Jerzy Jackowski

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jerzy Jackowski
dr inż. nauk leśnych, ppor. Wojska Polskiego w kampanii wrześniowej, porucznik lwowskiej AK, jeden z najbardziej zasłużonych leśników Polski Północnej, wybitny działacz ochrony przyrody
brak zdjecia
Jerzy Jackowski
Data urodzenia 22 października 1912
Miejsce urodzenia Samhorodek
Data śmierci 30 września 1976
Miejsce śmierci Szczecin
Miejsce spoczynku Cmentarz Centralny w Szczecinie (kw. 58B-20-3)
Lokalizacja grobu zobacz na mapie


Jerzy Jackowski (1912-1976) – dr inż. nauk leśnych, ppor. Wojska Polskiego w kampanii wrześniowej, porucznik lwowskiej AK, jeden z najbardziej zasłużonych leśników Polski Północnej, wybitny działacz ochrony przyrody

Lata międzywojenne

Jerzy Jackowski urodził się 22 października 1912 roku w majątku swego ojca w Samhorodku położonym w powiecie skwirskim, niecałe 100 kilometrów na południowy zachód od Kijowa. Pochodził z rodziny ziemiańskiej od pokoleń osiadłej na kresach wschodnich, był synem Ksawerego Franciszka Józefa Jackowskiego (1881–1922) i Janiny ze Skarbek-Czarkowskich (1892–1951). W 1920 roku rodzina Jackowskich w dramatycznych okolicznościach opuściła kijowszczyznę. Początkowo zamieszkała w Warszawie, następnie w Bydgoszczy, a od 1921 roku w Krzemieńcu. Rok później Jerzy Jackowski został półsierotą, a jego rodzina doświadczyła trudności materialnych. Po ukończeniu czterech klas Szkoły Powszechnej, wstąpił do słynnego Liceum Krzemienieckiego, które - dzięki stypendium - ukończył 3 czerwca 1930 roku. Po maturze zapisał się na Wydział Rolno-Lasowy Politechniki Lwowskiej, mający siedzibę w Dublanach pod Lwowem. Zainteresowania przyrodnicze i uznanie dla nauki oraz pisania wyniósł z domu rodzinnego. Jego ojciec Ksawery Franciszek Józef, absolwent Studium Rolnego Uniwersytetu Jagiellońskiego, był zapalonym rolnikiem i także zajmował się z pasją literaturą. Pisał wiersze i podejmował próby prozatorskie, które publikował w prasie kijowskiej. W związku ze studiami Jerzy Jackowski przeniósł się z Krzemieńca do Lwowa, gdzie w okresie studenckim mieszkał w II Domu Technika. Przyjaźnił się m.in. z Bolesławem Płotnickim, późniejszym znanym aktorem, również pochodzącym z Kijowszczyzny, i Włodzimierzem Puchalskim, wybitnym przyrodnikiem oraz fotografikiem i filmowcem. Dnia 5 czerwca 1935 roku Jerzy Jackowski ukończył studia leśne na Politechnice Lwowskiej, uzyskując tytuł inżyniera, po czym w terminie od 21 września 1935 do 28 czerwca 1936 roku odbywał służbę wojskową w Szkole Podchorążych Rezerwy Artylerii we Włodzimierzu Wołyńskim. Następnie – odpracowując stypendium – podjął pracę w charakterze praktykanta w lasach należących do Liceum Krzemienieckiego. W 1938 roku został mianowany podporucznikiem rezerwy Wojska Polskiego oraz zdał egzamin administracyjny dla urzędników I kategorii w Dyrekcji Naczelnej Lasów Państwowych w Warszawie. Podjął pracę na Wołyniu, w Nadleśnictwie Hubin w łuckiej Dyrekcji Lasów Państwowych jako adiunkt i p.o. leśniczego. Dnia 7 lipca 1938 ożenił się we Lwowie z Jadwigą Kornagą (1915-2006), studentką rolnictwa, którą poznał podczas studiów w Dublanach.

