Jacek Nieżychowski

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Jacek Nieżychowski
aktor, śpiewak, publicysta
brak zdjecia
Jako Hrabia Sternheim w Zaczęło się w banku... - 1959 (fot. Studio Łódź)
Data urodzenia 29 stycznia 1924
Miejsce urodzenia Chlewo
Data śmierci 23 maja 2009
Miejsce śmierci Świnoujście
Miejsce spoczynku Cmentarz Centralny w Szczecinie (kw. 47B-20-1)
Lokalizacja grobu zobacz na mapie


Jacek Nieżychowski (1924-2009) – aktor, śpiewak operetkowy, publicysta, dziennikarz, organizator życia muzycznego, pierwszy dyrektor Operetki Szczecińskiej

Życiorys

Jacek Nieżychowski (właśc. Jerzy Jacek Nieżychowski herbu Pomian) urodził się 29 stycznia 1924 roku w majątku Chlewo w obecnym powiecie ostrzeszowskim. Pochodził z wielkopolskiej rodziny ziemiańskiej, której korzenie sięgały pierwszej połowy XIV wieku. Był synem Kazimierza, majora WP, i Aleksandry z Sieradzkich.

W latach 1940-1947 był urzędnikiem samorządowym w powiatach sandomierskim i nowosądeckim. W 1950 roku ukończył Szkołę Główną Planowania i Statystyki w Warszawie. Od najmłodszych lat okazywał zainteresowania muzyczne. Śpiewu uczył się u Ady Sari w Warszawie, Ludmiły Szuster w Szczecinie i Janusza Popławskiego w Gliwicach. W 1952 roku związał się z Operetką Śląską w Gliwicach. W 1953 roku zdał eksternistyczny egzamin aktorski. Na scenie gliwickiej zadebiutował 14 grudnia 1954 roku w roli Tomasza w Swobodnym wietrze Izaaka Dunajewskiego w reż. Jerzego Zegalskiego. Do 1957 roku był jej solistą.

Od 1947 roku w Szczecinie. Przez dwa lata zatrudniony był jako kierownik działu w Urzędzie Morskim. W latach 1949-1952 był asystentem w Wyższej Szkole Ekonomicznej. Współtworzył i kierował Technikum Eksploatacji Żeglugi i Portów. W 1951 roku związał się z „Artosem” jako aktor i śpiewak.

W 1956 roku razem z ówczesnym wiceprzewodniczącym Wojewódzkiej Rady Narodowej w Szczecinie, Romanem Szechterem, powołał do życia Towarzystwa Miłośników Teatru Muzycznego. Przy udziale szczecińskich działaczy kultury Aleksandra Rotsteina, Władysława Górzyńskiego, Zofii Zajdell, Henryka Rozpędowskiego, Bogdana Żuralskiego i Mariana Lewandowskiego, a także wydatnej pomocy dyrekcji Operetki Śląskiej, w październiku 1956 roku doprowadził do utworzenia pierwszego zawodowego teatru muzycznego w powojennym Szczecinie - Operetki Szczecińskiej Towarzystwa Miłośników Teatru Muzycznego. Był jej pierwszym dyrektorem i kierownikiem artystycznym. Do współpracy zaprosił m.in. Wandę Polańską, Irenę Brodzińską i Edmunda Waydę, którzy wkrótce stali się niekwestionowanymi gwiazdami szczecińskiej sceny i ulubieńcami publiczności. Na potrzeby Operetki uzyskał i zaadaptował lokal po dawnej sali gimnastycznej Milicji Obywatelskiej przy ul. Potulickiej. W marcu 1959 roku bez żadnego uzasadnienia został zwolniony ze stanowiska.

