Kolegium Jageteufla

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kolegium Jageteufla
Kolegium Jageteufla
Zabudowania Fundacji Jageteufla przy Kleine Domstraße Nr. 5-6
Nazwa niemiecka Jageteuffelsche Kollegium
Lokalizacja Kleine Domstraße Nr. 5/ Mariacka 6-8
Data budowy ok. XIV wieku
[ Zobacz Kolegium Jageteufla na mapie.]

Geolokalizacja: 53.427008,14.556219

Kolegium Jageteufla (niem. Jageteuffelsche Kollegium), nie istniejący obecnie budynek fundacji zajmującej się wychowaniem i nauką chłopców; położony przy ulicy Mariackiej naprzeciw zniszczonego na przełomie XVIII/XIX wieku kościoła Mariackiego. Na jego miejscu w połowie XX wieku wybudowano budynek, w którym mieściły się siedziby PAX-u i kilku innych katolickich stowarzyszeń i organizacji. Przez jakiś czas była tu też placówka jednego z banków, swego czasu też księgarnia.

Historia

Teren, na którym położone było Kolegium Jageteufla, jeszcze w pierwszej połowie XIII wieku należał do księcia Barnima I. Po zburzeniu w 1249 roku istniejącego w tym miejscu książęcego grodu został przekazany miastu. W roku 1263 rozpoczęto tu budowę kaplicy Mariackiej, późniejszej kolegiaty, a w 1277 roku do istniejących od 1237 r. dwóch szczecińskich parafii kościelnych św. Jakuba i św. Piotra, doszła nowa parafia, Mariacka. Jak było to wówczas w zwyczaju obszar ten oczywiście wyłączono spod jurysdykcji miejskiej. Powstała w ten sposób tzw. wolna enklawa kościelna (St. Marien Kirchen Freiheit), a położone na nim nieruchomości weszły w skład fundacji Mariackiej (Marienstift). Enklawa nie obejmowała jednak w całości wszystkich parceli wchodzących w skład parafii, gdyż pomiędzy rokiem 1249 a 1263 część z nich była już w rękach prywatnych. Według wspomnianej przez C. Fredricha ugody księcia Filipa II z miastem, zawartej w 1612 roku, obszar wolnej enklawy kościelnej Fundacji Mariackiej obejmował również grunty przy ulicy Mariackiej 5, 6 i 7. [1]

Usytuowanie dawnego budynku PAX-u na tle szkicu z 1706 roku

Budynek Nr. 5 należący do Fundacji Jageteufla (Jageteuffelsche Kollegium), zwany również Kolegium Mariackim, położony był naprzeciw kościoła Mariackiego. Fundację założył Otto Jageteufel, radny miejski w 1382 r., burmistrz Szczecina w latach 1387-1412. Według Friedeborna rajcą był w 1370, a burmistrzem od 1384 r. [2]). Jageteufel zapisał w testamencie z 1399 roku pewną kwotę na utrzymanie domu i naukę dla 24 biednych chłopców, sierot i podrzutków. Fundacja weszła w życie zaraz po jego śmierci (9 września 1412), a jej siedziba początkowo mieściła się, jak głosi długoletnia tradycja, w prywatnym domu Jageteufla położonym przy północnej stronie Rynku Końskiego, zwanej „przy górnej piwnicy miejskiej” (by dem bouensten stattkeller), czyli przy dzisiejszej ulicy Koński Kierat nr 13). Jeszcze w XVI wieku w księgach miejskich dom ten określany był nazwą „Jageteufels-Collegien-Haus[3]
W dniu 14 stycznia 1469 roku rycerz Dinnies von der Osten, zwany „Mądrym Rycerzem”, a także „Białym Rycerzem”, podarował wychowankom kolegium dom z ogrodem po swoim zmarłym synu imieniem Hans, położony naprzeciw wieży kościoła Mariackiego przy ulicy Kleine Domstraße Nr. 5. [4] W zamian żacy zostali zobowiązani do codziennego wykonania pieśni pochwalnej oraz modlitwy poobiedniej za duszę jego syna, matki i wszystkich chrześcijan. Na położonej obok działce, należącej do wikarówki kościoła Mariackiego (Kleine Domstraße Nr. 4), tuż przy granicy z Nr 5. usytuowana była studnia, która służyła obu parcelom i była przedmiotem wielokrotnego sporu, co znalazło odbicie w dokumencie z roku 1586 i licznych jego odpisach. [5] Studnia przetrwała w piwnicy bocznego budynku Nr. 4 do 1945 roku. Zmiany w szkolnictwie po wprowadzeniu reformacji nie objęły kolegium, przeprowadzono jedynie jego reorganizację, wiążąc go ściśle ze szkołą miejską. Dom w 1774 r. został przebudowany i po ponad 400 latach, po przeniesieniu kolegium w 1882 roku do nowego budynku przy ulicy Kurfürstenstraße Nr. 9, przeszedł w prywatne ręce.