Wojna i okupacje

Dnia 31 sierpnia 1939 roku został zmobilizowany. Leśnicy mieli szczególne znaczenie dla państwa i dlatego – w ramach szkolenia wojskowego – Jerzy Jackowski odbył specjalne kursy z dziedziny zwiadu i rozpoznania. W książeczce wojskowej miał przydział mobilizacyjny do swojego pułku – jako z-ca szefa zwiadu 2. Pułku Artylerii Ciężkiej Ziemi Chełmskiej im. Hetmana Jana Zamoyskiego. W kampanii wrześniowej pułk był rozczłonkowany na kilka dyonów, a ppor. Jerzy Jackowski był wcielony do 3. Dyonu Artylerii Ciężkiej (3DAC), który początkowo znalazł się w 3. Dywizji Piechoty Legionów, wchodzącej w skład Armii odwodowej „Prusy”. Dnia 5 września rano 3 DAC wyjechał na front. Dnia 6 września eszelon został rozładowany w rejonie Dęblina, gdyż decyzją Naczelnego Wodza Armia „Prusy” miała pozostać na prawym brzegu Wisły. W dniach 10–14 września 3 DAC nawiązywał kontakt ogniowy z Niemcami, a następnie rozpoczął odwrót w stronę Lublina. Dnia 19 września 3 DAC odpierał ataki niemieckiej 4 Dywizji Piechoty z okolicach Surkowa, w dniach 21–23 września toczył walki z niemiecką 27. Dywizją Piechoty w rejonie Zamościa. Dnia 25 września wspierał ogniem własne odziały w walkach z niemiecką 8. Dywizją Piechoty. Dnia 27 września do 3 DAC dotarła wiadomość o kapitulacji. W nocy z 27 na 28 września niszczono broń, w tym haubice 155 mm, by nie wpadły w ręce wroga i dyon został rozformowany. Jerzy Jackowski cudem uniknął internowania przez Armię Czerwoną, która w wojennym rozgardiaszu wykazywała się ogromnym talentem do wyłapywania polskich oficerów – kilkunastu kolegów pułkowych Jerzego Jackowskiego zginęło w Katyniu. Okupację sowiecką (1939-1941), niemiecką (1941–1944) i tzw. drugą okupację sowiecką (po 1944) Jerzy Jackowski wraz ze swoją rodziną przeżył we Lwowie i okolicach. Początkowo znalazł zatrudnienie w Lelechówce w lasach janowskich, przekazanych jako obiekt doświadczalny Wydziału Leśnego w Lwowskim Instytucie Politechnicznym. Znając język ukraiński, dobrze sobie ułożył stosunki z przełożonymi. Wiosną 1940 roku na Politechnice został ogłoszony konkurs na „aspirantów” w celu opracowania pracy doktorskiej. Mając bardzo dobre oceny z przedmiotów zawodowych, został przyjęty i w czerwcu 1940 roku został asystentem w kierowanej przez prof. Szymona Wierdaka Katedrze Botaniki Lasowej na Politechnice Lwowskiej. Zapoczątkowany w ten sposób nurt pracy naukowej został przerwany w 1941 roku przez wybuch konfliktu niemiecko-sowieckiego. Jerzy Jackowski ze względu na bezpieczeństwo postanowił się bardziej „schować” i wrócić do pracy w terenie. W tym celu udał się do Forst-Aufsiechts-Amtu i otrzymał stanowisko adiunkta w oddalonym o 6 kilometrów od Lwowa nadleśnictwie Winniki. Okupacja niemiecka oznaczała znacznie łatwiejsze kontakty i komunikację z Warszawą oraz resztą kraju. Ułatwiło to tworzenie skoordynowanej, zorganizowanej i silnej konspiracji wraz z podziemnym państwem według