Kasztelani Szczecińscy

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Skocz do: nawigacja, szukaj

Kasztelani Szczecińscy (łac. comes castellanus czyli komes grodowy) - feudalni urzędnicy sprawujący w imieniu księcia zarząd nad obszarem należącym do okręgu grodowego. Kasztelani grodowi byli kompetentni w sprawach wojskowych, administracyjnych i skarbowych, sprawowali też władzę sądowniczą.

Kasztelania szczecińska obejmowała rozległe tereny wokół Szczecina oraz na Wyspie Wolin i Uznam. Po zburzeniu zamku książęcego w Szczecinie (1249) Kasztelan Szczeciński urzędował w Gardźcu nad Odrą i kontrolował szlak żeglugowy Odry i Świny, sprawował także nadzór nad wójtami miejskimi, w tym kontrolował wójtów miejskich Szczecina.

Na Pomorzu system kasztelanii grodowych powstał w XII w., ale około 1240 zaczęto likwidować system oparty na okręgach grodowych - zastępując go okręgami ziemskimi (ladwójtowskimi). Jednocześnie wraz z rozwojem immunitetów znoszących szereg zależności i świadczeń wobec książąt oraz rozwojem miast zarządzanych według wzorów prawa niemieckiego kasztelani tracili wpływ na miasta oraz na rzecz organizacji stanowych, stając się niedziedzicznymi urzędnikami reprezentującymi lokalnych feudałów wobec suwerennej władzy książęcej. W XV w. wybierani byli spośród rycerstwa, a ich władza ograniczała się jedynie do dóbr książęcych. Na przełomie X/XVI w. urząd kasztelana został zniesiony i zastąpiony zarządami domen.

Kasztelani Szczecińscy (znani z imienia)

Źródła

  • Tadeusz Białecki (red.): Encyklopedia Szczecina, T1 (A-O), Wyd. US-Instytut Historii, Szczecin 1999, s.420-421, 528, ISBN 83-87341-45-2
  • Tadeusz Białecki (red.): Encyklopedia Szczecina, T2 (P-Ż), Wyd. US-Instytut Historii, Szczecin 2000, s.648, ISBN 83-87341-45-2



IES64.png
Autor opracowania: Wojciech Banaszak