Jezioro Szmaragdowe

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jezioro Szmaragdowe
Jezioro Szmaragdowe
Szmaragdowe jesienią
Dawna nazwa Lazurowe
Nazwa niemiecka Herta-See, Kreide See
Długość 289 m
Szerokość 165 m
Głębokość maksymalna 18

Jezioro Szmaragdowe (także Lazurowe, niem. Herta-See, Kreide See, Kreide See) - sztuczne jezioro położone w dzielnicy Szczecina – Zdrojach na obszarze Parku Krajobrazowego Puszcza Bukowa. Zawdzięcza swą nazwę charakterystycznemu zabarwieniu wody (skutek zawartości węglanu wapnia).

Dane morfometryczne

  • powierzchnia: 28 540 m2
  • długość: 289 m
  • szerokość: do 165 m
  • głębokość: 18 m
  • objętość wody 53 330 m3
  • wysokość lustra wody n.p.m 42 m [1]

Historia

Jezioro powstało w wyrobisku dawnej średniowiecznej kopalni kredy (porwak lodowcowy), eksploatowanej przez Radę miasta Szczecina już w czasach księcia Ottona I. Istniejąca tu wypalarnia wapna od 1524 roku użytkowana była przez klasztor św. Jana w Szczecinie, a po wprowadzeniu reformacji została włączona do fundacji zwanej Fundacją Klasztoru św. Jana i była w jej posiadaniu do 1791 roku. Po tej dacie została podporządkowana Kamerze Państwowej Prus. W międzyczasie od 1747 roku nastąpiła intensywna kolonizacja terenów leśnych, a w rezultacie rozbudowa wyrobiska kamienia wapiennego koło Katherinenhof. Pierwsze zabudowania w tym miejscu powstały w 1783 r., kiedy Ludwig Mohring wzniósł tu folwark wraz z dworem i nadał mu, na cześć swej żony, nazwę Katharinenhof. Polożona obok kopalnia Katherinenhof w 1791 roku została wydzierżawiona przez królewską administrację kopalni i hut w Berlinie (Königliche Bergswerk- und Hütten-Administration in Berlin), która dzierżawiła ją do 1834 roku. [2] W wypadku rezygnacji z dzierżawy prawo do pierwokupu przysługiwalo Fundacji św. Jana. Od 1862 roku kopalnia była eksploatowana przez pobliską cementownię „Stern” lub, co bardziej prawdopodobne, przez cementownię AG z Żelechowa - urobek transportowany z kanału na przedłużeniu ul. Kopalnianej Regalicą do pierwszej szczecińskiej cementowni AG na Żelechowie [3], powstałej w 1855.
16 lipca 1925 roku kopalnia Katharinen Kreidegrube została zalana przez wodę wybijającą z południowej ściany wyrobiska. Na dnie jeziora wciąż znajdują się pozostałości górniczych maszyn i urządzeń. Nieopodal zaś jego brzegu wznosi się betonowy mostek, pozostałość po torowisku wywożącej urobek kolejki. Wylew nastąpił spod wysokiej (ok. 50 m) pionowej ściany margli od płd. Z historią tą wiąże się legenda o złośliwym duchu zwanym Skarbkiem, który nagromadził pod ziemią ogromne bogactwa. jego kryjówka znajdowała się właśnie u podnóża urwiska. Skarbek zalał wszystko wodą, gdy górnik dokopał się do skarbu. [4]