W 1960 roku zajął się rozrywką. Był jednym z organizatorów Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Imprez Artystycznych w Szczecinie, którym kierował (dyrektor i kier. artyst.) do 1964 roku. Z ramienia WPIA w latach 1962-1963 współorganizował w Szczecinie I i II Festiwal Młodych Talentów, ogólnopolskie imprezy muzyczne, od których zaczęły się kariery m.in. Heleny Majdaniec, Haliny Frąckowiak, Miry Kubasińskiej, Ady Rusowicz, Zdzisławy Sośnickiej, Karin Stanek, Wojciecha Gąssowskiego, Krzysztofa Klenczona, Wojciecha Kordy, Tadeusza Nalepy, Czesława Niemena. Był autorem i reżyserem programów estradowych, m.in. Proszę o głos, Fogg and Rock. Zapraszał do Szczecina gwiazdy estrady, m.in. kabaret Wagabunda Lidii Wysockiej, z Hanką Bielicką, Maria Koterbską, Bogumiłem Kobielą i Mieczysławem Wojnickim. W latach 1964-1967 był kierownikiem zespołu estradowego Gwiazdy Festiwali. W 1968 roku wspólnie z Krzysztofem Litwinem, Kazimierzem Grześkowiakiem, Tadeuszem Chyłą i Andrzejem Zakrzewskim z założył niezwykle popularną Silną Grupę pod Wezwaniem, rodzaj kabaretu muzycznego, którego mocną stroną były teksty i wykonawcy. Z zespołem tym nagrał płytę dla Polskich Nagrań, wystąpił na festiwalu opolskim oraz podczas otwarcia Mistrzostw Świata w Piłce Nożnej w Niemczech w 1974 roku. Po rozwiązaniu zespołu, m.in. ze względu na stałe kłopoty z cenzurą, wspólnie z Elżbietą Jodłowską i Jerzym Dudą-Graczem zrealizował satyryczny program telewizyjny Starostrumiańska Akademia Kodeksu Ruchu Drogowego. Z nowo powołanym Tercetem na Luzie (Elżbieta Jodłowska, Tadeusz Drozda i Władysław Komar) wystąpił w Opolu z piosenką Zmarła mi krowa. Przez kilka lat występował z Andrzejem Rosiewiczem, m.in na festiwalu sopockim, wcielając się w postać bzykającej pszczoły.

Zagrał w kilku filmach fabularnych, serialach telewizyjnych i trylogii o przygodach dobrego wojaka Szwejka (1995-1999). Największą popularność przyniosły mu role Łaputa w filmie Kochajmy syrenki (1966) oraz dziedzica Korab-Makomaskiego w serialu Polskie drogi (1977).

Ważnym epizodem w jego życiu był sport. Już w latach 50. działał w Okręgowym Związku Tenisowego, którego został prezesem. Z jego inicjatywy rozpoczęto odbudowę kortów przy al. Wojska Polskiego. Od 1968 roku na ich terenie prowadził kawiarnię Tenisowa, w której prowadził własny program artystyczny 3 godziny u Jacka. Zabiegał także o odbudowę poniemieckich kortów na terenie województwa szczecińskiego. Był również zapalonym brydżystą. Grywał zawodowo w turniejach od lat pięćdziesiątych.

Zmęczony kłopotami z cenzurą, w 1981 roku podjął decyzję o emigracji. Wyjechał do Chicago, gdzie spędził kilka lat. Początkowo prowadził firmę budowlaną. Później, wraz z drugą żoną, prowadził własny program radiowy U Magdy i Jacka. Współpracował także z polonijną prasą, m.in. kierował chicagowską edycją nowojorskiego „Nowego Dziennika”. Swoje felietony publikował pod pseudonimem Jerzy Pomian. Po powrocie do Polski w 1998 roku zamieszkał na krótko w Szczecinie, a potem w Świnoujściu. Tu zajmował się działalnością gospodarczo-rozrywkową i dziennikarstwem, m.in. pisał felietony do „Twojego Stylu”. Poświęcił się pasji kulinarnej. W 1999 wydał bestsellerową książkę Kuchnia ziemiańska. Błogosławione cztery pory roku.