wzorów wypracowanych w stolicy i innych ośrodkach Generalnej Guberni, a więc z pionem wojskowym, politycznym i cywilno-administracyjnym. Co istotne, mimo sowieckich represji i dużych strat, we Lwowie była nadal doskonale przygotowania kadra do tych działań. Praca w nadleśnictwie Winniki pozwalała na efektywną działalność podziemną. Ponieważ Niemcy cenili nauki leśne, Jerzy Jackowski, jako fachowiec w tej dziedzinie i znający j. niemiecki, miał dobre papiery i mógł owocnie rozwijać konspirację w ramach Armii Krajowej jako ppor. ps. „Brzoza”. W Winnikach sformował IV pluton i wkrótce objął funkcję oficera informacyjnego, a zarazem szefa szkolenia Komendy Rejonu IV Winniki kryptonim „Dalia”. Prowadził szkolenia podchorążych AK w mieszkaniu teściów we Lwowie oraz w leśniczówce na Drugiej Wólce w przysiółku wsi Czyszki. Zajmował się również działalnością wywiadowczą, czyli zbieraniem informacji o kolejowych transportach wojsk niemieckich na front wschodni, a z czasem o coraz większych transportach w odwrotnym kierunku: z frontu wschodniego z transportami rannych żołnierzy niemieckich. Ponadto rozpracowywał placówki SS znajdujące się w niektórych okolicznych miejscowościach, gromadził dane o Niemcach stale zamieszkałych na tych terenach, zbierał informacje o posterunkach policji ukraińskiej i o stosunku ludności ukraińskiej do Polaków; zbierał dane o obozach zorganizowanych w lasach winnickich oraz systematycznie dokonywał ocen nastrojów społecznych. Dnia 21 lipca 1944 roku, w przededniu „Burzy” we Lwowie, Komendant Obszaru, płk Władysław Filipkowski „Cis” i szef Sztabu Komendy Obszaru mjr Feliks Janson „Carmen” podpisali nominacje i awanse ze starszeństwem z dniem 3 maja 1944 roku. Jerzy Jackowski ps. „Brzoza” został awansowany ze stopnia podporucznika na stopień porucznika. W nocy z 21 na 22 lipca Niemcy zaczęli się przygotowywać do opuszczenia Lwowa między innymi minując elektrownię. Jerzy Jackowski podczas akcji „Burza” pełnił funkcję oficera łącznikowego dowództwa 5. DP Armii Krajowej, Zgrupowania dowodzonego przez ppłk. Stefana Czerwieńskiego ps. „Karabin” i w ramach swych obowiązków był oficerem łącznikowym między Komendą Obszaru Płn-Wsch. AK a dowództwem wojsk sowieckich. Jednak Sowieci podstępnie aresztowali wielu dowódców, a żołnierzom Armii Krajowej nakazywali złożyć broń i zgłaszać się do wojska gen. Żymierskiego. Żołnierze Polskiego Państwa Podziemnego zeszli do głębokiej konspiracji. Podczas tak zwanej „drugiej okupacji sowieckiej”, Jerzy Jackowski powrócił do pracy dydaktyczno-naukowej, stając się ponownie asystentem prof. Szymona Wierdaka. Kontynuował prace doświadczalno-leśne z zakresu różnic ekologicznych pomiędzy dębami szypułkowym i bezszypułkowym. Względy bezpieczeństwa osobistego (Jerzy Jackowski nie ujawnił się) zdecydowały, że Jackowscy w dramatycznych okolicznościach zapisali się »na transport« i 3 sierpnia 1945 opuścili Lwów bydlęcym wagonem.

