Kazimierz Haska

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kazimierz Zygfryd Haska
rzeźbiarz, konserwator zabytków, żeglarz
Data urodzenia 20 stycznia 1912
Miejsce urodzenia Poznań
Data śmierci 22 sierpnia 1976
Miejsce śmierci Szczecin
Miejsce spoczynku Cmentarz Centralny w Szczecinie,

kwatera 45B, rząd 25, numer grobu 1

Narodowość polska


Kazimierz Zygfryd Haska (1912–1976) – rzeźbiarz, konserwator zabytków, pionier polskiego muzealnictwa i żeglarstwa na Pomorzu Zachodnim po II wojnie światowej.

Życiorys

Urodził się 20 stycznia 1912 roku [1] w poznańskiej rodzinie rzemieślniczej. Ojciec Jan Haska, weteran powstania wielkopolskiego, prowadził zakład rymarski na potrzeby wojska, matka Elżbieta z domu Jahn zajmowała się dwojgiem dzieci, Krystyną i Kazimierzem. Ten ostatni po odbyciu w latach 1927–1931 praktyki rzeźbiarskiej, postanowił uzupełnić średnie wykształcenie na Wydziale Rzeźby, Brązownictwa i Jubilerstwa Państwowej Szkoły Sztuk Zdobniczych i Przemysłu Artystycznego w Poznaniu (1932–1933). Jednocześnie, należąc od wczesnych lat do sprofilowanej żeglarsko 17. Poznańskiej Drużyny Harcerskiej im. Jana Kilińskiego (od 1925 roku: Harcerskiej Drużyny Wilków Morskich), rozwijał zainteresowania wodniackie.

Haska rozpoczął naukę w jedynej państwowej szkole artystycznej działającej w międzywojennym Poznaniu w momencie okrzepnięcia reformy dyrektora Karola Maszkowskiego – krakowskiego malarza, przyjaciela Stanisława Wyspiańskiego, członka Towarzystwa Polska Sztuka Stosowana. Okres ten charakteryzowało skupienie programu dydaktycznego na praktycznych zagadnieniach rzemiosła artystycznego i architektury wnętrz. Celem edukacji było wykształcenie sprawnych projektantów wyrobów użytkowych o zindywidualizowanych, narodowych formach, a polem doświadczalnym – wiele zleceń, podejmowanych wspólnie przez profesorów i uczniów. Haska wybrał pracownię Jana Wysockiego, przybyłego do Poznania z Bydgoszczy wraz z odlewnikiem Jerzym Wankiewiczem. Adepci wydziału, oprócz pełnoplastycznych rzeźb i reliefów, wykonywali obiekty drobnej galanterii metalowej, paramenty kościelne, puchary okolicznościowe i biżuterię, a od 1932 roku także dzieła emalierstwa w pierwszej polskiej pracowni tego typu, kierowanej przez Jadwigę Rutterównę.

Ludowe inspiracje, „swojskość” motywów, uwrażliwienie na naturę propagowano również w artystycznej działalności skautowskiej, której instruktorem stał się starszy absolwent uczelni, witrażownik Stanisław Powalisz: „Tu i ówdzie spostrzegamy w tym zdobniczym materiale góralskim emblemat harcerski […]. U Wilków Morskich natomiast zaobserwujemy połączenie piękna przyrody z motywami morskiemi, jak kotwice, bałwany morskie, gontyny słowiańskie i prastare czuby okrętowe, wplątane w ornament zdobniczy”.[2]

Za doskonały przykład fuzji dekoracyjnego „stylu narodowego” z ikonografią marynistyczną należy uznać drewniany totem Wilków Morskich o zaciosowo-kryształkowej podstawie, wykonany przez Haskę na potrzeby Międzynarodowego Zlotu Skautów Wodnych nad jeziorem Garczyn (1932). W 1933 roku absolwent PSSZiPA uczestniczył w budowie Harcerskiego Ośrodka Żeglarskiego w Kiekrzu pod Poznaniem, sąsiadującego i współpracującego z przystaniami Wielkopolskiego Jachtklubu, Związku Strzeleckiego, a przede wszystkim największą – projektowaną przez późniejszego szczecinianina Stanisława Kirkina na potrzeby Polskiej Ligi Morskiej i Kolonialnej. Realizacja siedziby tej ostatniej organizacji, niedokończona z powodu wybuchu wojny, przypadła na okres pełnienia przez Haskę funkcji kapitana przystani Wilków Morskich (1937–1939) oraz instruktora żeglarstwa (1937, 1938). Utrzymanie zapewniały zlecenia rzeźbiarskie (Portret marszałka Piłsudskiego, przed 1939), snycerskie i brązownicze.

Haska, wziąwszy udział w kampanii wrześniowej w szeregach 57. Pułku Piechoty Wielkopolskiej, przeżył okupację hitlerowską w Poznaniu, najpierw pracując w fabryce zbrojeń Heeres-Zeugamt, później w zakładzie kamieniarskim Jana Marii Jakóba. Utrata niemal całego dobytku – domu rodzinnego, mieszkania i dorobku artystycznego – ułatwiła decyzję o porzuceniu rodzinnego miasta na rzecz „morskiego” Szczecina. Przybył tu 15 lipca, a we wrześniu sprowadził z Poznania żonę Jadwigę z Frysiaków i córkę Elżbietę.