Był dwukrotnie żonaty. Z pierwszą żoną, Ewą Barbacką (1919-2003), miał troje dzieci – Magdalenę (1944-1990), Aleksandrę (ur. 1946) i Tomasza (ur. 1949). Drugą żoną była Magdalena Nowak.

Zmarł 23 maja 2009 roku w Świnoujściu. Został pochowany 29 maja na Cmentarzu Centralnym w Szczecinie (kw. 47B-20-1).

Z rodzinnego archiwum



Teatr

Tytuł Kompozytor Autor libretta /autor Reżyser Forma twórczości Rola Teatr Data premiery
Tu jest nasz dom (wodewil w 2 aktach) różni kompozytorzy Janusz Cegiełła, Bolesław Rajkowski (autorzy układu) Ryszard Pietruski obsada aktorska Państwowa Organizacja Imprez Artystycznych ARTOS 1952
Kraina uśmiechu Franz Lehár Victor Leon, Ludwig Herzen Edmund Wayda obsada aktorska Generał porucznik hr. Lichtenfels Operetka Szczecińska Towarzystwa Miłośników Teatru Muzycznego 25 stycznia 1957
Cnotliwa Zuzanna Jean Gilbert Georg Okonkowski Edmund Wayda kierownictwo artystyczne, obsada aktorska Aleksy, starszy kelner w „Moulin Rouge” Operetka Szczecińska Towarzystwa Miłośników Teatru Muzycznego 31 grudnia 1957
Zemsta nietoperza Johann Strauss syn Karl Haffner, Richard Genèe wg sztuki Das Gefängnis Rodericha Benedixa i wodewilu La Réveillon Henriego Meilhaca i Ludovica Halévy'ego Edmund Wayda obsada aktorska Frank Państwowa Operetka 10 maja 1958
Wyspa Hibiskusów Edmund Borowski, Michał Dąbrowski Aleksander Jadźwing Aleksander Fogiel kierownictwo artystyczne Państwowa Operetka 1 września 1958
Wiktoria i jej huzar Paul Ábrahám Alfred Grünwald, Fritz Löhner-Beda, Emmerich Földes Edmund Wayda obsada aktorska Bella Perkelty, burmistrz Doroszmy Państwowa Operetka 1 grudnia 1958
Zaczęło się w banku... (Mysz kościelna) Bożena Brzezińska Henryka Minnicka (adaptacja) wg komedii Laszlo Fodora Jan Maciejowski obsada aktorska Hrabia Sternheim, radca nadzorczy Universalbanku w Wiedniu Państwowa Operetka 29 stycznia 1959
Tysiąc i jedna noc Johann Strauss syn Leo Stein, Carl Lindau Witold Zdzitowiecki inscenizacja (razem z Jerzym Szeskim i Witoldem Zdzitowieckim) Państwowa Operetka 29 marca 1959



Na scenie



Z Silną Grupą pod Wezwaniem



Film

Tytuł filmu Reżyseria Postać Rok produkcji Data premiery
Kochajmy syrenki Jan Rutkiewicz Waldemar Łaput, szef zespołu Żywioły 1966 25 kwietnia 1967
Paryż - Warszawa bez wizy Hieronim Przybył Amerykański pułkownik, dowódca lotniska w strefie amerykańskiej 1967 21 listopada 1967
Książę sezonu (film telewizyjny) Witold Orzechowski Opiekun przystani 1970 31 grudnia 1970
Milion za Laurę Hieronim Przybył Członek zespołu Silna Grupa pod Wezwaniem 1971 8 czerwca 1971
Polskie drogi (serial TV) – odc. 5 Lekcja geografii Janusz Morgenstern Dziedzic Korab-Makomaski 1976-1977 16 października 1977
Lalka (serial TV) – odc. 8 Damy i kobiety Ryszard Ber Arystokrata 1977 17 września 1978
Opowieść o Józefie Szwejku i jego najjaśniejszej epoce (serial TV) – odc. 1 Wy mnie jeszcze nie znacie!, odc. 6 Raczy się pan znajdować w burdelu Włodzimierz Gawroński Latrinengeneral 1995 1 kwietnia 1995
Opowieść o Józefie Szwejku i jego drodze na front (serial TV) – odc. 4 U Pana Boga i pana wachmistrza, odc. 6 Uczciwy dom rozrywek, odc. 7 Do stu piorunów, gdzie ja jestem? Włodzimierz Gawroński Latrinengeneral 1996 16 marca 1996
Przygody dobrego wojaka Szwejka (widowisko TV) Włodzimierz Gawroński Latrinengeneral 1999 6 grudnia 1999