Lata powojenne

Po przybyciu na Ziemie Odzyskane Jerzy Jackowski zgłosił się do nowo powstającej dyrekcji Lasów Państwowych w Sopocie. Dnia 6 grudnia 1945 roku dostał przydział do Klosnowa, położonego w Borach Tucholskich niedaleko Chojnic, gdzie został powołany na stanowisko nadleśniczego. Pochodzenie społeczne i działalność Jerzego Jackowskiego w okresie okupacji były oczywiście nieznane w Klosnowie, ale ciągle musiał uważać, by nie zostać zdekonspirowanym. Jerzy Jackowski w rubryce „pochodzenie” niezmiennie pisał: „syn ogrodnika”, co metaforycznie oddawało charakter zajęcia jego ojca Ksawerego Franciszka Józefa, bo prowadzenie majątku ziemskiego ma coś z pracy ogrodnika. W 1947 roku Jackowscy przenieśli się do Elbląga, w którym Jerzy objął stanowisko inspektora obwodowego. W 1952 roku Jackowscy przenieśli się z Elbląga do Olsztyna. Jerzy Jackowski objął stanowisko inspektora w Dyrekcji LP w Olsztynie, a następnie w 1958 roku Dyrektora Rejonu Lasów Państwowych w Szczytnie. W sierpniu 1959 roku Jerzy Jackowski został po raz kolejny przeniesiony służbowo. Został powołany na stanowisko zastępcy dyrektora do spraw zagospodarowania lasu w Okręgowym Zarządzie Lasów Państwowych w Szczecinie. W 1973 roku – ze względu na swój sprzeciw wobec rabunkowej eksploatacji lasu i masowych wycinek związanych z koniecznością „wykonania planu” – został odwołany z funkcji zastępcy dyrektora ds. zagospodarowania lasu w Okręgowym Zarządzie Lasów Państwowych w Szczecinie. 1 marca 1973 roku został mianowany głównym specjalistą do spraw ochrony środowiska OZLP w Szczecinie. Z ogromną energią podjął trud ochrony lasów, wówczas często niedoceniany. Obok działalności zawodowej i społecznej Jerzy Jackowski rozwijał zainteresowania naukowe rozpoczęte jeszcze w okresie lwowskim. Kontynuował nurt badań podjęty pod kierunkiem prof. Szymona Wierdaka. Na podstawie dysertacji zatytułowanej Badania zależności między szerokościami słoi rocznych a jakością drewna w drzewostanach sosnowych Niziny Szczecińskiej uzyskał na Akademii Rolniczej w Krakowie w 1971 stopień doktora nauk leśnych. Był autorem ponad 30 prac z dziedziny leśnictwa i ochrony środowiska opublikowanych między innymi w „Sylwanie”, „Lesie Polskim”, „Przyrodzie Polskiej” czy „Folia Forestalia Polonica”. W latach 1972–1976 prowadził również wykłady na Podyplomowym Studium Planowania Przestrzennego przy Wydziale Budownictwa i Architektury Politechniki Szczecińskiej. Jego zajęcia i konsultacje cieszyły się wielkim zainteresowaniem. Jest też autorem wydanego w 1975 roku podręcznika zatytułowanego Wybrane zagadnienia leśnictwa dla potrzeb planowania przestrzennego– pierwsze tego typu opracowanie w kraju.

Jerzy Jackowski zmarł pełen sił twórczych 30 września 1976 roku na rozległy zawał mięśnia sercowego. W dniu 5 października 1976 roku odbył się pogrzeb na Cmentarzu Centralnym w Szczecinie. Został pochowany w kwaterze 58B-20-3. Profesor Franciszek Krzysik, prezes Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Leśnego, we wspomnieniu pośmiertnym napisał: „Jerzy Jackowski był zamiłowanym leśnikiem, cechowały Go szeroki horyzont i rzetelna wiedza. Jego zasługi dla lasów i leśnictwa Pomorza stawiają Go w rzędzie najbardziej zasłużonych leśników polskich”. Niecałe trzy lata po śmierci, 27 maja 1979 roku, w ulubionej przez Jerzego Jackowskiego Puszczy Bukowej pod Szczecinem (Nadleśnictwo Gryfino, leśnictwo Glinna) – przypominającej bukowe drzewostany z nadleśnictwa Winniki po Lwowem – odbyła się uroczystość nadania imienia dra inż. Jerzego Jackowskiego rezerwatowi przyrody „Źródliskowa Buczyna”. Nazwa została zatwierdzona Zarządzeniem Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z dnia 7 maja 1984 roku, a tablicę pamiątkową odsłonięto w 1988 roku.

