Karolina Paluch

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Skocz do: nawigacja, szukaj
prof. dr hab. inż. Karolina Paluch
chemik (chemia organiczna), naukowiec i nauczyciel akademicki w Szkole Inżynierskiej, później – PS)
Data urodzenia 28 stycznia 1910
Miejsce urodzenia Lwów
Data śmierci 16 września 1993
Miejsce śmierci Szczecin
Miejsce spoczynku Cmentarz Centralny w Szczecinie
Lokalizacja grobu zobacz na mapie
Tytuły i nagrody Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski,
Złoty Krzyż Zasługi
Medal Komisji Edukacji Narodowej
Narodowość polska


Karolina Irena Paluch (ur. 28 stycznia 1910 we Lwowie, zm. 16 września 1993 w Szczecinie) – polska chemiczka, nauczyciel akademicki i naukowiec, specjalistka w zakresie chemii organicznej, ze szczególnym uwzględnieniem reakcji związków organicznych z dwutlenkiem chloru i chloranem(III) sodu (chlorynem sodowym)[1][2][3].

Życiorys

Karolina Paluch pochodziła ze Lwowa, gdzie skończyła studia i rozpoczęła pracę zawodową w Uniwersytecie Jana Kazimierza. Wybuch II wojny światowej przerwał ten okres jej kariery zawodowej. Okres wojny i 4 lata powojenne spędziła we Lwowie i w Krakowie, a od 1948 roku była związana ze Szczecinem, a przede wszystkim Wydziałem Chemicznym Szkoły Inżynierskiej, przekształconej w 1955 roku w Politechnikę Szczecińską.

Okres lwowski i krakowski

Karolina Paluch urodziła się we Lwowie w 1910 roku. Skończyła lwowskie gimnazjum (rok 1928), a następnie rozpoczęła studia na Wydziale Matematyczno-Przyrodniczym Uniwersytetu Jana Kazimierza (UJK). W 1935 roku obroniła pracę dyplomową na temat syntezy kwasu homotereftalowego (CAS: 501-89-3) i otrzymała dyplom magistra filozofii w zakresie chemii. Po studiach pracowała w UJK, początkowo (rok 1936) w Katedrze Chemii Organicznej prof. Romana Małachowskiego[4] (stanowisko współpracownika naukowego), a następnie (1937–1941) – w Katedrze Krystalografii prof. Ludwika Chrobaka[1][5], jako asystentka.

W latach II wojny światowej Karolina Paluch pracowała w laboratorium chemicznym Kolei Wschodniej we Lwowie (1942–1944), a po wojnie – w Centralnym Laboratorium Przemysłu Spożywczego w Krakowie (1945–1949), gdzie zajmowała stanowisko kierownika działu fermentacji[1].

Okres szczeciński

W 1949 roku K. Paluch przeniosła się do Szczecina, do nowej Szkoły Inżynierskiej (później – Politechnika Szczecińska, PS). Dziekan Wydziału Chemicznego tej szkoły, Jerzy Szmid, od 1947 roku poszukiwał kadrowej obsady stanowisk kierowników katedr[6]. Od 1948 roku Katedrą Rentgenografii na tym Wydziale kierował prof. Ludwik Chrobak, dojeżdżający z Poznania. Jego byłej asystentce powierzono kierownictwo nowej Katedry Chemii Organicznej. W latach 1950–1952 prowadziła dodatkowo wykłady z analizy technicznej i technologii chemicznej organicznej[1][7][8] oraz pełniła funkcję prodziekana Wydziału. Po zmianie przepisów dot. szkolnictwa wyższego w Polsce w 1954 roku otrzymała stanowisko zastępcy profesora, które w 1961 roku zostało przekształcone w stanowisko starszego wykładowcy w Katedrze Chemii Organicznej PS[1].

Od 1958 roku K. Paluch kierowała zespołem, prowadzącym badania reakcji związków organicznych z dwutlenkiem chloru i chloranami(III). Zespół (początkowo 3 osoby, a później – 5 osób) opublikował wyniki tych prac w cyklu 35. publikacji naukowych. Były podstawą przyznania pięciu stopni doktorskich i jednej habilitacji. Własną, wykonaną w Szczecinie pracę doktorską, Karolina Paluch obroniła w Politechnice Wrocławskiej w 1961 roku, uzyskując stopień doktora nauk technicznych. Jest współautorką podręcznika „Technologia chloru i związków chloru” (1963)[9]. Habilitację w dziedzinie nauk chemicznych nadała jej Rada Wydziału Chemicznego Politechniki Śląskiej w Gliwicach w 1969 roku. Tytuł profesora nadzwyczajnego otrzymała w 1974 roku od Rady Państwa[1].

W 1962 roku nastąpiła zmiana organizacyjnej struktury Katedry Chemii Organicznej. Wyodrębniono dwa zakłady: Zakład Chemii Organicznej (kierownik: Karolina Paluch) i Zakład Syntezy Organicznej, którego kierownictwo objął dr hab. inż. Andrzej Fabrycy (do 1962 – pracownik Politechniki Śląskiej). W czasie kolejnej reorganizacji (1970) Zakład Chemii Organicznej włączono w strukturę nowo powstałego Instytutu Chemii Podstawowej[7]. W 1980 roku, po odejściu prof. Karoliny Paluch na emeryturę, kierownikiem Zakładu został jej uczeń i współpracownik, doc. dr inż. Józef Jałowiczor, jeden z pierwszych absolwentów Wydziału Chemicznego Szkoły Inżynierskiej[10][7].