Nagrody i wyróżnienia

  • 1961 – I nagroda dla programu Proszę o głos na Festiwalu Programów Estradowych w Warszawie
  • 1962 – II nagroda dla programu Fogg and Rock na Festiwalu Zespołów Estradowych w Warszawie
  • 1969 – Nagroda Dziennikarzy dla zespołu Silna Grupa pod Wezwaniem na VII Krajowym Festiwalu Piosenki Polskiej w Opolu
  • 1997 – Statuetka 40-lecia Opery i Operetki w Szczecinie



Odznaczenia

  • 1998 – Złoty Krzyż Zasługi
  • 2000Medal za Zasługi dla Miasta Szczecina
  • 2002 – Złota Honorowa Odznaka Towarzystwa Przyjaciół Szczecina
  • 2002 – Złoty Krzyż Zasługi
  • 2003 – Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski



Ciekawostki

  • W 2005 roku Iwona Poczopko ze szczecińskiej Telewizji zrealizowała film dokumentalny Pan Jerzy Jacek Nieżychowski. Graf von Habe Nichts
  • W dniu 31 stycznia 2014 roku, w tymczasowej sali Opery na Zamku przy ul. Energetyków, odbyła się uroczysta gala z okazji 90 rocznicy urodzin Jacka Nieżychowskiego. W „Wieczorze wspomnień”, prowadzonym przez Andrzeja Wątorskiego, udział wzięli artyści szczecińskiej sceny muzycznej: Joanna Tylkowska-Drożdż, Lucyna Boguszewska, Piotr Zgorzelski, Tomasz Łuczak, Piotr Wolski. Honorowymi gośćmi wieczoru był córka artysty, Aleksandra Stankiewicz, i syn, Tomasz Nieżychowski
  • W dniu 22 października 2017 roku, po jubileuszowym koncercie z okazji 60-lecia pracy artystycznej Ireny Brodzińskiej, w Galerii O (dawniej Południowa) odsłonięto portret Jacka Nieżychowskiego, pierwszego dyrektora sceny muzycznej w Szczecinie, który zaangażował artystkę w 1957 roku. Autorem portretu jest Mieczysław Chruściel



Gala z okazji 90 rocznicy urodzin Jacka Nieżychowskiego (31 stycznia 2014)



Bibliografia

  • 40 lat Szczecińskiej Sceny Muzycznej (pod red. Małgorzaty Mazurek), Opera i Operetka w Szczecinie, Szczecin 1997
  • X-lecie Państwowego Teatru Muzycznego w Szczecinie 1957-1967, PTM, Szczecin 1967
  • Marek Gaszyński, Szlachcic na zagrodzie, „Jazz Forum” 2009 nr 7-8
  • Marek Osajda, Artysta życia, „Kurier Szczeciński” 2005 nr 232
  • Marek Osajda, Zawsze robił, co chciał, „Kurier Szczeciński” z dn. 28 marca 2014 (wersja elektroniczna)
  • Michał Stankiewicz, Silny Człowiek pod wezwaniem, „Prestiż” 2009 nr 8

Inne źródła



IES64.png
Autor opracowania: Andrzej Androchowicz