Od września 1945 do połowy 1951 roku pełnił funkcję kierownika administracyjnego Muzeum Miejskiego (od 1947: Muzeum Pomorza Zachodniego). Jako jeden z niewielu specjalistów na tym terenie współpracował wówczas z pierwszym dyrektorem placówki, rzeźbiarzem Lechem Krzekotowskim, także absolwentem PSSZiPA, oraz kolejnymi poznaniakami – sztukatorem Stefanem Sieją, a także malarzem i grafikiem Kazimierzem Szmytem.

Nadzorował odbudowę gmachów muzealnych, inwentaryzował i fotografował obiekty z dawnych instytucji niemieckich, rozproszone w mieście i regionie zabytki ruchome oraz relikty architektoniczne (w tym wnętrza krypty Gryfitów na zamku szczecińskim). Był twórcą muzealnych makiet i modeli, wykonywanych najczęściej na potrzeby bliskiego jego pasjom Działu Morskiego, którego rozwój i ewentualne usamodzielnienie przez całe życie wspierał. Największe zasługi w dziedzinie muzealnictwa położył, kierując do przejścia na emeryturę w 1976 roku Pracownią Konserwacji Drewna i Metalu.

Choć brał udział w ekspozycjach szczecińskiego środowiska, począwszy od II Wystawy Prac Członków Związku Polskich Artystów Plastyków w grudniu 1946 roku, swą działalność plastyczną traktował zgodnie z praktyczną, usługową wizją zawodu ukształtowaną w poznańskiej szkole. Dla muzeum wykonał ceramiczne kompozycje propagandowe Robotnicy i Mamon (1952, współpr. S. Sieja, niezachowane), a dla Gabinetu Harcerskiego Pałacu Młodzieży w dawnej willi Lentza – Trębacza (1953). W jego kameralnej drewnianej statuetce Żniwiarka (1951, kolekcja MNS) uwidoczniły się formalne zbieżności z międzywojennymi pracami absolwentów PSSZiPA, z najsłynniejszymi figurami szopki bożonarodzeniowej Feliksa Szmyta i Mikołaja Kułaka dla poznańskiego kościoła św. Wojciecha na czele. W dziedzinie metaloplastyki projektował nagrody, np. utrzymany w monumentalnej stylistyce lat 30. puchar I Międzynarodowych Regat Gryfa Pomorskiego (1958), oraz medale, m.in. 50 lat żeglarstwa polskiego (1969), Dzieje szczecińskich rodzin w XX wieku (1970), Dni Morza (1970) i 50. statek dla PŻM (1978).

W Szczecinie zapamiętano przede wszystkim organizacyjną, sportową i sędziowską działalność Haski na polu żeglarstwa. Pełniąc od 22 sierpnia 1945 roku funkcję przewodniczącego Sekcji Żeglarskiej lokalnego oddziału Ligi Morskiej zabezpieczył on szereg poniemieckich marin i kadłubów łodzi. W kwietniu 1947 roku został wicekomandorem Jachtklubu Ligi Morskiej „Gryf”. W okresie stalinowskim, po zwinięciu organizacji wodniackich o przedwojennym rodowodzie, przeszedł do Akademickiego Związku Sportowego; w latach 1952–1953 zajmował stanowisko przewodniczącego Sekcji Żeglarskiej przy Wojewódzkim Komitecie Kultury Fizycznej, a w latach 1957–1964 był prezesem Okręgowego Związku Żeglarskiego w Szczecinie. Zwycięzca wielu regat został uhonorowany licznymi wyróżnieniami za aktywność instruktorską i społeczną: odznaką Gryfa Pomorskiego, Medalem XXV-lecia Kultury Fizycznej i Turystyki Ziemi Szczecińskiej, Złotym i Brązowym Krzyżem Zasługi oraz Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (pośmiertnie), wpisany do Księgi Zasłużonych dla miasta Szczecina.

Zmarł 22 sierpnia 1976 roku. W 1979 roku jego imię nadano jachtowi szkoleniowemu Centralnego Ośrodka Żeglarskiego w Trzebieży, a w 2008 roku został patronem Mariny Gocław. 14 maja 2016 roku odsłonięto w szczecińskiej alei Żeglarzy na nadodrzańskich bulwarach pomnik kapitana Haski. Autor brązowej rzeźby, Paweł Szatkowski, wyobraził 20-letniego mężczyznę opartego o zaciosowo-kryształkową podstawę totemu.

Przypisy

  1. Na stronie Cmentarza Centralnego w Szczecinie widnieje data urodzin 21 stycznia 1912 r. (SW)
  2. Zmysł piękna i zamiłowanie do sztuki u harcerzy, w: Księga Pamiątkowa Harcerskiej Drużyny Wilków Morskich w Poznaniu wydana z okazji 15-lecia istnienia drużyny, Poznań 1934, s. 42.


Bibliografia

  • Bogdana Kozińska, Szczecińscy muzealnicy – współtwórcy dorobku Muzeum Narodowego w Szczecinie / Stettiner Museumsmitarbeiter – Mitwirkendean den Errungenschaften des Nationalmuseums Stettin, w: 100 lat muzeum w Szczecinie / 100 JahreMuseum in Stettin, red. S.P. Kubiak, D. Kacprzak, Szczecin 2013, s. 141–180;
  • Piotr Owczarski, Kazimierz Zygfryd Haska, w: Encyklopedia Szczecina, red. T. Białecki, Szczecin 2015, s. 325–326;
  • Szymon Piotr Kubiak, Daleko od Moskwy. Gérard Singer i sztuka zaangażowana, Szczecin 2016

Linki zewnętrzne




Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: dr Szymon Piotr Kubiak