Jerzy i Jadwiga Jackowscy są rodzicami: Marii Jackowskiej, lekarza, znanego esperantysty i animatora ruchu turystycznego, Ewy Jackowskiej, psychologa klinicznego i nauczyciela akademickiego, i Jana Marii Jackowskiego, historyka, pisarza, dziennikarza, polityka.

Działalność zawodowa i społeczna na Pomorzu Zachodnim

Działalność zawodowa

Jerzy Jackowski szczególnie dbał o sprawy nasiennictwa. Inicjował powiększanie powierzchni szkółek i rozwijanie plantacji drzew szybko rosnących. W Dziale Urządzania Gospodarstwa Leśnego pod jego kierownictwem przeprowadzono urządzanie lasu we wszystkich ówczesnych 45 nadleśnictwach Okręgowego Zarządu Lasów Państwowych w Szczecinie – osobiście przewodniczył wszystkim komisjom. Wprowadził nowoczesne metody ochrony lasu, jak również zorganizował rozbudowę zabezpieczenia przeciwpożarowego. Wprowadził telewizję przemysłowa na wieże obserwacyjne do monitorowania zagrożenia przeciw pożarowego, a do akcji oprysku drzewostanu i w działaniach gaśniczych zainicjował wykorzystanie samolotów. Organizował i dbał o ochronę rezerwatów przyrody. Jego osobowość, oprócz profesjonalizmu, cechował romantyzm, patriotyzm oraz nuta głębokiego sentymentu do lasu, jego niepowtarzalnych uroków i wartości. Jerzy Jackowski inicjował nowoczesną infrastrukturę dostępu turystów do lasu. Organizował atrakcje, na przykład był współinicjatorem utworzenia rezerwatu żubrów w Wolińskim Parku Narodowym w Międzyzdrojach. Należał do przeciwników zamykania lasów przed społeczeństwem i znakomicie zdawał sobie sprawę, że bez przygotowania odpowiednich parkingów leśnych, miejsc, gdzie można spożywać posiłki, pozbywać się odpadów, bez wytyczania atrakcyjnych tras i dobrej informacji oraz tablic zachęcających do zachowania ciszy i odpowiedniego zachowania nie uda się ustrzec lasów przed zniszczeniami.

Działalność społeczna

Jerzy Jackowski poza pracą zawodową w służbie leśnej w OZLP w Szczecinie prowadził ożywioną działalność społeczną. Był wieloletnim członkiem Rady Naukowej Szczecińskiej Stacji Ornitologicznej „Świdwie” oraz Wojewódzkiego Komitetu Ochrony Przyrody; udzielał się aktywnie w Stowarzyszeniu Inżynierów i Techników Leśnictwa i Drzewnictwa, w Sekcji Dendrologicznej Polskiego Towarzystwa Botanicznego, Polskim Towarzystwie Przyrodników im. Kopernika i Polskim Towarzystwie Turystyczno-Krajoznawczym. Jako zamiłowany myśliwy, w latach 1960–1968 był wiceprzewodniczącym Wojewódzkiej Rady Łowieckiej oraz w latach 1960–1973 wiceprzewodniczącym Wojewódzkiej Komisji Łowieckiej w Szczecinie. W latach 1965–1976 był przewodniczącym Oddziału Polskiego Towarzystwa Leśnego. Animował działania, które zaowocowały zagospodarowaniem drzewostanów bukowych Pomorza Zachodniego, a szczególnie Puszczy Bukowej. W szacie leśnej dostrzegał podstawową formację fizjograficzną naszego kraju.

