Kückenmühle

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Skocz do: nawigacja, szukaj
200px-Obiekt zabytkowy znak.svg.png nr rej. z dn. 10.04.1984 r.[1]
Zabudowania starego młyna, zespół urbanistyczny „Kückenmühler Anstalten"
Zabudowania starego młyna, zespół urbanistyczny „Kückenmühler Anstalten"
Widok od strony południowej
Nazwa niemiecka Kückenmühler Anstalten
Wcześniejsze nazwy Kückenmühle
Lokalizacja Plac Matki Polki
[ Zobacz Zabudowania starego młyna, zespół urbanistyczny „Kückenmühler Anstalten" na mapie.]

Kückenmühle (Kurzy Młyn) - jeden z dwóch młynów wodnych wsi Niemierzyn (niem. Nemitz) nad potokiem Warszewiec (Kückenmühlenbach), położony przy obecnej ulicy Doktora Judyma na terenie obszaru nazwanego w 1945 roku placem Matki Polki.

Historia

Pierwsze wzmianki określają go jako Młyn Kurzy (Honemule, Huenermuele, 1569, Hühnermühle, 1639) [2]. W późniejszym czasie występuje w dokumentach w zniekształconej formie jako Młyn Kurczakowy (Kickermühle, 1779), Kyckermühle, 1801). Był to młyn wodny zbożowy położony we wsi Niemierzyn, należącej od 1355 roku do książąt szczecińskich. W 1594 roku wykupiony przez Radę miasta Szczecina za 430 Fl. (złotych guldenów), uzyskanych z kar pieniężnych za kradzież drewna (Holzstrafgeld). [3] Napędzany był wodami potoku Warszewiec (Kückenmühler Fliess, Kickenmühler Bach, Kückenmühlenbach), wpadającego obecnie podziemnym kanałem do rzeczki Osówki. W roku 1863 grunty należące do młyna wykupiły zakłady opiekuńcze w Żelechowej. W powstałych tu budynkach założony został zakład opiekuńczy dla dzieci niedorozwiniętych, w późniejszym czasie rozbudowany i określany nazwą (Kückenmühler Anstalten). Zachowane do dzisiaj obiekty młyna położone są przy ulicy Judyma usytuowanej za szpitalem przy ulicy Arkońskiej, na terenie określanym na współczesnych planach miasta nazwą placu Matki Polki. Źródła wspominają również o innych młynach i stawach młyńskich usytuowanych na tym strumieniu, o nie ustalonej dotychczas nazwie.[4]

UWAGA: według dostępnych źródeł prawidłowa nazwa to Kurzy Młyn, jednak pod koniec XVIII wieku z nieznanych powodów pojawia się zniekształcona forma Młyn Kurczakowy (różne formy nazwy Kickermühle, a na koniec Kückenmühle).

Galeria, zabudowania starego młyna, widok sprzed 1945 roku (Kückenmühler Anstalten)

Zabytek

Obiekt wpisany do Wojewódzkiego Rejestru Zabytków pod numerem 1035 (decyzja Kl.III-5340/4/84 z dnia 10 kwietnia 1984 r., nazwa na liście: Doktora Judyma 8 ul., zespół urbanistyczny "Kückenmühle)) .[1]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Wojewódzki rejestr zabytków, w: Biuletyn Informacji Publicznej Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Szczecinie [online] [Przeglądany 10.08.2013] Dostępny w: http://wkz.bip.alfatv.pl/strony/menu/9.dhtml
  2. "hon” (hun)- kura (tu kurzy) /wg:/ Mittelniederdeutsches Wörterbuch von Dr. Karl Schiller, in Schwerin, und Dr. August Lübben, in Oldenburg. Verlag von J. Kühtmann’s Buchhandlung, Bremen 1878, t. II, s. 293.
  3. H.K.W. Berghaus, Landbuch des Herzogthums Stettin, von Kamin und Hinterpommern; oder des Verwaltungsbezirks der Königlichen Regierung zu Stettin. Bd II. Enthaltend den Randowschen Kreis und Allgemeines über die Kreise auf dem linken Oder-Ufer. Anklam 1865, s. 1517.
  4. Zob. Die älteren Stettiner Straßennamen im Rahmen der älteren Stadtentwicklung – von Hugo Lemcke, zweite neu bearbeitete Auflage von Carl Fredrich, Stettin 1926, s. 83; także Regestenbuch der Urkundensammlung der Stadt Stettin 1243 - 1856. Auf Grund des Manuskriptes von Karl Otto Grotefend zum Druck vorbereitet von Dr. Bogdan Frankiewicz und Mag. Jerzy Grzelak, Bd. 1. Szczecin 1996, regest nr 376 z 23 listopada 1639, s. 274;
    także W. Brüggemann, Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preussischen Herzogthums Vor – und Hinter – Pommern. Bd. 1., Stettin 1779, s. 167.

Bibliografia

  • Brüggemann W., Ausführliche Beschreibung des gegenwärtigen Zustandes des Königl. Preussischen Herzogthums Vor – und Hinter – Pommern, Bd. 1. Stettin 1779.
  • Berghaus H.K.W., Landbuch des Herzogthums Stettin, von Kamin und Hinterpommern; oder des Verwaltungsbezirks der Königlichen Regierung zu Stettin. Bd II. Enthaltend den Randowschen Kreis und Allgemeines über die Kreise auf dem linken Oder-Ufer. Anklam 1865.
  • Mittelniederdeutsches Wörterbuch von Dr. Karl Schiller, in Schwerin und Dr. August Lübben, in Oldenburg. Schiller-Lübben. Verlag von J. Kühtmann’s Buchhandlung. Bd. I-VI. Bremen 1875-1881. W: DRW Quellenverzeichnis Schiller-Lübben.
  • Die älteren Stettiner Straßennamen im Rahmen der älteren Stadtentwicklung – von H. Lemcke, zweite neu bearbeitete Auflage von C. Fredrich. Stettin 1926.
  • Regestenbuch der Urkundensammlung der Stadt Stettin 1243 - 1856. Auf Grund des Manuskriptes von Karl Otto Grotefend zum Druck vorbereitet von Dr. Bogdan Frankiewicz und Mag. Jerzy Grzelak, Bd. 1. – 2. Szczecin 1996.



IES64.png
Autor opracowania: Jan Iwańczuk