicz 10 listopada 1968
Skoczek-Toczek Jan Malik Krzysztof Niesiołowski Andrzej Androchowicz 10 maja 1970
Sezamie, otwórz się Irena Pikiel Edward Doszla 1971



Nagrody i wyróżnienia



Odznaczenia

Zasluzony Dzialacz.jpg
  • 1956 – Srebrny Krzyż Zasługi
  • 1963 – Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski
  • 1967 – Zasłużony Działacz Kultury
  • 1969 – Honorowa Odznaka za zasługi w rozwoju woj. koszalińskiego



O Irenie Pikiel

  • (...) To chyba właśnie w tamtych latach, gdy „Pleciugą” władała Irena Pikiel, o „Pleciudze” zaczęto w Szczecinie mówić bez grzecznościowych komplementów. Teatr zdobył sobie wielkie uznanie młodych widzów i autorytet dorosłych. A recenzje z premierowych przedstawień teatru lalek zaczęli wtedy pisać dziennikarze, którzy wcześniej uważali, że poważnie i wnikliwie można analizować wyłącznie prace teatrów dramatycznych. Irena Pikiel była osobą twórczo niespokojną, szukała ciągle nowych środków, którymi żyją młodzi odbiorcy „Pleciugi”, potrafiła jednak w tym samym czasie wprowadzić do teatralnego zespołu klimat szczerości i prawdziwego koleżeństwa. (Ryszard Liskowacki, Wydawnictwo okolicznościowe z okazji jubileuszu 20-lecia „Pleciugi")



Źródła

Bibliografia

Inne




IES64.png
Autor opracowania: Andrzej Androchowicz