Krzyżyk księżnej Erdmuty

Z Encyklopedia Pomorza Zachodniego - pomeranica.pl
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Krzyżyk księżnej Erdmuty
Krzyżyk księżnej Erdmuty
fot. Grzegorz Solecki, Arkadiusz Piętak
Autor nieznany
Lokalizacja Muzeum Narodowe w Szczecinie, wystawa „Złoty wiek Pomorza
Data powstania 1600–1619
Materiał złoto, emalia biała i czarna, diamenty, rubiny, perła
Wymiary {{{wymiary}}}


Krzyżyk księżnej Erdmuty – złoty wisior w formie krucyfiksu należący do Erdmuty brandenburskiej (15611623), żony panującego w Szczecinie księcia Jana Fryderyka, a po jego śmierci w 1600 roku wdowy rezydującej na zamku w Słupsku, wydobyty z sarkofagu księżnej w 1862 roku, obecnie w zbiorach Muzeum Narodowego w Szczecinie.

Historia

W 1862 roku, przy okazji wizytacji krypty szczecińskiego zamku przez komisję kierowaną przez Rudolfa von Stillfrieda hrabiego Alcantary, otwarto sarkofag Erdmuty brandenburskiej i wyjęto z niego należące do księżnej klejnoty: złoty krucyfiks z emaliowaną figurką Chrystusa, wysadzany diamentami i rubinami, zawieszony na długim łańcuchu o prostokątnych ogniwach, parę złotych bransolet złożonych z niewielkich ogniw w kształcie serc, pokrytych czarną emalią, a także siedem pierścieni. Władze Prowincji Pomorskiej ofiarowały biżuterię najbliższym krewnym Erdmuty, a zarazem prawnym spadkobiercom książąt pomorskich – berlińskim Hohenzollernom, reprezentowanym przez króla pruskiego Wilhelma I. W ten sposób krzyżyk znalazł się w prywatnym muzeum tej dynastii, w pałacu Monbijou w Berlinie. Po abdykacji Wilhelma II w 1918 roku Monbijou pozostało własnością Hohenzollernów. Podczas drugiej wojny światowej pałac został zbombardowany. Z jego ruin wydobyto wiele obiektów, w tym również krzyżyk Erdmuty, i wywieziono na zachód Europy. Klejnot został sprzedany do renomowanego paryskiego antykwariatu Galerie J. Kugel i w 2000 roku zaprezentowany na zorganizowanej przez tę galerię wystawie Joyaux Renaissance, une splendeur retrouvée. W 2008 roku dzięki dotacjom Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Marszałka Województwa Zachodniopomorskiego zakupiono go do zbiorów Muzeum Narodowego w Szczecinie.

Opis

Klejnot (wys. 9 cm, szer. 5,6 cm) ma formę krucyfiksu o trójlistnych zakończeniach ramion krzyża, z pełnoplastyczną, rzeźbiarską postacią Chrystusa. Charakteryzuje się on typową dla późnego renesansu smukłością formy, podkreśloną sposobem dekoracji krzyża, z biało emaliowaną częścią środkową i pasami czarnej emalii po bokach. Pośrodku trójlistnych zakończeń ramion krzyża osadzono wysokie prostokątne kaszty z diamentami i rubinami. Manierystycznie wydłużona figurka Chrystusa jest niemal w całości pokryta białą emalią, poza włosami, brodą oraz perizonium, które pozostawiono w złocie. W górnej części krzyża umocowano esowato wygiętą tabliczkę z czarno emaliowaną inskrypcją INRI (Iesus Nazarenus Rex Iudaeorum). Podkowiasty uchwyt, służący do zawieszania krzyżyka na łańcuszku, został ozdobiony delikatnym złotym ornamentem na czarnym, emaliowanym tle. Kompozycję klejnotu dopełnia podwieszona u dołu perła (z oryginalnego podwieszenia zachował się jedynie trzpień – obecna perła została zapewne uzupełniona w drugiej połowie XX wieku). Magdalena Piwocka i Dariusz Nowacki analizując figurkę Chrystusa zwrócili uwagę na to, iż kanonem i sposobem modelunku nawiązuje ona do figur Giambologny, rozpowszechnionych dzięki odlewom współpracującego z nim Antonia Susiniego. Typ ten stał się popularny w Niemczech, szczególnie w środowisku augsburskim w 1. ćwierci XVII wieku. Może w tym właśnie ośrodku powstał ów cenny klejnot – drugie dziesięciolecie XVII wieku jest to okres licznych zamówień realizowanych w Augsburgu dla księcia pomorskiego Filipa II – na czele z Kabinetem Pomorskim. Innym ośrodkiem, który należy brać pod uwagę jest Drezno, przez wzgląd na bliskie kontakty Erdmuty z jej siostrą Zofią brandenburską, wdową po elektorze saskim Chrystianie I, matką panującego wówczas Chrystiana II, a także Zofii, która w 1610 roku została żoną księcia pomorskiego Franciszka I.

Bibliografia

  • Frankowska-Makała M., Krzyżyk księżnej Erdmuty, „Cenne, bezcenne, utracone” 2008, nr 4 (57), s. 13.
  • Frankowska-Makała M., Krzyżyk księżnej Erdmuty [w:]Złoty wiek Pomorza. Sztuka na dworze książąt pomorskich w XVI i XVII wieku / Das goldeneZeitalterPommerns. Kunst am Hofe der pommerschen Herzöge im 16. und 17. Jahrhundert, red. R. Makała, Szczecin: Muzeum Narodowe w Szczecinie 2013, s. 300–303
  • Joyaux Renaissance. Une splendeur retrouvée, cat. exp., Galerie Jacques Kugel, Paris, septembre–octobre 2000, texte A. Kugel, collab. R. Distelberger, M. Bimbenet-Privat, Paris 2000, kat. 70.
  • Lemcke, H. Die Bau- und Kunstdenkmäler des Regierungsbezirks Stettin, Bd. 3, H. 14, Abt. 1: Das königliche Schloss in Stettin, Stettin 1909, s. 95.
  • Piwocka M., Nowacki D., O kilku manierystycznych klejnotach na światowym rynku antykwarycznym, [w:] Koral, perła i inne wątki. Biżuteria w Polsce. X Sesja naukowa z cyklu „Rzemiosło artystyczne i wzornictwo w Polsce” poświęcona pamięci Zygmunta Dolczewskiego, red. K. Kluczwajd, Warszawa–Toruń 2010, s. 100–101.
  • Vierzigster Jahresbericht der Gesellschaft für Pommersche Geschichte und Altertumskunde, „Baltische Studien”, A.F., 1878, Bd. 28, s. 440–441.

Zobacz też



Logo pomeranica.jpg
Autor opracowania: Monika Frankowska-Makała