Działalność pozauczelniana

Karolina Paluch była członkiem[1]:

  • Związku Chemików Polskich (rok 1937),
  • Polskiego Towarzystwa Chemicznego od 1946 roku (należała do grupy członków założycieli Oddziału PTCh w Szczecinie),
  • Polskiego Towarzystwa Przyrodników im. Kopernika,
  • Szczecińskiego Towarzystwa Naukowego,
  • Komisji Nauk Chemicznych Oddziału PAN w Szczecinie

Wspomnienia, odznaczenia, upamiętnienie

Karolinie Paluch otrzymała[1]:

oraz 4 nagrody Ministra Szkolnictwa Wyższego i kilkanaście nagród rektora Politechniki. Jest matką chrzestną statku handlowego „Politechnika Szczecińska”, na którym – na zaproszenie kapitana i załogi – odbyła podróż do Indii[1].

Pokolenia chemików – absolwentów Politechniki Szczecińskiej – wspominają Karolinę Paluch jako wspaniałego wykładowcę i wymagającego, ale sprawiedliwego egzaminatora. Cieszyła się dużą szacunkiem, a równocześnie sympatią studentów, czego wyrazem był m.in. wielki aplauz, jakim witano ją na kolejnych zjazdach absolwentów[1][10]. Z materiałów, opublikowanych z okazji Jubileuszowego Zjazdu Absolwentów Wydziału (1947–1997), zamieszczono zdanie[1]:

W pamięci pracowników i prawie 40 roczników absolwentów pozostała legendą Wydziału Chemicznego Politechniki Szczecińskiej.

Pamięć o Karolinie Paluch utrwalają nauczyciele szczecińskich szkół, o czym świadczy zakres materiału z chemii, przekazany uczestnikom konkursu „Omnibus 2010” nt. Wybitni Polacy w dziejach powojennego Szczecina[11]:

Zakres materiału z chemii: Najważniejsi są ludzie - Rola Uczonych przy powoływaniu i działalności Szkoły Inżynierskiej w Szczecinie oraz Wydziału Chemicznego Politechniki Szczecińskiej:
Dr Jerzy Szmid
Profesor Tadeusz Rosner
Profesor Karolina Paluch
Profesor Józef Kępiński

Przypisy

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 Komitet Organizacyjny Zjazdu Absolwentów Wydziału Technologii i Inżynierii Chemicznej: 50 lat Wydziału 1947–1997. Szczecin: Wydawnictwo Uczelniane Politechniki Szczecińskiej, 1997, ss. 114-116. ISBN 83 87423 35 1. 
  2. Praca zbiorowa, red. Tadeusz Białecki: Encyklopedia Szczecina, t. II, P–Ż. Szczecin: Uniwersytet Szczeciński, Instytut Historii, Zakład Historii Pomorza Zachodniego, 2000, s. 25. ISBN 83 7241 089 5. 
  3. W „Encyklopedii Szczecina” (2002) wystąpił błąd w dacie śmierci: jest – 1994, powinno być – 16 września 1993 (informacja potwierdzona w dziekanacie WTiICh ZUT w Szczecinie).
  4. Roman Małachowski (1887–1944), chemik-organik. W: Kalendarz historyczny [on-line]. www.chronologia.pl. [dostęp 2011-10-12].
  5. Wydział Matematyczno=Przyrodniczy UJK, Rada Wydziałowa; Zakład Krystalograficzny. W: Uniwersytet Jana Kazimierza [on-line]. www.franko.lviv.ua. [dostęp 2011-10-11]. s. 5-6/8.
  6. Jak to z Wydziałem Chemii było; Rozmowa z Zofią Szmid, żoną pierwszego dziekana Wydziału Chemii; Wspomnienia Mścisława Leona Paderewskiego. W: Inżynier, nr 2 (25); Wspomnień czar [on-line]. Politechnika Szczecińska, lipiec 2006. [dostęp 2011-10-11]. ss. 30–34.
  7. 7,0 7,1 7,2 Instytut Chemii i Podstaw Ochrony Środowiska – historia. W: Strona internetowa Instytutu [on-line]. ZUT w Szczecinie. [dostęp 2011-10-11]. s. 12/32.
  8. Instytut Technologii Chemicznej Nieorganicznej i Inżynierii Środowiska – historia. W: Strona internetowa Instytutu [on-line]. ZUT w Szczecinie. [dostęp 2011-10-11]. s. 14/86.
  9. Ludwik Wasilewski, Józef Kępiński, Karolina Paluch, Antoni Zieliński: Technologia chloru i związków chloru. Warszawa: Wydawnictwa Naukowo-Techniczne, 1963. 
  10. 10,0 10,1 Józef Jałowiczor. W: INŻYNIER nr 3(10) październik 2002 r., Żyli wśród nas [on-line]. /www.tuniv.szczecin.pl. [dostęp 2011-10-11]. s. 52.
  11. Wybitni Polacy w dziejach powojennego Szczecina. W: Interdyscyplinarny konkurs „OMNIBUS 2010” [on-line]. liceum.collegiumsalesianum.pl. [dostęp 2011-10-08]. (informacja usunięta z www szkoły po jej aktualizacji)



IES64.png
Autor opracowania: Joanna Kosmider