Geologia

Wzgórza Bukowe na terenie których leży Jezioro Szmaragdowe powstały w wyniku oddziaływania lądolodu ok. 200-300 tysięcy lat temu. Obecna rzeźba terenu Wzgórz ukształtowana została podczas ostatniego zlodowacenia (ok. 14500 lat temu). Oddziaływanie lądolodu spowodowało znaczące pofałdowanie, przemieszczenie i wypiętrzenie poszczególnych warstw skalnych tak, że niekiedy warstwy starsze znajdują się nad młodszymi. Lodowiec przywlókł tu także liczne porwaki i głazy narzutowe. W okolicy dzisiejszego Jeziora Szmaragdowego rozpoczęto w 1862 r. przemysłową eksploatację porwaka margli o miąższości ok. 40-60 m. Początkowo eksploatowano surowiec skalny powyżej poziomu wód gruntowych, później zaczęto zagłębiać się, tworząc wyrobisko o głębokości ok. 20 m w stosunku do poziomu otaczającego terenu. Urobek transportowano do cementowni, niepotrzebny zaś nadkład składowano na hałdę (obecnie: Wzgórze Widok). 16 lipca 1925 natrafiono w ścianie południowej eksploatowanego wyrobiska na warstwę piasków zawodnionych, przez które nastąpił gwałtowny wlew wody i zalanie odkrywki. Jednocześnie nastąpiło częściowe osunięcie się ściany wyrobiska i powstanie stożka osuwiskowego. W 1959 nastąpiło ponowne osunięcie się ziemi w południowej części wyrobiska co spowodowało powiększenie się stożka osuwiskowego i zmniejszenie się powierzchni jeziora o ok. 0,4 ha. Woda gruntowa cały czas napływa do jeziora (można to zaobserwować wędrując ścieżka turystyczną tuż przy brzegu jeziora), a jej nadmiar spływa do studzienki kanalizacyjnej znajdującej się przy mostku widokowym. Strome ściany dawnego wyrobiska podlegają ciągłym zmianom na skutek zachodzących tu procesów geodynamicznych: tworzą się nowe rynny, osuwiska, obrywy i nisze abrazyjne.

Przyroda

Ze względu na duża zawartość węglanu wapnia, w wodach Jeziora Szmaragdowego nie rozwinęło się intensywne życie biologiczne. Brak trzcin i szuwarów na brzegach (które stanowią dla ptactwa wodnego naturalne miejsce schronienia i żerowania) sprawia, iż rzadko na jeziorze można zobaczyć przedstawicieli awifauny. Lasy porastające okolice jeziora są pochodzenia naturalnego (wykształciły się bez ingerencji człowieka), a zaczęły powstawać po przerwaniu eksploatacji górniczej tego terenu (po 1925 r.). Początkowo na stromych stokach dawnej kopalni zaczęły pojawiać się brzozy i topole. Później: akacje, wiązy górskie, sosny, klony i inne gatunki. Obecnie w otoczeniu jeziora przeważa zespół buczyny pomorskiej, z niewielkimi fragmentami światłolubnej dąbrowy kserotermicznej. Na nasłonecznionych stokach występuje roślinność kserotermiczna w tym między innymi: lepnica zwisłokwiatowa, koniczyna dwukłosowa, storczyk buławnik wielkokwiatowy. Można tu spotkać także rośliny chronione: bluszcz pospolity, czerniec gronkowy, marzankę wonną.

Świat zwierzęcy reprezentowany jest przez licznie gniazdujące tu ptaki (dzięcioły, kowaliki, kruki, kukułki, sikory, sójki, zięby) oraz ssaki (borsuki, dziki, kuny, lisy, wiewiórki, sarny).

Otoczenie

W pobliżu Jeziora Szmaragdowego znajduje się m.in.:

Przypisy

  1. Andrzej Piotrowski, Justyna Relisko-Rybak. Jezioro Szmaragdowe - jak powstało. Szczecin: Państwowy Instytut Geologiczny Zakład Regionalny Geologii Pomorza, 2010.
  2. Stettiner Chamottefabrik Aktiengesellschaft vormals Didier. 50 Jahre Aktiengesellschaft 1872-1922. Ecksteins Biographische Verlag. Berlin 1923.
  3. Paul Krüger. Erinnenrungen an Stettin - Finkenwalde und die Buchheide. Kiel: Selbstverlag des Verfassers, 1973.
  4. Puszcza Bukowa [online]. Szczecin: [cop. Paweł Herbut] [przeglądany 8 kwietnia 2013]. Dostępny w http://www.bukowa.szczecin.pl/


Bibliografia

  • Stettiner Chamottefabrik Aktiengesellschaft vormals Didier. 50 Jahre Aktiengesellschaft 1872-1922. Ecksteins Biographische Verlag. Berlin 1923.
  • Encyklopedia Szczecina, Tom I, Uniwersytet Szczeciński, Szczecin 1999, ISBN 83-87341-45-2
  • Marek Łuczak, Szczecin Zdroje Finkenwalde, Wydawnictwo Lega, Szczecin 2004, ISBN 83-917584-7-8

Linki zewnętrzne