Ochrona przyrody

Jerzy Jackowski nie szczędził sił i starań by uchronić przyrodę ojczystą i jej piękno dla dobra przyszłych pokoleń. Był znakomitym animatorem i organizatorem ochrony środowiska naturalnego. Od 1968 do 1976 był prezesem Zarządu Okręgowego, a od 1975 Wojewódzkiego Ligi Ochrony Przyrody. Za jego kadencji następował dynamiczny wzrost działalności LOP na Pomorzu Zachodnim. W 1968 roku, z okazji XL rocznicy utworzenia Ligi, organizował uroczystości jubileuszowe w Szczecinie, które były okazją do szerokiego spopularyzowania problemów ekologii. W 1970 roku zainicjował utworzenie pierwszego w kraju stanowiska Miejskiego Konserwatora Przyrody w Szczecinie w celu ratowania słynnej, lecz zagrożonej zieleni Szczecina. W 1974 roku, z okazji XX-lecia działalności LOP w województwie szczecińskim, doprowadził do wydania unikatowego albumu zatytułowanego Wartości przyrodnicze Ziemi Szczecińskiej, który zawierał 18 specjalistycznych opracowań i znakomite ilustracje. Zdawał sobie sprawę z kulturotwórczej i wychowawczej roli ochrony naturalnego środowiska i z wielką troską podchodził do edukacji ekologicznej mieszkańców Pomorza Zachodniego poprzez konkretne prace przy zalesieniach i zadrzewieniach. Za jego kadencji wzrosła o 80 procent liczba członków LOP – do 55 036 członków, czyli 5,8 proc. ogółu mieszkańców województwa, co postawiło Ligę na Pomorzu Zachodnim w rzędzie najprężniej się rozwijających w kraju. Organizował sesje naukowe i popularnonaukowe, konferencje, liczne spotkania i potrafił pozyskiwać różne instytucje do finansowania tych wszystkich działań. Był cenionym prelegentem i popularyzatorem zagadnień ochrony przyrody, a także autorem publikacji na te tematy.

Zobacz też


Źródła

Bibliografia

  • Eugeniusz Grabda, Dr inż. Jerzy Jackowski - Prezes Zarządu Wojewódzkiego Ligi Ochrony Przyrody, „Biuletyn LOP”, Szczecin, grudzień 1976
  • Jadwiga Jackowska, Wzór leśnika, żołnierza i konspiratora, w: Chłopcy z lasu Cz. V. Wspomnienia leśników – kombatantów, Warszawa 2001, s. 80
  • Jadwiga Jackowska, Jan Maria Jackowski, Znad Dniepru nad Odrę. Wspomnienia matki i syna, Warszawa 2008
  • Alojzy Kowalczyk, Dr inż. Jerzy Jackowski, „Przyroda Polska” 1977 nr 5, s. 10-11
  • Franciszek Krzysik, Wspomnienie o drze inż. Jerzym Jackowskim, „Sylwan” 1977 nr 3, s. 78 - 81
  • Uroczystość w Puszczy Bukowej, „Głos Szczeciński”, z dn. 26–27.05.1979
  • Jerzy Węgierski, Armia Krajowa na południowych i wschodnich przedpolach Lwowa, Kryspinów 1994, s. 280
  • Jerzy Węgierski, W lwowskiej Armii Krajowej, Warszawa 1989, s. 64 i 265
  • Piotr Zarzycki, 2 Pułk Artylerii Ciężkiej Ziemi Chełmskiej im. Hetmana Jana Zamoyskiego, Pruszków 1999, s. 30–32

Dokumenty

  • Metryka chrztu Jerzego Jackowskiego. Wyciąg z księgi metryk rzymskokatolickiego kościoła parafialnego w Toporowie na kijowszczyznie za rok 1913 pod L. 119
  • Świadectwo dojrzałości Jerzego Jackowskiego z Liceum Krzemienieckiego, nr 219, Krzemieniec, 03.06.1930
  • Dyplom Politechniki Lwowskiej nr 27/35 z 6 czerwca 1935 Jerzego Jackowskiego
  • Świadectwo ukończenia Szkoły Podchorążych Rezerwy Artylerii, Włodzimierz Wołyński, 28.06.1936.
  • Patent Oficerski nr 178/1938 Jerzego Jackowskiego.





IES64.png
Autor opracowania: Jan Maria Jackowski