Usytuowanie biurowca dawnego PAX-u na tle planu sprzed 1945 roku

Do fundacji należał również położony obok dom Kleine Domstraße Nr. 6, a właściwie, biorąc pod uwagę rozmiary, buda. [6] Początkowo mieli tu ciasne kwatery członkowie kapituły Mariackiej, potem muzycy kościelni, m.in. flecista Zeumer, a w latach 1716-1744 flecista Ramnitz. Na podwórzu spis katastralny z 1706 roku wymieniał małą stajnię, nad którą położone były również pomieszczenia mieszkalne. Życzenie zarządców fundacji Jageteufla z 1732 roku, by przy przebudowie ich starej siedziby dołączyć stojący obok dom Nr. 6 (czemu zawdzięczamy rysunek z 1734 r.), nie spełniło się. Podobnie zresztą jak sam zamiar fundacji Mariackiej odnowienia grożącego zawaleniem budynku w 1746 roku. W roku 1747 w wyniku licytacji dom stał się własnością mistrza szklarskiego Sommera za sumę 251 talarów. Od tej pory pozostawał w rękach prywatnych. [7]


Historia parceli po II wojnie światowej

Zbombardowane przez aliantów budynki przy ulicy Mariackiej 5-9 rozebrano, a na ich miejscu wybudowano siedzibę PAX-u, który z czasem zostal zastąpiony przez Stowarzyszenie „Civitas Christiana”. W roku 2007 budynek został sprzedany i od tego czasu zaczął popadać w ruinę. [8] Obecnie istnieją plany rozebrania rudery i wybudowania na tym miejscu budynku mieszkalno-usługowego. W drugiej połowie 2015 roku budynek został wyburzony, a na jego miejscu firma Calbud przystąpiła do realizacji inwestycji pod nazwą „Mariacka 6-8”.

Przypisy

  1. C. Fredrich, Die ehemalige Marienkirche in Stettin und ihr Besitz. T. 2. BSt NF Bd. XXIII, Stettin 1920, s. 55.
  2. P. Friedeborn, Historische Beschreibung der Stadt Alten Stettin in Pommern /.../. Gedruckt zu Alten Stettin 1613, Buch II, s. 170.
  3. W roku 1476 został wspomniany jako domus collegii (budynek kolegium), zob. Die älteren Stettiner Straßennamen im Rahmen der älteren Stadtentwicklung – von Hugo Lemcke, zweite neubearbeitete Auflage von Carl Fredrich. Leon Sauniers Buchhandlung. Stettin 1926, s. 66.
  4. M. Wehrmann, Geschichte des Jageteufelschen Collegiums in Stettin. 1399-1899. BSt NF Bd. III, Stettin 1899, s. 20.
  5. C. Fredrich, Die ehemalige Marienkirche in Stettin...op. cit., s. 44.
  6. budy - niewielkie domy, zamieszkałe przede wszystkim przez rzemieślników; często stosowane określenie średniowiecznej zabudowy miejskiej, położonej na niewielkich działkach, nazywane tak w przeciwieństwie do budynku szczytowego, tj. domu kupieckiego.
  7. Według księgi adresowej z 1829 roku budynek Nr. 5 należał do Kolegium Jageteufla (do 1856 r. Nr. 770), a Nr. 6 do F. Didiera, księgowego (do 1856 r. Nr. 669).
  8. Więcej na ten temat w artykule „Rudera sprzedana na długi” W: Kurier szczeciński z dnia 11 marca 2012 roku.


Bibliografia

  • Friedeborn P., Historische Beschreibung der Stadt Alten Stettin in Pommern. Sampt einem Memorial unnd Ausszuge [...] Geschichten, Handlungen und Vertraegen, welche sich von Zeit angenommenen Christenthumbs, [...] fuenff hundert Jahren, [...] begeben [...] auch ein General Beschreibung des gantzen Pommerlandes: fuerstliche Stammlini der Hertzogen von Pommern, und fuersten zu Ruegen, in 4. Taffeln abgetheilet [...]. Gedruckt zu Alten Stettin 1613.
  • Thiede F., Chronik der Stadt Stettin, bearbeitet nach Urkunden und den bewährten historischen Nachrichten. Stettin 1849.
  • Wehrmann M., Geschichte des Jageteufelschen Collegiums in Stettin. 1399-1899. BSt NF Bd. III, Stettin 1899.
  • Wehrmann M., Geschichte der Stadt Stettin. Stettin 1911.
  • Fredrich C., Die ehemalige Marienkirche in Stettin und ihr Besitz. T. 2. BSt NF Bd. XXIII, Stettin 1920.
  • Die älteren Stettiner Straßennamen im Rahmen der älteren Stadtentwicklung – von Hugo Lemcke, zweite neubearbeitete Auflage von Carl Fredrich. Leon Sauniers Buchhandlung, Stettin 1926.
  • Fredrich C., Die Baugeschichte Stettins unter König Friedrich Wilhelm I, BSt NF Bd. XXXI, Stettin 1929.

Galeria

Zobacz też



IES64.png
Autor opracowania: Jan Iwańczuk